Все словари

narazılığını bildirmək, xoşlamadığını büruzə vermək; ~ ağız burmaq, ağız-burun əymək, ağız-burnunu turşutmaq, ağız büzmək, sifətini turşutmaq, üz-gözünü turşutmaq, ağzını əymək.

biabır olmaq, rüsvay olmaq, sırtılmaq; ~ abrı getmək (tökülmək).

bərk danlamaq, biabır etmək, rüsvay etmək; ~ abrını ətəyinə bükmək, abrını vermək (almaq), abrını tökmək (aparmaq).

bax: döş-döşə gəlmək (durmaq).

Qərbin iqtisadi cəhətdən inkişaf etmiş ölkələrindən geri qalan dünya ölkələrinə verilmiş ümumi ad.

Bu coğrafi terminin müxtəlif lüğətlərdə izahı fərqlidir. Oksford (İngiltərə) lüğətində Ü.D.-ya “Asiya, Afrika və Latın Amerikası ölkələri”ni, Marriam Vebster (ABŞ) lüğətində “kommunist və qeyri-kommunist bloklara qoşulmamış Afrika, Asiya ölkələri, habelə digər xalqlar”ı, Rusiyanın “Böyük izahlı sosioloji lüğəti”ndə “əksəriyyəti XX əsrin ortalarınadək müstəmləkə olmuş Asiya, Afrika, Latın Amerikası və Karib hövzəsi ölkələri”ni daxil edirlər. Terminin özü isə ilk dəfə 1952-ci ildə Fransanın “L`Jbservateur” (“Observer”) qəzetində işlədilib, ilk vaxtlar kapitalist və kommunist dünyası arasında “soyuq müharibə”də iştirak etməyən dövlətlərə aid olunub. “Soyuq müharibə” bitdikdən sonra Ü.D. anlayışının mənası da dəyişib, bu ad altında adambaşı gəliri az olan və insan inkişafında geri qalan ölkələr nəzərdə tutulmağa başlayıb.

Həmçinin bax:

• üfüqün cəhətləri

Bax: üfüq.

Landşaft tiplərinin ekvatordan qütblərə doğru qanunauyğun şəkildə dəyişməsi.

Coğrafi örtüyün Ü.D.-sına səbəb günəş enerjisinin coğrafi enliklər üzrə qeyri-bərabər paylanması, nəticədə istilik, rütubət, mineral və üzvi maddələr dövranı intensivliyinin dəyişməsidir. Günəş şüalarına perpendikulyar səth (ekvatorial enliklər) maksimal enerji alır, meyillilik artdıqca (qütblərə doğru) enerji azalır.

Həmçinin bax:

• coğrafi örtüyün diferensiasiyası
• şaquli diferensiasiya