Jurnalistika terminləri lüğəti

Media məhsulu istehsalının, ­is­teh­sal prosesində iştirak edən insan ­re­surslarının səmərəli idarəçiliyinin forma, metod, vasitə və prinsipləri məc­mu­su.

M. biznes idarəçiliyinin xüsusi for­ması kimi bir çox universitetlərdə təd­ris edilir, 1999-cu ildən Böyük Britaniyada «Bey­nəlxalq media menecmenti» (International Journal on Media Management) jurnalı dərc olunur. 

Me­dianın formasını, kommunikasiya üsullarını də­yişməsi.

Bu dəyişiklik müxtəlif amil­lərin təsiri altında, o cümlədən bazarda rə­qabətin kəskinləşməsi, texnologiyanın sü­rətli inkişafı nəticəsində baş verir. M. konsepsiyasını 1990-cı ildə yeni medianın pioneri sayılan amerikalı alim Rocer Fidler irəli sürüb. O, M.-un 6 prinsipini mü­əy­yənləşdirib:

1. Yanaşı mövcudluq və birgə inkişaf (məsələn, xəbər portalı internetdə televiziya da açır).

2. Metamorfoz (mə­sələn, qəzet internet-portal yaradır və əsas diqqəti ona yönəldir).

3. Vərəsəlik (bütün formalar bir-birindən törəyir və əvvəlki kontent əsasında yaranır).

4. Ya­şamaq uğ­runda mübarizə (media dəyişən şəraitdə yaşamaq üçün yeni forma seçir, məsələn, çapını dayandıraraq onlayn formatda çıxmağa başlayır).

5. İmkanlar və ehti­yaclar (dəyişikliklər hər yerdə və eyni zamanda baş vermir, çünki texnoloji, siyasi, iqtisadi şərtlər fərqlidir).

6. Gələcək göz­ləntilərə uyğunlaşma (hər yeni texnologiya dərhal gəlir gətirmir, amma onun biznes baxımından gələcəkdə verəcəyi xeyir nə­zərdən qaçırılmır).

Bax: kütləvi informasiya vasitələrinin dili.

Kütləvi informasiya vasitələrinin ümu­miləşdirilmiş model üzrə bölünməsi və qruplaşdırılması yolu ilə yaradılmış təs­nifatı.

See also:

• mediaplanlaşdırma

Marketinq və media araşdırmalarının nəti­cə­lərinə əsasən reklamın kütləvi informasiya vasitələrində yerləşdirilməsinin optimal planının hazırlanması.

M. terminini 1964-cü ildə ilk dəfə amerikalı reklamçı Rocer Barton işlədib. O müəyyənləşdirib ki, mediada reklam yerləşdirərkən KİV-in xü­susiyyətlərini və iş qrafiklərini ayrı-ayrı­lıqda nəzərə almaq məhsul və xidmətlərin sa­tışına daha yaxşı təsir göstərir. M. bir neçə mərhələdən ibarətdir: reklam yer­ləş­dirmək üçün ən əlverişli KİV-in se­çil­mə­si; sə­mərəlilik göstəricilərinin mü­əy­yən­ləşdi­rilməsi; reklamın ardıcıl­lığı­nın, tezliyinin, dərc olunacağı səhifənin, göstəriləcəyi vax­tın və s.-nin müəy­yən­ləş­dirilməsi; büd­cə­nin bölünməsi.

See also:

• mediaplan

İnsan bir çox faktlar, hadisələr, obyektlər, proseslər, hətta bütöv aləmlər barədə məlumatı media vasitəsilə alır. Medianın verdiyi xəbər, yaratdığı təsvir əsl reallıqla üst-üstə düşə, yaxud ondan fərq­lənə bilər. Lakin insan obyektiv möv­cud olan faktlara, hadisələrə və s.-yə öz mü­na­si­bətini, bir qayda olaraq, medianın for­­ma­laşdırdığı re­allıq əsasında müəy­yənləşdirir, hərə­kət­lərini, düşüncələrini ona uyğun­laş­dırır. Be­ləliklə, M. əsl real­lıqdan önə çıxır. Bu, qaçılmaz proses ol­duğu kimi, bəzən təh­lükəli nəticələrə də gətirib çıxarır, manipulyasiyalara şərait yaradır. M. çox dərin fəlsəfi araşdırmalar mövzusu olduğu üçün onun öyrənilməsi ­­ilə media fəlsəfəsi elmi məşğul olur.

2. Medianın, informa­siya-kom­mu­nikasiya texnologiyalarının in­kişafı ilə əla­qədar ya­ra­nan və dəyişən reallıq.

Mə­sə­lən, televiziyanın, kompüterin, mobil telefonların ixtira edilməsi insan­ların re­allığı qav­ra­masında böyük dəyişikliklərə, faktik olaraq media vasitəsilə dərk edilən yeni reallığın yaranmasına səbəb olub.

Kütləvi informasiya vasitələrinin və onların bütün fəaliyyət sahələrinin (media sənayesi, yayım və s.) cəmi.

1. İnformasiyanın hazırlanması, işlənməsi, ötürülməsi, diq­qət mərkəzinə çəkilməsi üçün istifadə olunan qayda və üsullar. 

2. İnsanların uzaq mə­safədən media vasitəsilə əlaqə saxla­ma­sına, əməkdaşlıq etməsinə imkan ya­ra­dan metodlar, texniki üsullar və vasitələrin cə­mi.

See also:

• mediatexnoloq

İnformasiyanın hazırlanması, ­iş­­­­­­­­­­­­lən­məsi, ötürülməsi, diqqət mərkəzinə çəkilməsi üçün istifadə olunan qayda və üsulları yaxşı mənimsəmiş, onların təc­rübədə tətbiqi üzrə mütəxəssis.

See also:

• mediatexnologiya

Kütləvi informasiya vasitələrinin fəaliy­yə­tinin təhlili və onların ictimai şüura təsir formalarının öyrənilməsi ilə məşğul olan jurnalistika sahəsi.

M. aktual professional problemlərin, o cümlədən peşə etikası ilə bağlı mürəkkəb məsələlərin də həl­linə cid­di diqqət yetirir.

Kütləvi informasiya vasitələrində bir materialdan, sənəddən di­gərinə keçərək yayılan, toplumun, ayrı-ayrı fərdlərin həyatına uzunmüddətli mənfi təsir göstərən yanlış, yaxud şişirdilmiş məlumat.

Termin ilk dəfə 1994-cü ildə kütləvi kommunikasiya üzrə amerikalı mü­təxəssis Duqlas Raşkoff tərəfindən işlə­dilib. M.-lardan ictimaiyyətin diqqətini mühüm problemlərdən yayındırmaq, küt­ləvi şüurla manipulyasiya etmək məq­sədilə istifadə olunur. Təcrübədə şou ulduzları, siya­sət­çilər haqda şayiələrdən, qalmaqallı xəbərlərdən ibarət M.-lara daha tez-tez rast gəlinir. M.-lar, əsasən, internet vasitəsilə yayılır. İnternetin inqi­lablar yetişdirmək üçün meydan ola b­i­­­lə­­­cəyi haqda geniş yayılmış və bəzi öl­kələrdə şəbəkəyə girişi məh­dud­laş­dır­maq meyilləri doğurmuş mə­lumatın özü də bir M.-dur. Bununla belə, terminin dəqiq tərifini ver­mək, onu çirkli piar üsullarından fərq­lən­dirmək çətindir.

KİV cəmiyyətdə sosial dialoqu təmin edən ən kütləvi M. hesab olunur.