Dictionaries
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti
ATAQARDAŞ azərb.
mürəkkəb adların tərkibində işlənən Ata və Qardaş sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır. Kişi adlarının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.
Ataqardaş (bax: ad – ATA; QARDAŞ) kişi adının tərkibində hər iki söz qohumluq, əqrəbalıq ifadə edir. Ataqardaş şəxs adı həm ata, həm də qardaş yerində övlad mənasındadır. Adətən atası, qardaşı və ya hər ikisi həyatda olmayan valideynlər tərəfindən oğlan övladlarına verilən addır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiATALAY türk mənş.
atalay sözü müasir Azərbaycan dilində adlı-sanlı, tanınmış, məşhur anlamındadır. Qədim türk adlarındandır.
Bu gün artıq Azərbaycan antroponimikasında köhnəlmiş şəxs adları sırasında olsa da, Türkiyə türklərində, eləcə də digər türk xalqlarının məişətində geniş yayılmış kişi adlarındandır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiATAMAN qəd. türk dil.
ataman sözü əslində müəyyən bir dəstə başçısı, sözünü qorxmadan deyə bilən, sözünü yeridə bilən, qoçaq, rəhbər, dəstəbaşı, sərkərdə, bəzən də qoçu anlamındadır.
Azərbaycan dilində mənəm-mənəm deyən, heç kimdən qorxmayan, dediyini yeridən, danışıqda quldur dəstə başçısı mənasındadır. Türk dillərindən rus dilinə keçən sözlərdəndir, rus dilində bu gün də eyni mənada işlənir. Bu gün Azərbaycan antroponimikasında köhnəlmiş şəxs adları sırasında olsa da, yaşlı nəslin nümayəndələri arasında rast gəlinir. Rusiya Federasiyasına daxil olan türk respublikalarında, eləcə də MDB məkanında yaşayan bir sıra xalqların dilində Atamanov soyadı da mövcuddur.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiATAMƏLİ azərb.
mürəkkəb adların tərkibində işlənən Ata (I şəxs, məns. ş.) və ərəb. Əli adlarının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.
Ataməli (bax: ad – ATA; ƏLİ) kişi adı İslam dini ilə əlaqədar şəxs adlarından olub, atamız qədər hörmət bəslədiyimiz, sevdiyimiz Əli mənasındadır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiATAMOĞLAN azərb.
mürəkkəb adların tərkibində işlənən Ata (I şəxs məns. ş.) və Oğlan sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.
Atamoğlan (bax: ad – ATA; OĞLAN) kişi adı ata yerində, ataya bənzər oğlan, ata əvəzi oğlan anlamına gəlir. Məlum olduğu kimi, Azərbaycanda geniş yayılan ənənələrdən biri də baba adının ilk oğlan nəvəyə verilməsidir. Lakin uşağı əzizləyərkən, məzəmmət edərkən, hətta döyərkən belə hər dəfə atanın adının çəkilməsi bir qədər çətinlik yaradır. Ailədə qardaşlar, bacılar, yaxın qohumlar atalarının adı qoyulan uşaqlara kiçik yaşlarından Ata, Ataş, Atamoğlan, Baba, Babaş və i.a. kimi dolayı adlarla müraciət edirlər. Atamoğlan adı da bu qəbildən olan adlardandır. Sonradan müstəqil kişi adı kimi rəsmiləşmişdir.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiATASI azərb.
müstəqil, eləcə də mürəkkəb adların tərkibində işlənən arxaikləşmiş Ata adına sı şəkilçisinin (III şəxs məns.) qoşulması ilə əmələ gəlmiş şəxs adıdır.
Nəzərə almalıyıq ki, atası sözündəki sonluq xalq arasında əsasən əzizləmə, oxşama mənasında babası, balası, nanasi, atası, xalası və s. sözlərində rast gəldiyimiz -sı4 şəkilçisidir. Ehtimal ki, erkən dövrlərdə, hələ yaş kağızı tətbiq edilməyən zamanlarda atasının adı verilmiş bir övlada atası deyə müraciət edilmiş, çağırılmış, sonradan Atası müstəqil kişi adı kimi rəsmiləşmişdir. Bu gün Atası Azərbaycan antroponimikasında artıq köhnəlmiş şəxs adları sırasında olsa da, təsadüfi hallarda hələ də rast gəlinir.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiATAŞ azərb.
ata sözündəndir.
Məlum olduğu kimi, Azərbaycan antroponimikasında -ç sonluğunun əlavə edilməsi ilə formalaşmış kifayət qədər qadın və kişi adı mövcuddur. Məsələn, Balaş,Nənəş və s. Ataş adı da, ehtimal ki, bu yolla yaranmışdır. Sonradan müstəqil kişi adı kimi rəsmiləşmiş, məişətimizdə geniş yayılmışdır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiATATÜRK
Məlum olduğu kimi, müasir Türkiyənin formalaşmasında bir çox islahatlar aparmış, görkəmli dövlət xadimi, marşal, Türkiyənin ilk prezidenti Mustafa Kamal Atatürkün (digər adı Kamal Atatürk, 1881–1938) adındandır.
AMEA Dilçilik İnstitutunun Terminologiya şöbəsinin verdiyi məlumata görə, 1991-ci ildən 2013-cü ilin I yarısına qədər on səkkiz nəfərə qoyulan Atatürk adı Mustafa Kamal Atatürkə olan hörmət və məhəbbətin nəticəsidir. Məlum olduğu kimi, Azərbaycanda əcnəbi və ictimaiyyət tərəfindən anlaşılmayan, tarixdə xüsusi xidmətləri olmuş görkəmli şəxsiyyətlərin soyadının dünyaya gələn körpələrə ad olaraq verilməsinə qadağa qoyulması ilə bağlı qanun hazırlanır. Atatürk kişi adı da bu sıradan olan adlardandır. Atatürk bütün türk dünyasında ən çox hörmət edilən və sevilən şəxsiyyətlərdəndir. Bu ad yalnız ona məxsus olmalıdır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiATİF ərəb.
atif sözündən olub, rəğbət bəsləyən, lütf edən; mehriban, şəfqətli; meyil edən, bəyənən, sevən anlamına gəlir.
Atif kişi adı lütfkar, lütf edən mənasındadır. Türk dillərinin əksəriyyətində mövcud Atif adı XX əsrdə olduğu kimi, XXI əsrdə də populyar olmamışdır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiATİLLA türk.
Atilla çox məşhur adlardandır. Bu adın bir neçə mənası var: 1. Böyük, ünlü, ulu. 2. Atacan. 3. Döyüşçü, fateh.
Atilla adını eşidərkən hun türklərinin tarixdə iz qoymuş məşhur imperatoru, bir çox ölkələri fəth edərək bəşəriyyət tarixində tanınan və qəbul edilən dünyanın ən məşhur sərkərdələrindən biri, hunların böyük sərkərdəsi Atilla (400-453) türk xalqları arasında Atlı xan (bəzi mənbələrdə Atdıxan kimi göstərilir) adı ilə də tanınır. Bizans qaynaqlarında hunların ən böyük hökmdarı, şanlı-şöhrətli Atillanın zəfər və qəhrəmanlığına dair türkcə şeirlər qoşulduğu barədə məlumatlara rast gəlinir. “Avropanın imperatoru” titulunu qazanmış Hun İmperiyasının hökmdarı Atilla bu gün bəziləri üçün qəhrəman (xüsusilə Türk və Macar mədəniyyətində), bəziləri üçün isə barbarların atası (Avropa mədəniyyətində) olaraq anılır. Azərbaycanda sovet dövründə bu ada, demək olar ki, təsadüf edilmirdi. Lakin son illərdə valideynlər dünyaya gələn oğlan övladlarına sevə-sevə Atilla adını verirlər.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti