Словари
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti
macəra romanı
XIX əsrin ortalarında romantizm zəminində yaranmış kəskin süjetli roman janrı.
Meşşanlıqdan uzaqlaşaraq qəhrəmanlıq dünyasına düşmək istəyi romantizmə xas idi və bu cəhət M.R.-nda da özünü göstərir. M.R.-nın əsas vəzifəsi oxucunu tərbiyələndirmək deyil, onu əyləndirməkdir. İlk M.R.-nın müəllifləri Valter Skott (“Kventin Dorvard”, “Ayvenqo”), Fenimor Kuper (“Sonuncu mogikan”, “Ləpirçi”), Viktor Hüqo (“Paris Notr-Dam kilsəsi”), Robert Stivenson (“Dəfinələr adası”), Aleksandr Düma (“Üç muşketyor”, “Kraliça Marqo”) olub. Bir sıra mənbələrdə avantüra romanı da adlanır.
Həmçinin bax:
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətimaddeyi-tarix
Şәrq şeirindә bədii mətnlərdə tarixi hadisələrin vaxtını ərəb hərfləri ilə göstərmək üsulu.
M-T.-in ifadə forması əbcəd hesabı idi. Әbcәd hesabına görə, ərәb әlifbasının hәr bir hərfi müәyyәn bir rәqәmi işarə edir: mәsәlәn, әlif – 1, bey – 2, qaf – 100 vә s. A.Bakıxanov “Mişkatül-әnvar” әsәrinin yazılma tarixini aşağıdakı şәkildә göstәrib:
Qәribәdir, tarixi dә doğmuş sanki әsrardan,
Hasil oldu bu adı da bax “Mişkatül-Әnvar”dan.
Buradakı “Mişkatül-әnvar” ifadәsini әbcәd hesabına çevirdikdə hicri 1245-ci ilə tәsadüf edir ki, bu da miladi tarixin 1829-cu ilinә uyğun gәlir.
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətimadriqal
ital. mandre – çoban
Orta əsrlər Avropa poeziyasında erotik və ya vəsf məzmunlu kiçik şeir.
Qadına müraciәtlә yazılıb, onu xoş sözlәrlә təriflәyәn intim şeir növüdür. Formaca idilliyaya bənzəyən M. İtaliyada bukolik poeziyanın bir növü kimi meydana çıxıb, əsasən, mahnı kimi ifa olunub. Sonradan bu janra Petrarka, Bokkaçço kimi məşhur şairlər müraciət ediblər. M.-dan XVIII–XIX әsrlәr rus poeziyasında da geniş istifadə olunub.
Həmçinin bax:
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətimaket
fr. maquette – model
Nəşr olunacaq kitabın poliqrafiya-tərtibat xüsusiyyətlərini özündə əks etdirən kitab nüsxəsi.
Nəşrin elektron variantı ilə birgə mətbəəyə təqdim edilmək üçün hazırlanır. Adətən, printer və ya rəqəmli ofsetdə çap olunur.
Həmçinin bax:
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətimalapropizm
Nitqdə səhv olaraq hər hansı sözün əvəzinə fonetik baxımdan yaxın, lakin leksik baxımdan tamamilə fərqli sözün işlənməsi.
Bu termin Riçard Şeridanın 1775-ci ildə yazdığı “Rəqiblər” adlı əsərinin qəhrəmanı xanım Malapropun adından qaynaqlanır. Yüksək intellektə iddialı bu personaj öz nitqində əcnəbi sözləri və terminləri yerli-yerində işlətmir; məs.: epitet əvəzinə “epitafiya” deyir. Bu leksik fiqurdan nitqdə obrazı səciyyələndirmək və komik effekt yaratmaq məqsədilə istifadə olunur.
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətimanasçı
Qırğız qəhrəmanlıq eposu “Manas” dastanını nəql edən şəxs.
“Manas”, adətən, bir neçə gecəyə söylənir və hər dəfə M. bu eposa yaradıcı yanaşır. O, musiqi müşayiətinə müraciət etməsə də, ifa etdiyi mətnin məzmununa uyğun müəyyən havalardan, mimika və him-cimdən istifadə edir. Ən tanınmış M.-lardan biri Sayakbay Karelayev sayılır.
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətimaska teatrı
Maskalarla göstərilən teatr tamaşası.
Bu teatr növü XVI–XVIII əsrlərdə İtaliyada ən yüksək inkişaf nöqtəsinə çatdığından çox zaman del arte komediyası da adlanır. Lakin M.T.-nın kökləri antik teatra gedib çıxır. O dövrdə bir çox fars və buffonadalarda maskalardan istifadə olunurdu.
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətimelodram
yun. melos – mahnı, poema, lirik əsər + drama – hərəkət
Xeyir və şər qarşıdurması kəskin şəkildə qoyulan mənəvi-əxlaqi yönümlü ədəbiyyat, teatr və kino janrı.
Orta әsrlәrdә yaranıb. Əvvəllər personajların monoloq və dialoqlarını musiqinin müşayiəti ilə söylədikləri musiqili dram əsəri kimi başa düşülürdü. XVIII əsrin sonlarından kamillik və cahilliyin, məhəbbət və nifrətin, sevinc və kədərin kəskin qütbləşməsi əsasında qurulduğu, qəhrəmanların daxili aləminin gərgin emosional vəziyyətlərdə açıldığı əsərlərə deyilir. Bir çox M.-larda xeyirxah qəhrəmanlar uzun zaman taleyin dönüklüyü ilə qarşılaşdıqdan sonra, nәhayәt, zəfәr çalırlar.
Həmçinin bax:
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətimenestrel
fr. menestrier > lat. ministerialis – qulluqçu
Orta əsrlərdə İngiltərə və Fransada səyyar şair-müğənni, çalğıçı, aktyor.
M.-lәr musiqinin müşayiәti ilə mahnılar, mәnzum hekayәlәr vә s. oxuyurdular. Folklor әnәnәlәrindәn xeyli uzaq olan M. yaradıcılığı feodal cәmiyyətinin zövqü ilә sıx bağlı idi. M.-lәr cәngavәrlərin həyatını, sevgililәrini, döyüşlәrini tərәnnüm edir, yürüşlәr zamanı öz ağalarını müşayiәt edib әyləndirirdilər. XIX əsrdə romantik ədəbiyyatın inkişafında M.-lərin böyük rolu olub.
Həmçinin bax:
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətimeşşan dramı
Avropada XVIII əsrdə yaranan və XIX əsrin əvvəllərinə qədər populyar olan dramatik əsər növü.
M.D. faciə və komediya arasında, əsasən, orta yer tuturdu. Onun meydana gəlməsi ticarətin və sənayenin sürətli inkişafı sayəsində zənginləşən və mənəvi mədəniyyətə yiyələnən burjuaziyanın cəmiyyətdə mövqeyinin yüksəlməsi ilə əlaqədar idi. Təbii ki, M.D.-nın əsas qəhrəmanları zadəgan deyil, burjuaziya nümayəndələri olurdu.
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti