Dictionaries
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti
bədii bilinqvizm
Müəllifin öz bədii əsərlərini iki dildə yazması və ya bir dildən başqa dilə tərcümə etməsi.
Sovet dönəmində rus dilinin geniş yayılması ilə bağlı bir çox sovet respublikalarında bilinqv yazarlar meydana gəlmişdi ki, onlar öz əsərlərini həm milli, həm də rus dilində yazırdılar. Azərbaycan yazıçılarından Anar və Çingiz Hüseynovu buna misal göstərmək olar. Bəzən bir millətə mənsub olub başqa millətin dilində yazan yazıçılar da bilinqv yazıçılar hesab edilirlər; məs.: Ç.Aytmatov, Maqsud və Rüstəm İbrahimbəyovlar və b.
See also:
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətibədii detal
Bədii yaradıcılıqda xarakterin, obrazın psixoloji vəziyyətinin daha dərindən açılmasına xidmət edən təfərrüat.
Əsasən, nəsr əsərlərinə xas olan B.D. mənzərə və portret yaradılmasında, hadisə, hərəkət və nitqin təqdimində əsas ünsürdür. Bir çox Azərbaycan yazıçılarının əsərlərində orijinal B.D.-lar çoxdur. Məsələn, C.Məmmədquluzadənin “Danabaş kəndinin əhvalatları” povestində Xudayar bəyin burnunun əyriliyinin təsviri portret səciyyəli B.D.-dır. Rus yazıçısı A.P.Çexov nəsr və dram yaradıcılığında B.D.-lardan xüsusi ustalıqla istifadə edib.
See also:
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətibədii məkan
Bədii əsərdə təsvir olunan, müəllif ideyasının qabardılmasına xidmət edən yer, məkan.
Surət və obrazlar kimi B.M. da bir çox hallarda bədii ümumiləşdirmənin predmeti kimi çıxış edir və müəllifin qarşıya qoyduğu məqsədin reallaşmasına xidmət edir; məs.: “Ölülər”dəki qəbiristanlıq, “Poçt qutusu”ndakı İtqapan kəndi, “Danabaş kəndinin əhvalatları”ndakı Danabaş kəndi və s. M.Müşfiqin “Yenə o bağ olaydı” şeirində və peyzajın əsas yer tutduğu bir sıra əsərlərdə B.M. əsərin əsas obrazı rolunda çıxış edir və ideyanın mərkəzində dayanır. Klassisizmin nəzəri prinsiplərindən biri dram əsərlərində üç komponentin: bədii məkan, bədii zaman və bədii hərəkətin birliyidir.
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətibədii redaktə
Bədii əsərin dil, üslub, eləcə də bədii forma və məzmun baxımından təkmilləşdirilməsi məqsədilə aparılan yaradıcı iş.
B.R. prosesini həyata keçirən şəxs, adətən, təcrübəli ədib, ədəbiyyat sahəsində söz sahibi olur. Bu prosesə, ilk növbədə, forma və məzmun uyğunluğunun təmin olunması, bədii ifadə vasitələrindən yerli-yerində istifadə, nəzm əsərlərinin vəzn və qafiyə baxımından təkmilləşdirilməsi daxildir. Bu iş çox zaman müəlliflə birgə, onun razılığı ilə həyata keçirilir, çünki B.R. prosesi müəllifin bədii üslub fərdiliyinə xələl gətirməməlidir.
See also:
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətibədii şərtilik
Ədəbiyyat və incəsənətdə həyat həqiqətlərinin qeyri-real, mistik obraz və hadisələr vasitəsilə inikası.
B.Ş. incəsənət və ədəbiyyatın əsasını təşkil edir, çünki bədii əsər həyatın özü deyil, onun obrazlı inikasıdır. Bununla yanaşı, bir çox əsərlərdə B.Ş. simvolika, mübaliğə, fantastika, fantasmaqoriya elementləri vasitəsilə özünün ən yüksək səviyyəsinə çatır. B.Ş. daha çox təmsil, elmi fantastika və s. janrlara xasdır.
See also:
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətibədii təxəyyül
Həyat həqiqətləri, mühakimə və duyğuların xəyalda canlandırılması və yenidən yaşanması əsasında bədii obrazlar yaratmaq bacarığı.
B.T. sənətkarın fərdi dünyagörüşü və istedadı ilə bağlı olub estetik dəyərlərin yaradılmasında xüsusi rol oynayır. Belə ki, romantik sənətkarla realist sənətkarın B.T.-ü bir-birindən fərqlənir. B.T. yaradıcılıq prosesinin bütün mərhələləri (gerçəkliyin qavranılması, mövzu və ideya, məzmun və forma, xarakter və obrazlar, əsər üzərində iş və s.) üçün səciyyəvidir. Bədii surətlər yaratmaq, fikri obrazlı və bədii dillə ifadə edə bilmək bacarığı sənətkarın B.T. imkanlarından çox asılıdır. Gerçəkliyin dərindən dərk edilməsi, qabaqcıl dünyagörüşü, zəngin şəxsi təcrübə B.T.-ün inkişafına kömək edir.
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətibədii tərcümə
Bədii mətnlərin bir dildən başqa dilə çevrilməsi.
B.T.-də söz məzmundan başqa, estetik mahiyyət də kəsb edir. Buna görə də B.T. ilə məşğul olan şəxsin hər iki dili bilməsi ilə yanaşı, müəyyən bədii yaradıcılıq imkanlarına malik olması vacibdir. Tərcüməçi məzmuna sadiq qalaraq mətndəki məcazların, frazeologizmlərin və üslubi fiqurların tərcümə etdiyi dildəki qarşılığını düzgün tapmalıdır. B.T. problemləri bədii yaradıcılığın özəllikləri ilə bağlıdır. Burada orijinala ekvivalent mətn yaratmaqla yanaşı, oxucunun bədii qavrayışını nəzərə almaq lazım gəlir.
See also:
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti