Словари
Tarix terminləri lüğəti
məzdəkilik
Erkən orta əsrlərdə İranda və bir sıra qonşu ölkələrdə, o cümlədən Azərbaycanda geniş yayılmış dini-fəlsəfi təlim.
Bu təlim V əsrin sonu – VI əsrin əvvəlində İranda həmin hərəkata rəhbərlik etmiş Məzdəkin adı ilə tanınıb. Lakin təlimin özü bundan xeyli əvvəl, hələ III əsrdə yaranıb. M.-in özəyində manilik ideyaları durub. M. də manilik kimi dualizm – işıq və zülmətin mübarizəsi prinsipinə əsaslanıb. Lakin manilikdən fərqli olaraq M. ətraf aləmə şərin (zülmətin) deyil, xeyirin (işığın) təcəssümü kimi baxıb, hesab edib ki, iki başlanğıc arasında mübarizə elə “bu dünyada” xeyirin şər üzərində qanunauyğun qələbəsi ilə bitəcək. Şər başlanğıcla eyniləşdirilən sosial bərabərsizliyin ləğvi və qarşılıqlı yardım ideyaları M.-də mühüm yer tutub. Bu təlim həmçinin zorakı üsullardan yararlanmaqla “Allahdan əta olunmuş” sosial bərabərliyi bərqərar etməyə çağırıb. VI əsrin 20-ci illərinin sonunda məzdəkilər hərəkatı İranda yatırılsa da, M. icmaları həm bu ölkədə, həm də Orta Asiya və Azərbaycanda XIV əsrədək qalmaqda davam edib. M. ideyalarından orta əsrlərdə Şərqdəki bir çox xalq hərəkatlarında istifadə olunub.
Həmçinin bax:
Tarix terminləri lüğəti