Dictionaries
Jurnalistika terminləri lüğəti
jurnalistika məktəbi
Jurnalistikada parlaq ənənələri, səciyyəvi forma və üslubu, fərqli yaradıcılıq xüsusiyyətləri ilə seçilən, davam etdirilməyə layiq zəngin irs qoyan nəşrlərin və ayrı-ayrı şəxsiyyətlərin adı ilə bağlı dəstxət.
Azərbaycan mətbuat tarixində “Əkinçi”, “Molla Nəsrəddin”, “Füyuzat”, Zərdabi, Mirzə Cəlil və s. J.M.-ləri mövcuddur.
Jurnalistika terminləri lüğətijurnalistika nəzəriyyəsi
Jurnalistikanın ictimai mahiyyəti, sosial məzmunu, fəlsəfəsi və modelləri, sosial sistemdəki yeri, cəmiyyətin digər institutları ilə münasibətləri, missiyası, məqsəd və vəzifələri, fəaliyyət prinsipləri, habelə daxili inkişaf qanunauyğunluqları haqqında təlim.
Jurnalistikada bir-birindən əsaslı surətdə, yaxud bəzi komponentlərinə görə fərqlənən nəzəriyyələr, onların əsasında yaradılmış konsepsiyalar mövcuddur.
See also:
- avtoritar mətbuat nəzəriyyəsi
- liberal mətbuat nəzəriyyəsi
- sosial məsuliyyət nəzəriyyəsi
- kommunist mətbuat nəzəriyyəsi
jurnalistika prinsipləri
Jurnalistikanın əsas məqsəd və vəzifələrini, jurnalistlərin peşə davranışlarının əxlaqi və hüquqi əsaslarını müəyyən edən qaydalar toplusu.
Jurnalistika təcrübəsində və beynəlxalq jurnalist təşkilatlarının sənədlərində bu peşənin doqquz əsas prinsipi digərlərindən fərqləndirilir:
a. Jurnalistin əsas vəzifəsi həqiqəti üzə çıxarıb auditoriyaya çatdırmaqdır.
b. Jurnalistikanın əsas müttəfiqi maraqlarına xidmət etdiyi cəmiyyət və vətəndaşlardır.
c. Jurnalistikanın mahiyyəti faktlara əsaslanmaq və faktları yoxlayıb dəqiqləşdirməkdədir.
ç. Jurnalistika daim fəaliyyətini işıqlandırdığı subyektlərdən müstəqilliyini qoruyub saxlamalıdır.
d. Jurnalistika hakimiyyətlə münasibətlərində müstəqil müşahidəçi və ictimai nəzarətçi kimi çıxış etməlidir.
e. Jurnalistika cəmiyyətdə tənqid, habelə kompromis əldə edilməsi üçün ictimai forum olmalıdır.
ə. jurnalistika mühüm və vacib olanları ictimaiyyət üçün əhəmiyyətli və maraqlı etməyə can atmalıdır.
f. Xəbərlər cəmiyyətə anlaşıqlı və ölçülü (balanslı) təqdim edilməlidir.
g. Jurnalistlərə öz vicdanlarının diktəsi ilə hərəkət etmək imkanı verilməlidir.
Jurnalistika terminləri lüğətijurnalistikanın deontologiyası
yun. deontos – lazımi + yun. logos – söz, təlim
Jurnalistikada mənəviyyat problemlərini araşdıran, habelə peşə davranışı qaydalarını öyrənən, onların hüquq normaları ilə uzlaşdırılmasını, optimal informasiya siyasətinin formalaşdırılmasını təmin edən elm sahəsi. □ «Deontologiya» terminini ilk dəfə «mənəviyyatın nəzəriyyəsi» anlamında 1834-cü ildə ingilis filosofu Ceremi Bentham işlədib. Hazırda bu termindən sosiologiya, hüquq, jurnalistika və reklam sahəsində geniş istifadə olunur.
Jurnalistika terminləri lüğətijurnalistikanın funksiyaları
lat. functio – icra, yerinə yetirmə
Jurnalistikanın sosial institut kimi cəmiyyətdə oynadığı rol, yerinə yetirdiyi vəzifələrin icra mexanizmləri və üsulları.
Jurnalistikanın missiyası və məqsədi sahəsində olduğu kimi, onun funksiyaları barədə də elmdə vahid rəy yoxdur. Bu rəyləri ümumiləşdirməklə jurnalistikanın əsas funksiyaları kimi məlumatlandırma, maarifləndirmə, kommunikasiya (əlaqələndirmə) və əyləndirmə (rekreativ, bərpaedici), habelə təşkilatlandırma (inteqrativ, birləşdirici), ideoloji, ictimai nəzarət, izahetmə (şərhetmə, analitik) və reklam funksiyalarını qeyd etmək olar.
Jurnalistika terminləri lüğətijurnalistikanın vəzifəsi
Faktlar və hadisələr barədə həqiqəti cəmiyyətə çatdırmaq, ictimai nəzarətçi kimi hakimiyyətin, digər siyasi, iqtisadi, sosial institutların fəaliyyətini izləmək, inkişafa təhlükə yarada biləcək proseslər haqqında toplumu xəbərdar etmək, problemləri açıb göstərməklə onların həllinə optimal şərait yaratmaq.
Mövcud kommunikasiya nəzəriyyələri məhz bu vəzifələri jurnalistikada daha vacib hesab edir. Bununla yanaşı, medianın cəmiyyətdə yerinə yetirdiyi vəzifələr qat-qat genişdir və jurnalistikanın funksiyaları ilə sıx bağlıdır.
See also:
Jurnalistika terminləri lüğətijurnalistikanın missiyası
lat. missio – göndəriş, tapşırıq
Jurnalistikanın başlıca məqsədi, onun cəmiyyətdə əsas sosial funksiyası.
Faktik olaraq missiya – hər hansı təşkilatın, sosial institutun öz fəaliyyətinin yekunu olaraq əldə etmək istədiyi nəticədir. Çoxfunksional institut kimi jurnalistika bir sıra konkret məqsədlərə xidmət edir, vəzifələr daşıyır. Lakin jurnalist fəaliyyətinin mərkəzində ümumi, vahid bir məqsəd dayanır: gerçəkliyi əks etdirməklə, insanları doğru-dürüst məlumatlandırmaqla onların bütövlükdə cəmiyyətlə optimal münasibətlər qurmasına şərait yaratmaq. Bu, J.M.-dır. Bununla belə, J.M. anlayışının fərqli yozumları, müxtəlif izahları mövcuddur. Bir sıra hallarda J.M.-nı onun vəzifələri ilə (kommunikasiya vasitəsi, ictimai nəzarət forması və s.) eyniləşdirir, yaxud, ümumiyyətlə, jurnalistikanın hər hansı missiya deyil, konkret funksiyalara malik olduğunu iddia edirlər: çünki «missiya» daşıyıcısı olduğu subyektdən ayrı təsəvvür edilə bilməz, müxtəlif sistemlərdə (nəzəriyyələrdə) funksiyalar dəyişdikcə missiya da dəyişə bilər.
See also:
Jurnalistika terminləri lüğətijurnalistikanın sosiologiyası
Medianın fəaliyyətinin sosial aspektlərini, onun auditoriya ilə qarşılıqlı münasibətlərinin qanunauyğunluqlarını, formalarını tədqiq edən elm sahəsi.
J.S. bir tərəfdən ictimai şüurun və ictimai rəyin formalaşmasına, qərarların qəbulu prosesinə medianın təsirini öyrənir, digər tərəfdən isə KİV-in kontentinə, davranışına auditoriyanın əks-təsirini araşdırır. Bunun üçün, əsasən, sosioloji metodlardan (mətnlərin kontent-analizi, üzbəüz müsahibə, sorğu, eksperimentlər və s.) istifadə edilir. J.S. həm sosiologiyada, həm də jurnalistikada fənn olaraq bir çox ali məktəblərin tədris proqramına daxildir. Bu elm sahəsi məhz sosiologiyanın qolu kimi XIX əsrdə formalaşmağa başlayıb, lakin «mətbuatın sosiologiyası» terminini ilk dəfə 1910-cu ildə alman alimi Maks Veber işlədib.
Jurnalistika terminləri lüğətijurnalistin peşə borcu
Cəmiyyətin tələbləri və gözləntiləri ilə əlaqədar jurnalistin professional vəzifə və öhdəlikləri, habelə onun bu öhdəlikləri dərk etməsi.
Peşə borcu – peşə etikası sistemində mühüm kateqoriyalardan biridir və KİV əməkdaşının öz professional fəaliyyətində şüurlu surətdə əməl etməli olduğu mənəvi-hüquqi qaydaların məcmusundan yaranır; məsələn, Azərbaycan jurnalistlərinin peşə davranışı qaydalarında informasiya mənbələrini qorumaq, əldə etdiyi məlumatların həqiqətə uyğunluğunu yoxlamaq, redaksiya sirrini yaymamaq və s. J.P.B. sayılır.
See also:
Jurnalistika terminləri lüğətijurnalistin peşə ləyaqəti
Jurnalistin cəmiyyətdəki mövqeyini və nüfuzunu dərk edərək öz mənəvi və professional keyfiyyətlərinə verdiyi qiymət.
Jurnalistin peşə prinsiplərinə şəxsi sədaqəti, korrupsiya münasibətlərindən kənar dayanması onun peşə ləyaqətinin əsas göstəricilərindəndir. J.P.L. – peşə etikası sistemində ən mühüm anlayışlardan biridir; məsələn, Azərbaycan jurnalistlərinin peşə davranışı qaydalarına görə, redaksiya tapşırığı qanunlara və peşə əxlaqına zidd olduqda KİV əməkdaşının həmin tapşırıqdan imtina etmək hüququ var; redaktə zamanı jurnalistin fikirləri təhrif olunubsa, o həmin materialın öz imzası ilə verilməsindən imtina edə bilər və s.
See also:
Jurnalistika terminləri lüğəti