Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti

Ağababa (bax: ad – AĞA; BABA) kişi adı elin, ailənin ağsaqqalı; hörmətli, yaşlı adam mənasındadır. Bəzən ailələrdə dünyasını dəyişmiş babanın adı nəvəyə, nəticəyə qoyulmuş, lakin uşağı rəsmi adı ilə deyil, hörmət əlaməti olaraq Ağababa deyə çağırmışlar. Sonradan Ağababa da müstəqil kişi adı kimi rəsmiləşmişdir.

Ağabaxış (bax: ad – AĞA; BAXIŞ) kişi adı ağa kimi, ağalara xas baxma tərzi olan (kişi) mənasındadır.

Ağabala (bax: ad – AĞA; BALA) kişi adı əziz övlad, sevimli, istəkli uşaq mənasındadır.

mürəkkəb adların tərkibində işlənən arxaikləşmiş ağa və bay titullarının, həm də mənaca daralan sinonim sözlərin birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır. Azərbaycanın bəzi bölgələrində böyük qardasa hörmət məqsədilə müraciət formasıdır, həmçinin ailədə gəlin hörmət naminə böyük qaynına belə müraciət edir. Bəy sözünün həm də hörmət mənasında müraciət forması nəzərə alınarsa, Ağabəy (bax: ad – AĞA; BƏY) kişi adı ehtiram, hörmət naminə ailədə, qonşuluqda, qohum-əqrəbada yaşca, tutduğu mövqeyə görə, özündən yaşlı kişilərə müraciət forması olmuş, sonralar müstəqil kişi adı kimi formalaşmışdır.

Ağabəşir (bax: ad – AĞA; BƏŞİR) kişi adı müjdə gətirənlərin, xoş xəbər verənlərin ən hörmətlisi, başda olanı mənasındadır.

Cabbar adının birləşməsindən yaranmış şəxs adıdır. Ağacabbar (bax: ad – AĞA; CABBAR) kişi adı çox zəhmli, heybətli olan (kişi) anlamına gəlir.

Ağacan erkən dövrlərdə ataya və ya böyüklərə hörmət və ehtiramla müraciət edilən ad olsa da, sonradan şəxs adı kimi formalaşmışdır. Ağacan (bax: ad – AĞA; CAN) kişi adı böyük ürək yiyəsi, hörmət və izzət sahibi olan insan, həmçinin əziz, sevimli, yaxın insan anlamlarını ifadə edir. Azərbaycan antroponimikasında köhnəlmiş şəxs adları sırasında olan Ağacan bu gün yalnız soyadlarda yaşayan kişi adlarındandır.

Bir vaxtlar Ağacavad son dərəcə səxavətli, əliaçıq şəxslərə hörmət mənasında müraciət forması olmuşdur. Sonradan şəxs adı kimi formalaşmışdır. Ağacavad (bax: ad – AĞA; CAVAD) kişi adı səxavətlilərdən, ürəyiaçıq olanlardan ən üstün olanı mənasındadır.

İslam dini ilə əlaqədar Ağacəfər (bax: ad – AĞA; CƏFƏR) kişi adı VI imam Cəfər Sadiqin adı ilə əlaqədar kişi adlarındandır.

Ağacəlil (bax: ad – AĞA; CƏLİL) kişi adı çox böyük, çox yüksək, ali, ulu anlamına gəlir.

Ağacəmil (bax: ad – AĞA; CƏMİL) kişi adı gözəlliklərin cəm olduğu (kimsə) anlamındadır.

Ağadadaş (bax: ad – AĞA; DADAŞ) kişi adı Azərbaycanın bəzi bölgələrində qədim zamanlardan bu günə qədər kiçik qardaşların böyük qardaşlara, həmçinin kiçik gəlinin böyük qayına hörmət mənasında müraciət etdiyi adlardandır. Sonradan şəxs adı kimi formalaşmışdır.

Ağadayı (bax: ad – AĞA; DAYI) kişi adı Azərbaycan antroponimikasında müraciət bildirən sözlərdən yaranmış şəxs adlarındandır. Azərbaycanın bəzi bölgələrində qədim zamanlardan bu günə qədər ailədə böyük dayıya hörmət mənasında Ağadayı deyə müraciət edilir. Sonradan müstəqil kişi adı kimi rəsmiləşmişdir.

Ağaaddin sözündəndir. Azərbaycan antroponimikasında İslam dini ilə əlaqədar şəxs adları sırasında olan Ağaəddin (bax: ad – AĞA; ƏD-DİN) kişi adı dinin rəhbəri, din basçısı mənasındadır.

Dilimizin qrammatik qanunlarına uyğun yanaşı gələn iki saitdən birinin düşməsi (a düşümü) nəticəsində Ağəddin şəklindədir, yəni adın təhrif olunmuş forması sonradan müstəqil kişi adı kimi rəsmiləşmişdir. Bu gün ad Ağəddin formasındadır.

Bax: Ağaəddin.