Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti

See also:

• bədii üslub

Bax: estetizm.

Bax: sərbəst şeir.

Nəzmi nəsrdən fərqləndirən və janrdan asılı olaraq müxtəlif formalarda təzahür edən ritm və qafiyə S.Ş.-də bu və ya digər dərəcədə pozulur. S.Ş.-də bənddəki misraların, misralardakı hecaların sayı müxtəlif olur, qafiyə quruluşunda “pərakəndəlik” özünü göstərir. Bununla belə, lirik şeirə xas olan duyğuların tərənnümü, məcaz və üslubi fiqurların bolluğu S.Ş.-də də özünü göstərir. S.Ş.-in kökləri qədim dövrlərə gedib çıxır. Onun əsası XIX əsrdə ingilis şairləri, xüsusilə imajistlər tərəfindən qoyulub. U.Bleyk, H.Heyne və başqaları S.Ş.-in ilk nümunələrini yaradıblar. Azərbaycan poeziyasında S.Ş.-in ən gözəl nümunələrinə Mikayıl Rəfili, Rəsul Rza, Fikrət Qoca, Fikrət Sadıq, Əli Kərim, Vaqif Səmədoğlu kimi şairlərin yaradıcılığında rast gəlinir; məsələn:

Adamların içində rəngi qaçıb.

Üzünün,

Sözünün

Rəngi qaçıb.

Elə bil heç kəsin

Özünün sözü-söhbəti yoxdu.

Sifəti yoxdu. (Fikrət Qoca, “Rəngsiz adamlar”)

See also:

• əruz
• heca vəzni
• imajinizm

See also:

• folklor
• mifologiya

Bax: düzgü.

Bax: heca vəzni.

Tonik vəznin növlərindən biri, daha mükəmməl forması hesab olunur. S-T.V.-də əsas ölçü vahidi stopadır. Hər stopa iki və ya üç hecadan ibarət olur və onların hər birində vurğulu və vurğusuz hecanın yeri sabit qalır. Stopada hecaların sayından və vurğulu hecanın yerindən asılı olaraq S-T.V.-in növü müəyyənləşir: yamb, xorey və s. Stopa misradaxili bölgü – sezura yaradır. Qədim yunan şeir vəzni olan S-T.V. rus şeirində geniş yayılıb.

See also:

• sillabik vəzn
• daktil
• amfibraxi
• anapest

Anafora ilə epiforanın sintezindən ibarət təkrir növü.

Bu zaman, bir qayda olaraq, orta hissənin dəyişməsi şərti ilə başlanğıc və son hissələr təkrar olunur.

Dalıb xoş xəyala mən,

Zövq alıram o güldən,

Zövq alıram bu güldən. (X.R.Ulutürk)

S. epistrofanı xatırlatsa da, onun genişləndirilmiş variantıdır (təkrarıdır). Epistrofa yalnız bir sintaqma daxilində başlanğıc və son hissələrin təkrarıdır, S.-da isə iki və daha artıq sintaqmalar yanaşı gəlir.

See also:

• təkrir
• amplifikasiya

Bu termin 1886-cı ildə “Fiqaro” qəzetində fransız şairi Jan Moreasın “Simvolizm” manifesti dərc olunduqdan sonra ədəbi dairələrdə işlənməyə başlayıb. S. üçün simvol əsas bədii təsvir vasitəsi və gerçəkliyin inikası üsuludur. Simvolist sənətkar təsvir etdiyi ətraf aləmdə yalnız axirətlə bağlılıq axtarır; onun üçün gördüyü hər bir şey bu bağlılığa bir işarədir. Simvolistlər naturalizm bayağılığından qaçmağa çalışır, həyat faktlarını, düşüncələrini xəyali və duyğusal obrazlar vasitəsilə ifadə edirlər. İfrat fәrdiyyәtçilik vә mistika tәbliği, әdәbiyyatın ictimai vәzifəlәrinin inkarı, hәyata nifrәt hissinin vә ölümün tәrәnnümü S. üçün sәciyyәvi cәhәtlәrdir. Bu cərəyanın nümayəndələri arasında Ş.Bodler, M.Meterlink, H.İbsen, V.Bryusov, A.Blok, K.Balmont kimi şairlər daha çox tanınıb.

See also:

• ədəbi cərəyan

Daha çox şiəlik təriqəti ilə bağlı nümunələrdir; bu şeirlərdə imamların faciəli ölümləri ilə bağlı kədər ifadə olunur. Əruzun nisbәtәn yüngül bəhrlәrindә olması ilә fәrqlәnir. Növhəlәr kimi S.-in də mövzusu Kərbəla müsibәtini özündə әks etdirməsidir:

Dolanır Əli qızı məqtəli,

Qan içində bir bədən axtarır.

Yolun üstə qafilə ləng olub,

Bacı qardaşa kəfən axtarır.

Diaxroniyadan fərqli olaraq S. metodu dil-ədəbiyyat faktlarının tarixi inkişaf prosesini, təkamülünü nəzərə almır; onları müəyyən bir dövrün faktı, məhsulu kimi araşdırır.

See also:

• poetika

See also:

• aşıq sənəti

Bax: libretto.