Все словари

uçma [uçma]

uçmaq¹ [uçmax] feil

1. Qanadlar vasitəsilə havada hərəkət etmək, havaya qalxıb getmək, havada gəzmək.

Havada quşlar uçur.

2. Havada hərəkət etmək, havaya qalxıb getmək (uçucu maşınlar – təyyarə, dirijabl və s. haqqında). □ Uçur dağıdaraq buludu lay-lay; Təyyarə göylərin yeddi qatında. (B.Vahabzadə).

3. Təyyarə ilə getmək. □ Bu gün Türkiyəyə uçuram. Saat neçədə uçursan? Sizinlə daha kimlər uçur?

4. Havada seyr etmək, dolaşmaq, hərəkət etmək. □ Uzaq üfüqdə dağlar qaralır, göydə tez-tez ulduz uçurdu. (İ.Əfəndiyev).

5. Külək, təkan və s. gücü ilə havada hərəkət etmək, getmək. □ Güllələr başımızın üstündən uçurdu. Qığılcımlar parıldaya-parıldaya uçur.

6. Qaz, ya buxar halına keçib havada yox olmaq, qarışmaq, təbəxxür etmək (bu mənada çox vaxt "uçub getmək" şəklində işlənir). □ Dərmanın spirti uçub.

7. Məcazi mənada: çox sürətlə getmək, keçmək, ötmək, ötüb getmək. □ Vaxt nə tez uçdu?

8. Məcazi mənada: çox sürətlə yerimək, getmək, çaparaq getmək (bu mənada bəzən "qanadlanıb", "yel kimi", "quş kimi" və s. sözlərlə birlikdə işlənir). □ Qırat yeldən qanad taxıb uçurdu. ("Koroğlu").

9. Məcazi mənada: çıxmaq, qopmaq. □ Ah! Bu yalan bir söz, zəhərli bir ox; Ağzında uçub qəlbimə saplanır. (H.Cavid).

10. Məcazi mənada: solmaq, rəngi qaçmaq, rəngi çəkilmək, silinib getmək. □ Astanada tüstülənir böyrübatıq samovar; Ləmədəsə rəngi uçmuş beş-on nimçə, kasa var. (S.Rüstəm).

11. Məcazi mənada: hara isə getmək, haralarda isə dolaşmaq (fikri, xəyalı və s.). □ Könlüm uçur dağa-daşa; Seyr etdikcə təbiəti. (M.Müşfiq).

uçmaq² [uçmax] feil

1. Hər hansı bir səbəb üzündən yıxılmaq, dağılmaq; öz ağırlığının təsiri altında düşmək; yıxılmaq, uçulmaq. □ Dam uçdu. Qaya uçanda toz qopar.

2. Məcazi mənada: dağılmaq, yıxılmaq, yox olmaq, məhv olmaq, alt-üst olmaq, yerlə yeksan olmaq. □ Uçdu xalqlar məhbəsi; Ellər bərabər oldu. (R.Rza).

3. Uca bir yerdən yıxılmaq, düşmək, üzüaşağı aşmaq, yuvarlanmaq. □ ...ayağımın altından bir daş uçsa idi, birbaş dərəyə yuvarlanıb parça-parça olacaqdım. (A.Şaiq).

uçot [uçot] isim rus 

Hesabaalma, siyahıyaalma, hesablayaraq qeydəalma. □ Malların uçotu.

uçotçu [uçotçu] isim

Uçot işləri aparan şəxs.

uçucu [uçucu] sifət

1. Uçan, havada uça bilən, havada uçmaq üçün düzəldilmiş, ya uyğunlaşdırılmış. □ Uçucu aparatlar (təyyarə, dirijabl, vertolyot və s.).

2. Tez buxarlanan, buxarlanıb havaya qarışan, buxar, ya qaz halına keçə bilən. □ Uçucu maddələr. Uçucu efir yağları. Spirt nə qədər qatı olarsa, o qədər də uçucudur.

uçuculuq [uçuculux] isim

1. Uçucu aparatlarda havada uçma sənəti, bacarığı, işi. □ Pilotun uçuculuq məharəti. Təyyarənin uçuculuq qabiliyyəti.

2. Maddələrin tez buxarlanıb havaya qarışması xassəsi. □ Mayenin uçuculuğu.

uçuq¹ [uçux] sifət

1. Uçulmuş halda olan, yıxıq. □ Uçuq dam. Uçuq pəncərə.

2. İsim kimi: uçulmuş binanın və s.-nin qalıqları, uçulmuş yer; xarabalıq. □  Adamlar dəstə-dəstə olub əllərində kürək, bel, külüng uçuqları qazmağa başladılar. (S.S.Axundov). 

uçuq² [uçux] isim

Qızdırmadan və ya başqa səbəbdən dodaqda çıxan qabarcıq(lar). □ Dodağına uçuq çıxmaq.

uçuqlama

uçuqlamaq [uçuxlamax] feil

Qızdırmadan və ya başqa səbəbdən uçuq çıxmaq, uçuq(lar) əmələ gəlmək. □ Dodaqları uçuqlamaq.

uçuq-sökük [uçux-söküx']

uçulma

uçulmaq [uçulmax] feil

Hər hansı bir səbəb üzündən yıxılmaq, dağılmaq; öz ağırlığının təsiri altında düşmək; yıxılmaq, uçmaq. □ Ay haray, köməyə gəlin, taxtabənd uçuldu, adamlar qaldı altında. (C.Cabbarlı).

uçuncaq [uçuncax] isim

Yellənmək üçün düzəldilən qurğu; yelləncək. □ Oğlan-qızla dolu uçuncaqlar, yelləncəklər havada fırlanırdı. (S.Rəhimov).

uçunma

uçunmaq [uçunmax] feil

Titrəmək, əsmək, çırpınmaq. □ Bədənim uçunur.