Jurnalistika terminləri lüğəti

ictimai iştirakçılıq

fokus

lat. focus – ocaq, od yandırılan yer

1. Optik sistemin baş oxuna paralel isti­qamətdə düşən işıq şüalarının həmin ­sis­tem­dən keçdikdən sonra cəmləşdiyi nöq­­tə.

Hər optik sistemin qabaq və ­ar­xa fo­kusu olur. Televiziyada və kinoda təsvirin keyfiyyətli alınması, ilk növbədə, dəqiq fokus nöqtəsi tapılmasından asılıdır. 

2. Təs­virin aydın gö­ründüyü yer, nöqtə; məs.: fokusa düşmək. 

3. Əsas götürülən, daim diqqət mərkəzində saxlanılan mövzu, cə­hət, məqsəd; məs.: mövzunu fokusda sax­lamaq.

4. Mövzuya yanaşma tərzi, baxış bucağı; məs.: müəy­yən fokusdan baxmaq.

fokus-qrup

lat. focus – ocaq, od yandırılan yer + fr. groupe – nəyinsə cəmi

1. Müəyyən meyarlar əsasında seçilmiş insanlardan ­iba­rət kiçik dəstədə keçirilən sosial-psi­xoloji tədqiqat, keyfiyyət araş­dırması me­todu.

ictimai qınaq

Toplumda qəbul olunmuş davranış qaydalarını pozan şəxslərə qarşı ictimai etiraz forması, açıq şəkildə ifadə edilən tənqidi münasibət.

İ.Q. sosial mü­nasibətlərin qanunların gücünə müra­ciət etmədən tənzimlənməsi vasitəsidir. Professional jurnalist təşkilatları peşə eti­kası prinsiplərini pozan həmkarlarına və KİV-ə, adətən, bu üsulla təsir göstərir, onları səhvlərini düzəltməyə məcbur edir, yaxud əxlaq normalarını və qanunları pozmaqdan çəkindirir.

ictimai manipulyasiya

ictimai maraq

Cəmiyyətin sabitliyi, əmin-amanlığı, təhlükəsizliyi və dayanıqlı inki­şafı, dövlət idarəçiliyində aşkarlığın təmin olun­ması ilə bağlı ayrı-ayrılıqda hər kəsin, bü­tövlükdə ictimaiyyətin bilgilən­dirilmə­sini zəruri edən meyar.

Bu çox mürək­kəb, qanunlarda «ümumi maraqlar», «cə­miy­­yətin maraqları» şəklində ifadə olu­nan ter­minə insanların informasiya əldə etmək hüququ baxımından verilən tərifdir. Ümu­mi, yəni ictimai maraqların uzlaş­dırılması və təmin edilməsi ictimai yayım xidmətinin fəaliyyət prinsiplərindən biridir. Azər­bay­canın Konstitusiya Məhkəməsinin 2012-ci ildə verdiyi qərara görə, İ.M. demokratik, hüquqi dövlətin qəti və son məqsədini təş­kil edir.

ictimai maraq doğuran məlumatlar

Dövlət və cəmiyyət həyatının siyasi, iqtisadi, sosial, mədəni, ekoloji və başqa sa­hələrinə, ictimai təhlükəsizliyə, sağlamlığa və mənəviyyata, habelə dövlət orqan­la­rı­nın və bələdiyyələrin, onların vəzifəli şəxs­lərinin, qulluqçularının, siyasi və ictimai xadimlərin fəaliyyətinə aid məlumatlar.

fon

yun. phone – səs

1. Verilişlərdə və filmlərdə səhnələri, kadrları müşayiət edən musiqi, səs, səs effektləri; məs.: fon mu­­­siqisi. 

2. Verilişlərdə və filmlərdə məna yükünə görə ikincidərəcəli plan, habelə əsas rol oynamayan, məsələn, sosial mü­hitə, tarixi şəraitə aid təsvirlər, hadisələr.  

3. Verilişlərin, filmlərin nü­mayişi, radio və televiziya yayımı zamanı üzə çıxan, görüntülərin, səs­lərin aydın anlaşılmasına maneçilik ya­radan kənar səslər, küylər, şüalar, dalğalar.  

4. Akustikada: səsin yük­səklik  səviyyəsi, desibellə üst-üstə düşən sistemdənkənar ölçü vahidi.

5. Rəsmin, şək­lin, mətnin üzərində yer­ləş­diyi rəng, arxa plan.

6. Bir şeyin baş verdiyi şərait, ətraf mühitin vacib xüsusiyyəti; məs.: ətraf mü­hitin radiasiya fonu.

7. Söz­lərə artı­rı­laraq səsə, nitqə aidlik bildirən sonluq; məs.: maqnitofon, diktofon.

ictimai müzakirə

İctimai əhəmiyyətli qə­rarların qəbulu zamanı əhalinin müxtəlif təbəqələrinin təkliflərinin hazırlanması üçün təşkil olunan yığıncaqlar, yaxud me­dia vasitəsilə həyata keçirilən digər təd­birlər.

Belə yığıncaq və tədbirlərdə döv­­­lət, habelə yerli özünüidarəetmə or­qanlarının səlahiyyətli nümayəndələri, ­və­təndaş cəmiyyəti institutlarının nüma­­yən­dələri, ayrı-ayrı vətəndaşlar, mütə­xəssis və ekspertlər iştirak edir.

ictimai nəzarət

1. Dövlət orqanları, ha­be­lə müəssisə və təşkilatların fəaliyyəti üzə­rin­də sosial institutların davamlı müşa­hidə­si.

ictimai nüfuz

ictimai öhdəlik

ictimai rəy

İctimai həyatda baş verən, in­sanların maraq və tələblərinə birbaşa təsir göstərən hadisə və proseslərə sosial qrup­ların münasibətini gizli, yaxud açıq şəkildə ifadə edən ictimai şüur forması.

İ.R.-də həyat hadisələrinə, hökumətin, partiya­ların, təsisatların, o cümlədən me­dia or­qanlarının fəaliyyətinə, ictimai çəkisi olan ayrı-ayrı şəxslərə in­sanların gerçək müna-sibəti öz əksini tapır. Buna görə də adları çəkilən qurumlar və şəxslər müxtəlif üsul­larla ­­İ.R.-i öyrənməyə, forma­laş­dır­mağa, yönəlt­məyə, ona təsir göstərməyə çalı­şır­lar.

ictimai rəylə manipulyasiya

ictimai rəy sorğusu