Məsəllər, deyimlər

ƏTİ SƏNİN, SÜMÜYÜ MƏNİM...

►Kimisə birinin tam ixtiyarına verməyi, etibar edib bütünlükdә ona həvalə etməyi vurğulamaq məqsədilə işlədilən ifadə.

İfadə qədimlərdə ölmüş adamın ətini və sümüyünü bir-birindən ayırmaq adəti ilə bağlı meydana çıxmışdır.

XII әsrdә yaşamış әrәb sәyyahı əl-Qәrnati (1080–1170) yazmışdır: «Dәrbәnd yaxınlığında, böyük bir dağın әtәyindә iki kәnd vardır. Burada yaşayanlar müharibәdә istifadә etmәk üçün (lazım olan) bütün zirehlәrdәn: dәbilqә, qılınc (nizә), yay, ox, xәncәr vә misdәn olan başqa alәtlәr düzəldirlər. Onların qadın, uşaq, qız, qul vә kәnizlәri bu sәnәti bütünlükdә öyrәnirlәr...

Hәmin adamlardan biri öldükdә əgər ölәn adam kişidirsә, meyiti yerin altında yaşayan adamlara verir, hәmin adamlar da meyiti әzalarına doğrayır, nәticәdә yalnız әtindәn ayrılmış sümüklәr vә beyin qalır. Ölünün әtini yığır vә qara qarğalara yedirirlәr. Ölən qadındırsa, yenə hәmin adamlar onun sümüklәrini ayırır, әtini quzğunlara yedirirlər».

Şərqşünas V.Bartold hәmin dәfn mәrasiminin İran mәnşәli olduğunu güman edir. N.Vәlixanlı isə yazır ki, əl-Qәrnatinin tәsvir etdiyi bu mәrasim başqa formalarda digәr türk xalqlarında da tәsadüf olunurdu (xüsusilә Tibetdә). Xalq arasında indi dә yaşayan «әtini versәm dә, sümüyünü atmaram» mәsәli, çox güman ki, bu mәrasimlә әlaqәdardır.

Adәtәn, valideynlәr öz övladını bir işә vә ya mәktәbә qoyanda uşağın gәlәcәk hamisinә (ustası, ağası, müәllimi) müraciәtlә bu sözlәri deyirdilәr. Bu sözlər, bir növ, müqavilə rolunu oynayırdı.

Әslindә, «Әtini yeyib sümüyünü atmamaq» (sona qәdәr pislik etmәmәk, cüzi dә olsa yaxşılığı dәymәk) ifadәsi dә göstәrilәn qәdim adәtlә bağlıdır.