Все словари

qəzəl

Klassik Şərq, eləcə də Azərbaycan şeirinin ən geniş yayılmış janrlarından biri.

Qəzəl, əsasən, 5, 7, 9, 11 beytdən ibarət olur. Qəzəlin 1-ci beyti həmqafiyə olur. Qalan beytlərdə isə 1-ci misra sərbəst buraxılır, 2-ci misra isə qəzəlin 1-ci beyti ilə həmqafiyə təşkil edir:

Olsaydı məndəki qəm Fərhadi-mübtəladə, (a)

Bir ah ilə verərdi min Bisütunu badə. (a)

Versəydi ahi-Məcnun fəryadımın sədasın, (b)

Quşmu qərar edərdi başındakı yuvadə?.. (a)

Gər görməmək dilərsən rəsmi-cəfa, Füzuli, (d)

Olma vəfaya talib dünyai-bivəfadə. (a) 

Qəzəlin lirik şeir janrı olaraq uzun bir təşəkkül və inkişaf tarixi vardır. İzzəddin Həsənoğlunun «Apardı könlümü bir xoş qəmər yüz, canfəza dilbər» qəzəli anadilli şeirimizin ilk nü­munəsidir. Ədəbiyyatımızda bu janrın ən gözəl nümu­nələrini N.Gəncəvi, İ.Nəsimi, M.Füzuli, S.Ə.Şirvani, Ə.Vahid və baş­qaları yaradıblar.

qəzəlxan

Qəzəl janrında yazan, həmçinin öz qəzəllərini gözəl intonasiya ilə oxuyan şair.

qəzəli-müstəzad

qəzəl

Azərbaycan şeirinin ən geniş yayılmış janrlarından biri.

Qəzəllərdə, əsasən, eşq və məhəbbət tərənnüm edilir, 5, 7, 9, 11 beytdən ibarət olur.

qəməri təqvimi

qəzəlgu

qəmər¹ ərəb

Ay.

Klassik şeirdə gözəl üz mənasında işlənir.

Günəş nə yandırıb, qəmər nə yaxar,

Qətrələr oynayıb ümmana axar.

Qurbani der: kim şahına kəc baxar,

Onun kamalına tez zəval olu.

                                        (“Qurbani”)

                                                *

Axşam olcağın məşriqdə batdı şəms, doğdu qəmər... (“Qurbani”)

qəmər² ərəb

1. Açıq-qara.

2. Dialektlərdə sarımtıl madyana da qəmər deyilir.

Şah İsmayıl atasından bu sözü eşidib barigahdan çıxdı. Qəmərdayın ziltəngini bərkitdi, belinə qalxdı, sürüb anasının yanına gəldi... (“Şah İsmayıl”)

qərzən

Borc olaraq.

qəbzə isim ərəb

1. Pəncə, ovuc.

2. Dəstə(k), qulp.

3. Numerativ söz kimi: bir ovuc, bir az.

qəzənfəranə zərf ərəb/fars

Aslan kimi, şir kimi.

qəzəvi sifət ərəb

Qəzaya aid olan, cihadla əlaqədar olan.

qəzənfər zərf ərəb

1. Aslan, şir.

2. Sifət kimi məcazi mənada: qəhrəman, igid, cəsur.

qəzəlgü isim ərəb/fars

Qəzəl deyən, qəzəl yazan.

qəzəlnəvis isim ərəb/fars

Qəzəl yazan şair.

qəmər¹ ərəb

Ay // aşıq şeirində və klassik ədəbiyyatda gözəl üz mənasında işlənir. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Bircə dindir Dəmirçioğlunun özünü,

Şəmsü qəmər kimi göstər üzünü,

Qoy öpək Qıratın dırnaq, gözünü,

Gün kimi aləmə yayıl, Eyvazım!

                       (“Durna teli”) (“Bağdad–Əsəd”, “Bağdad–Əli”)

qəmər²

1. Açıq-qara.

2. Dialektlərdə sarımtıl (at haqqında) mənasında işlənir. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Əylən deyim Qıratın qiymətini,

Səksən min sərkərdə mala da vermə!

Səksən min ağ tüklü qəmər öyəcə,

Səksən min xəzinə pula da vermə!

                      (“Həmzənin Qıratı aparmağı”)