Məsəllər, deyimlər

ZƏNCİRVARi REAKSİYA

►Nəzarətdən çıxmış vəziyyəti, idarə olunmayan və qarşısıalınmaz hər hansı prosesi bildirən ifadə.

İfadə ötən əsrdə atom-nüvə fizikasının inkişafı ilə bağlı yaranmışdır.

Alimlərin ilk dəfə təxminən yarım əsr bundan əvvəl bir terminoloji vahid kimi işlətdikləri bu anlayış davamlı və ardıcıl kimyəvi reaksiyaları ifadə edirdi. Daha sonra Enriko Fermi (1901–1954) kimi alimlərin xidmətləri sayəsində nüvə fizikasının yaranması və inkişafı ilə yeni termin ortaya çıxdı: «zəncirvari nüvə reaksiyası» – atom nüvələrinin müstəqil bölünməsi.

Bir neçə onillik ərzində bu termini öz həqiqi mənasında kimyaçılar işlədirdi. Amma nüvə bombasının ilk partlayışından sonra insanlar zəncirvarı nüvə reaksiyası haqqında danışmağa başladılar, çünki o, insanların həyatı üçün çox ciddi təhlükə yaradırdı. Tezliklə bu söz birləşməsi məşhurlaşdı, sonra isə frazeoloji birləşməyə çevrilərək məcazi məna aldı.

Bu gün «zəncirvari reaksiya» ifadəsi müstəqil davam edən, yaxud insanın üzərində nəzarəti itirdiyi istənilən prosesi, sel, yaxud meşə yanğını kimi böyüyüb yayılan qarşısıalınmaz hərəkətləri təsvir eləmək üçün işlədilir.

Bu yolla biz dildə maraqlı hal müşahidə edə bilərik: heç kimə məlum olmayan sözlər, ifadələr məşhurlaşmış, elliklə istifadə olunmağa başlamış, bir sözlə, onların «zəncirvari reaksiyası» yaranmışdır.