Dictionaries
Jurnalistika terminləri lüğəti
impakt-faktor
lat. impuctus < impingo – qarşıda sədd, qəsd + lat. factor – edən, yaradan
Elmi jurnalların səmərəliliyini, nüfuzunu ölçmək və müqayisə etmək üçün göstərici.
İ-F. kəmiyyət göstəricisidir və bir jurnala müəyyən zaman kəsiyində (bir il, üç il və s.) digər nəşrlərdə istinadların (sitatların) sayı ilə müəyyənləşdirilir. Bu indeks eyni elm sahəsinə aid jurnalların müqayisəsi üçün daha yararlıdır. İ-F.-u 1960-cı illərdən yüksək beynəlxalq nüfuza malik Elmi İnformasiya İnstitutu (Institute for Scientific Information, ISI – 1992-ci ildən sonra Thomson Scientific adlanır) ölçür və vaxtaşırı Journal Citation Report jurnalında dərc edir.
Jurnalistika terminləri lüğətifotojurnalistika
yun. photos – işıq + lat. diurnalis, diurnale – gündəlik xəbər
Hadisəni, faktı oxucu (tamaşaçı) auditoriyasına görüntülər (fotoşəkillər) vasitəsilə çatdıran xəbərləmə forması, jurnalistikanın bir sahəsi.
F.-da şəkillər mətnə nisbətən üstünlük təşkil edir, yaxud mətndən, ümumiyyətlə, istifadə olunmur (məsələn, «Sözsüz», «Şərhsiz» kimi qəzet, jurnal rubrikalarında). Tarixən xəbərlərin təqdimatında fotoşəkillərdən geniş istifadə edən ilk kütləvi informasiya vasitəsi London news həftəlik qəzeti (1842) olub. Lakin F., əsasən, müharibə meydanlarında formalaşıb. İlk fotoreportajları ingilis jurnalistləri London news qəzeti üçün Krım savaşından (1853–1856), Amerika reportyorları Harper`s Weekly üçün ABŞ Vətəndaş müharibəsindən (1861–1865) hazırlayıblar. Bununla belə, həmin dövrdə poliqrafiya imkanları zəif olduğundan bu şəkillər qravürə bənzəyib. Yalnız 1880-ci illərdən – mətbəə avadanlıqları təkmilləşdirildikdən və maqnezium işıqlandırması kəşf edildikdən sonra F.-nın əsl inkişaf mərhələsi başlayıb. Müasir F. multimedia əsərləri və sənədli filmlər yaradıcılığı səviyyəsinə yüksəlib. Müxtəlif formatları – şəkil, kompüter qrafikası, səs və s.-ni özündə birləşdirən F. internet və mobil cihazlar vasitəsilə əvvəllər təsəvvürə gətirilə bilinməyəcək dərəcədə nəhəng auditoriya qazana bilib.
See also:
Jurnalistika terminləri lüğətiimploziya
ing. in – daxilə + lat. plaudere – əl çalmaq
1. Daxilə yönəlmiş partlayış.
İ. termini həm texnika, geologiya, astronomiya, psixologiya elmlərində, həm də mediada (əsas mahiyyətini («daxilə yönəlmə») saxlamaqla) fərqli izahlara malikdir.
2. İnformasiyanın həcminin artması, sıxlaşması nəticəsində onun öz mənasını itirməsi prosesi.
Bu prosesə çox zaman «məna İ.-sı» deyilir. İ. – faktik olaraq məlumatın fərdi şüur tərəfindən qavranılma qabiliyyətini itirməsi, onun məğzinin deyil, formasının, kommunikasiya faktorunun özünün önə çıxmasıdır. Dünyada informasiya sıxlığı (partlayışı) elə bir dumanlı mühit yaradır ki, burada detallar, mənalar artıq gözdən itir, kanadalı filosof Marşall Maklüenin məşhur aforizmində ifadə olunduğu kimi, kommunikasiya vasitəsi özü məlumat rolunu oynayır.
3. Real dünya ilə xəyali aləm arasında sərhədlərin silinməsi nəticəsində həyatın xüsusi estetik qavrayış forması.
İ. gerçəkliklə virtuallığı (simulyakrları) birləşdirərək klassik stereotipləri dağıdır. Real həyatda o, çox vaxt insanın fəallığının aşağı düşməsi, tənqidi qavrayışının zəifləməsi və s. ilə müşayiət olunur. Yaradıcılıqda İ. utopik layihələrdə, paralel dünyalar arasında şəffaflığı təsvir edən əsərlərdə və s.-də özünü göstərir.
Jurnalistika terminləri lüğətiimprovizasiya
lat. improvisus – gözlənilməyən, qəfildən, ani
1. İfa və ya çıxış zamanı əvvəlcədən nəzərdə tutulmayan gedişlər, mətndə gözlənilməz dəyişikliklər.
2. Müəyyən bir hadisəyə əvvəlcədən hazırlaşmadan, dərhal verilən reaksiya.
3. Bədahətən ifa edilən musiqi, söylənilən şeir və s.
Uğurlu İ. insandan istedad, zəngin müşahidə, iti ağıl, bədii təfəkkür, söz sənəti sirlərinə dərindən bələd olma kimi xüsusiyyətlər tələb edir.
See also:
Jurnalistika terminləri lüğətifotojurnalistika janrları
yun. photos – işıq + lat. diurnalis, diurnale – gündəlik xəbər + fr. genre < lat. – genus – növ
Gerçəkliyi əksetdirmə xüsusiyyətlərinin, məzmun və forma cəhətlərinin eyniliyi əsasında fotoqrafiya əsərləri arasında aparılmış bölgü.
Fotojurnalistikada iki böyük janr növü fərqləndirilir: informasiya janrları və publisistik janrlar. Birincilərə fotoxəbər, fotomənzərə, fotoreportaj, fotoseriya, ikincilərə fotooçerk, fotoportret və fotomontaj daxildir. İnformasiya janrları üçün faktın, yaxud hadisənin təsdiq və təsvir edilməsi, operativlik, aktuallıq, publisistik janrlar üçün əhatə genişliyi, hərtərəflilik və dərin təhlil xarakterikdir.
See also:
Jurnalistika terminləri lüğətiindeks
lat. index – göstərici, siyahı
1. Hərf, rəqəm, digər simvollardan ibarət şərti işarələr sistemi.
İ. rabitə sistemində poçt ünvanının, nəşriyyat sistemində çap məhsullarının təsnifatını aparmağa imkan verir, onların tapılmasını asanlaşdırır. İndeks eyni zamanda müəyyən elementin sistemdə yerini göstərir.
2. Hər hansı sahədə inkişaf və ya dəyişmənin nisbi göstəricisi.
İ. obyektlərin, elementlərin mühüm keyfiyyətlərini müqayisəli şəkildə əks etdirir.
3. Verilənlər bazasında məlumat axtarışının sürətləndirilməsinə xidmət edən obyekt.
4. Ad və ünvanların siyahısı, reyestri.
See also:
Jurnalistika terminləri lüğətifotoxəbər
yun. photos – işıq
1. İctimai əhəmiyyətli fakt, hadisə barədə məlumatı oxucu (tamaşaçı) auditoriyasına fotoşəkil vasitəsilə çatdıran jurnalist materialı.
2. Fotojurnalistika janrlarından biri.
F., adətən, fakt və ya hadisəni dolğun əks etdirən iriölçülü şəkildən və kiçik şəkilaltı izahdan ibarət olur, qəzet-jurnal səhifəsində, xəbər buraxılışlarında ayrıca material kimi təqdim edilir. F. – fotojurnalistikanın ən tez formalaşmış janrlarından biridir. İlk vaxtlar jurnalistikada fotoşəkillərdən yalnız xəbərlərə, məqalələrə illüstrasiya kimi istifadə edirdilər. Lakin XX əsrin əvvəllərindən başlayaraq bir çox redaksiyalar effektli və məzmunlu şəkilləri digər materiallardan ayırmağa və onları kiçik şərhlərlə müstəqil xəbər kimi dərc etməyə üstünlük verir.
See also:
Jurnalistika terminləri lüğətiindeksləşdirmə
1. Hər hansı informasiyanın, məhsulun, elementin şərti olaraq hərf, rəqəm və ya simvollarla işarələnməsi.
2. Axtarış sistemlərində: sənədin forma və məzmununun işarələnməsi, onun yığcam təsvir edilməsi prosesi.
İ. nəticəsində hər sənəd özünəməxsus açar sözə (sözlərə) malik olur və lazımi məlumatın axtarışı prosesi sürətlənir.
See also:
Jurnalistika terminləri lüğətifotoqalereya
yun. photos – işıq + fr. galerie – hərf. bina
1. Fotoşəkillər silsiləsinin nümayiş etdirildiyi yer, otaq, bina.
2. Xüsusi yerdə nümayiş etdirilən fotoşəkillər silsiləsi, fotosərgi.
3. İnternetdə bir müəllifin çəkdiyi, yaxud hər hansı ortaq xüsusiyyətə malik fotoşəkillərin yerləşdirildiyi veb-səhifə, sayt bölməsi.
Jurnalistika terminləri lüğətiinformasiya aclığı
1. Cəmiyyətdə kəskin informasiya çatışmazlığı.
Kollektiv surətdə dərk edilən İ.A., adətən, hər hansı hadisə, yaxud konkret mövzu ilə əlaqədar olur; məsələn, təbii fəlakət zamanı dövlət orqanları və KİV-in əhalini vaxtında xəbərdar etməməsi, təlimatlandırmaması İ.A.-na səbəb olur, bu da şayiələrin artması ilə nəticələnir.
2. İnsanın informasiyaya olan daimi ehtiyacı, habelə bu ehtiyacı ödəmək imkanı məhdudlaşan zaman keçirdiyi hiss.
İnsanlar qismən birbaşa ünsiyyət, daha çox texniki vasitələrlə (mobil telefon, kompüter və s.) ardıcıl informasiya mübadiləsinə alışırlar. Tədricən prosesin özü məlumatın xarakterindən, növündən də mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu prosesdə hər hansı səbəbdən fasilə yarandıqda İ.A. hiss olunur. Psixoloqlar İ.A.-nı sensor deprivasiyasının forması hesab edirlər. Sensor deprivasiyası – insanın hissiyyat orqanları xarici təsirdən məhrum edilərkən onun düşdüyü həyəcanlı vəziyyət, haldır.
Jurnalistika terminləri lüğəti