Dictionaries
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti
HABİL
ibrani. Habil (əslində Hebel) adındandır. Habil “Tövrat”da Havel kimi göstərilən adın ərəbcələşdirilmiş biçimidir. Dilimizə tərcümədə xəfif əsmə, nəsim, meh anlamındadır. Bəzi mənbələrdə hərfi tərcümədə kədər mənasında olduğu da qeyd edilmişdir.
Qədim dini əfsanələrdə (əsasən, “Tövrat”, “Quran” əfsanələrin- də) deyilir ki, dünyanın ilk insanlarından hesab edilən Adəm və Həvvanın Habil və Qabil adında iki oğlu olmuşdur. Böyük qardaş Qabil günün birində paxıllıqdan kiçik qardaşı Habili öldürmüşdür. Beləliklə də Habil bəşər tarixində ilk günahsız qurbanın adı hesab edilir. Bu adın ərəb dilində sehrbaz, əfsunçu, cadugər, həmçinin igid mənasını ifadə etdiyi barədə də fikirlər mövcuddur. XX əsrdə məişətimizdə geniş yayılmış Habil adı bu gün müşahidəediləcək dərəcədə azalmış kişi adlarındandır. Adın məşhur daşıyıcılarından biri də kamança alətində çox gözəl ifa edən, başqa sözlə, kaman ustası Habil Əliyevdir.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiHACI ərəb.
hacı sözündəndir. Səudiyyə Ərəbistanının Məkkə şəhərində Kəbəni ziyarət etmiş, Qurban bayramı günü, daha dəqiq, hicri təqvimi ilə zilhiccə ayının onunda həcc mərasimini icra etmiş müsəlmanlara verilən dini ad, ərəb mənşəli tituldur.
Sonradan kişi adı kimi formalaşmışdır. Məlum olduğu kimi, Azərbaycan şəxs adları sistemində tituldan formalaşmış kifayət qədər antroponim mövcuddur. Hacı da bu qəbildən olan kişi adları sırasındadır. Bu gün məişətimizdə Hacı adına kifayət qədər rast gəlmək olur. Azərbaycanda ən geniş yayılmış soyadlar sırasında Hacı adından formalaşmış Hacıyev, Hacılı, Hacı, Hacızadə soyadları da vardır. Azərbaycan antroponimikasında tərkibində Hacı adının işləndiyi kifayət qədər mürəkkəb şəxs adı mövcuddur. Məsələn, Hacıbaba (bax: ad – HACIBABA), Hacıxanım (bax: ad – HACIXANIM), Hacısəməd (bax: ad – HACISƏMƏD), Hacıməhəmməd (bax: ad – HACIMƏHƏMMƏD) və s. Azərbaycan ərazisində tərkibində Hacı sözünün işləndiyi mürəkkəb toponimlər də mövcuddur. Məsələn, Hacıkənd, Hacıqabul, Hacıqərvənd, Hacıxanlı və s.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiHACIABBAS ərəb.
mürəkkəb adların tərkibində işlənən Hacı və Abbas adlarının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.Hacıabbas (bax: ad – HACI; ABBAS) kişi adı həcc ziyarətindən gəlmiş Abbas, Hacı Abbas mənasındadır.
Dilimizin fonetik qanunlarına əsasən, iki sözün birləşməsindən (birinci söz saitlə bitib, ikinci söz saitlə başlayarsa) əmələ gələn adlarda yanaşı gələn saitlərdən birinin düşməsi nəticəsində Hacıabbas adı bu gün Hacabbas formasındadır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiHACIAĞA ərəb.
mürəkkəb adların tərkibində işlənən Hacı adı və azərb. arxaikləşmiş ağa titulunun birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır. Hacıağa (bax: ad – HACI; AĞA) kişi adı həcc ziyarətindən gəlmiş ağa, Hacı ağa mənasındadır.
Dilimizin fonetik qanunlarına əsasən, iki sözün birləşməsindən (birinci söz saitlə bitib, ikinci söz saitlə başlayarsa) əmələ gələn adlarda yanaşı gələn saitlərdən birinin düşməsi nəticəsində Hacıağa adı bu gün Hacağa formasındadır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiHACIBƏY ərəb.
mürəkkəb adların tərkibində işlənən Hacı adı və azərb. arxaikləşmiş bay titulunun birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır. Hacıbəy (bax: ad – HACI; BƏY) kişi adı həcc ziyarətindən gəlmiş bəy, hacı olmuş bəy, kişi anlamındadır.
Addan formalaşmış Hacıbəyov, Hacıbəyli soyadları da Azərbaycanda geniş yayılmışdır. Azərbaycanda məşhur Hacıbəylilər nəslindən olan görkəmli musiqiçi, Azərbaycanda ilk opera yazmış, hələ sağlığında kifayət qədər məşhur bəstəkar Üzeyirbəy Hacıbəyli, Azərbaycanın musiqi sənətində özünəməxsus xidmətləri olmuş Soltan Hacıbəyli, Zülfüqar Hacıbəyli, Ceyhun Hacıbəyli də bu nəslin layiqli nümayəndələrindəndir.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiHACIƏLİ ərəb.
mürəkkəb adların tərkibində işlənən Hacı və Əli adlarının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır. Hacıəli (bax: ad – HACI; ƏLİ) kişi adı həcdən gəlmiş Əli, Hacı Əli mənasındadır.
Dilimizin fonetik qanunlarına əsasən, iki sözün birləşməsindən (birinci söz saitlə bitib, ikinci söz saitlə başlayarsa) əmələ gələn adlarda yanaşı gələn saitlərdən birinin düşməsi nəticəsində Hacıəli adı bu gün Hacəli formasındadır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiHACIƏMİ ərəb.
mürəkkəb adların tərkibində işlənən Hacı adı və azərb. ami sözünün birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır. Hacəmi (bax: ad – HACI; ƏMİ) kişi adı həcdən gəlmiş əmi, Hacı əmi anlamını ifadə edir.
Dilimizin fonetik qanunlarına əsasən, iki sözün birləşməsindən (birinci söz saitlə bitib, ikinci söz saitlə başlayar- sa) əmələ gələn adlarda yanaşı gələn saitlərdən birinin düşməsi nəticəsində Hacıəmi adı bu gün Hacəmi formasındadır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiHACIHƏSƏN ərəb.
mürəkkəb adların tərkibində işlənən Hacı və azərb. Hasan adlarının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır. Hacıhəsən şəxs adı (bax: ad – HACI; HƏSƏN) hacı olmuş Həsən, yəni həcc ziyarətindən gəlmiş Həsən anlamını ifadə edir.
Azərbaycanda Hacıhəsən kişi adı ilə əlaqədar Hacıhəsənli toponimi də mövcuddur. Tovuz bölgəsində kənd adıdır. Lüğətlərdə yaşayış məntəqəsinin əsasını qoymuş Hacıhəsənli nəslinin adı ilə əlaqələndirilir.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti