Dictionaries
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti
ELBƏYİ azərb.
mürəkkəb adların tərkibində işlənən el sözü və arxaikləşmiş bay titulunun birləşməsindən yaranmış addır. Azərbaycan antroponimikasında qədim şəxs adları sırasında olan Elbəy (bax: ad – EL; BƏY) kişi adı eli, obanı idarə edən (şəxs), ölkə başçısı, tayfa rəhbəri anlamlarını ifadə edir. Adın təhrif olunmuş forması Elbəy də sonradan müstəqil şəxs adı kimi rəsmiləşmişdir.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiELBRUS türk.
mürəkkəb adların tərkibində işlənən el və brus (buz/ bus/burs/brus) sözlərinin birləşməsindən yaranmış addır. Elbrus (bax: EL) kişi adı Qafqazın ən məşhur dağlarının birinin adındandır, oronimdir. Həm Qafqazda yaşayan xalqlar, millətlər, həm də başqa xalqlar müəyyən dövrlərdə bu dağa müxtəlif adlar vermişlər. Həmin adlar rəvayətlərdə, əfsanələrdə qorunub, günümüzə qədər gəlib çatmışdır. Mənbələrdə Elbrus adının Yalbuz®Yelbus®Elburs®Elbrus kimi formalaşdığı ehtimal olunur. Elbrus Böyük Qafqazın yan sıra dağlarının ən hündür zirvəsi olub, “yalı buz olan, yalı buz örtülü, buz örtülü” mənasındadır.
Azərbaycanlılar qədim dövrlərdə Elbrus dağını Yalbuz (buz dağı, buz yalı) adlandırmışlar. Hazırda İranın azərbaycanlılar yaşayan cənub hissəsində Yalbuz dağı mövcuddur. Farslar həmin dağın adını parıldayan, bərq vuran, işıldayan dağ kimi izah edirlər. Adın daşıyıcılarından Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülmüş (ölümündən sonra), Azərbaycan Silahlı Qüvvələri artilleriyasının ilk təşkilatçılarından olmuş Elbrus Allahverdiyev (1953-1993) I Qarabağ müharibəsi zamanı Ağdamın Şelli kəndi uğrunda gedən ağır döyüşlərdə düşmənə qarşı son qanına qədər vuruşub qəhrəmanlıqla həlak olmuşdur.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiELÇİ türk.
elçi sözü dilimizdə, əsasən, nümayəndə anlamını ifadə etsə də, bir neçə məna da ifadə edir: 1. Bir dövləti başqa bir dövlətdə təmsil edən diplomatik nümayəndə, səfir; 2. Oğlan və ya onun adamları tərəfindən evlənmək məqsədilə qız istəmək üçün qız evinə göndərilən şəxs; 3. Müəyyən məqsədlə və ya rəsmi danışıqlar üçün bir yerə göndərilən şəxs; nümayəndə; 4. mac. Müjdəçi, xəbərgətirən. Elçi kişi adı hər hansı məqsədlə müəyyən xəbər gətirən mənasındadır.
Azərbaycan şəxs adları sistemində mövcud Elçi kişi adı əslində İslam dini ilə, daha dəqiq, Məhəmməd Peyğəmbərlə əlaqədar adlar sırasındadır. İslam dinində məhz Məhəmməd Pеyğəmbər Allah tərəfindən göndərilmiş sonuncu (Хatəmul-ənbiya) еlçi hesab edilir. Bu gün artıq dilimizin antroponimikasında köhnəlmiş şəxs adları sırasında olan Elçi yalnız soyadlarda yaşayan kişi adlarındandır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiELÇİBƏY türk.
Elçi adı və mürəkkəb adların yaranmasında iştirak edən arxaikləşmiş bay titulunun birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır. Elçibəy (bax: ELÇİ; BƏY) kişi adı ali, uca, hörmətli yerdən olan elçi anlamını ifadə edir. Bir də hökmdar, hakim mənası vardır.
Şərqşünas-alim, dövlət xadimi, siyasi xadim, tarix elmləri namizədi Əbülfəz Əliyevin (1938-2000) təxəllüsündən yaranmış kişi adıdır. Əbülfəz Elçibəy tələbəlik illərindən Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda Sovet imperiyasına qarşı barışmaz mübarizə aparmışdır. Azərbaycan Xalq Cəbhəsi adlı siyasi təşkilatın sədri olmuşdur. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti (1992-1993) seçilmişdir.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiELÇİN azərb.
mürəkkəb adların tərkibində işlənən el və qədim türk və çin dillərindəki çin sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır. Elçin (bax: EL; ÇİN) kişi adı elinin namuslu oğlu, eli üçün əlindən gələni etməyə qadir, elin gücü, elin qüdrətidir. XX əsrdə olduğu kimi, bu gün də məişətimizdə geniş yayılmış kişi adlarındandır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiELDAR azərb.
mürəkkəb adların tərkibində işlənən el və fars. dar sözlərinin birləşməsi ilə əmələ gəlmiş şəxs adıdır. Dünyanın bəzi ölkələrinin dilində də yer almış Eldar (bax: EL; DAR) kişi adı elin olan, elin sahibi, elləri olan, elli, yurdu, yuvası, məmləkəti, yeri, məkanı olan, həmçinin elin sahibi, elin hakimi anlamlarını ifadə edir.
Bir çox mənbələrdə oronim olduğu göstərilir. Azərbaycanda Samux bölgəsi ərazisində məşhur Eldar dağı var. Eyni zamanda Eldar şamları da Azərbaycanda geniş yayıldığından fitonim oldu- ğu haqqında da məlumatlara rast gəlinir. Adın daşıyıcılarından Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülmüş (ölümündən sonra) Eldar Həsənov (1965-1994) 1994-cü ildə Füzuli bölgəsinin Horadiz qəsəbəsi uğrunda gedən çox çətin döyüşlərdə öz təşəbbüsü ilə vətənpərvər döyüşçü əzmkarlığı ilə ön cəbhədə vu- ruşarkən qəfil partlayan düşmən mərmisindən həlak olmuşdur.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiELDAŞ azərb.
mürəkkəb adların tərkibində işlənən el və daç sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır. Eldaş (bax: EL; DAŞ) kişi adı öz elinin, yurdunun, vətənin daşı (elinə sadiq, el üçün əlindən gələni əsirgəməyəcək dağ, qaya kimi möhkəm adam) olmaq mənasındadır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiELDƏNİZ azərb.
mürəkkəb adların tərkibində işlənən el və daniz sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır. Mənşəcə qıpçaqlardan olan böyük hökmdar, Azərbaycan Atabəylər dövlətinin, Eldənizlər (Eldəgizlər) dövlətinin yaradıcısı, müdrik siyasi xadim və istedadlı sərkərdə Şəmsəddin Eldəgizin adındandır.Mənbələrdə qeyd edilir ki, Eldəgiz (eldəgəz) sülaləsinin adı “el- də gəzən” mənasındadır. Eldəniz (İldəniz®İltəngiz) şəxs adının dəniz hökmdarı və ya “dəniz kimi (nəhəng, qüdrətli) hökmdar“ mənasında olduğu, həmçinin elin dənizi mənasında olduğu barədə məlumatlar da mövcuddur. Eldəniz (bax: EL; DƏNİZ) kişi adı yad ölkələrdə gəzib dolaşan mənasındadır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti