Lüğət seçin
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti
psevdonomastika
rus. псевдоним – təxəllüs + onomastika – adları öyrənən elm sahəsi
Ədəbi şəxsiyyətlərin təxəllüslərini öyrənən filoloji tədqiqat sahəsi.
Burada təxəllüslərin yaranmasının tarixi səbəbləri deyil, onun dilçilik aspektindən analizi və izahı əsasdır. Bəzi təxəllüslər aid olduğu dilin quruluşundan, semantikasından, sintaksisindən asılı olaraq formalaşır. Təxəllüslərin müxtəlif yaranma üsulları var. Təxəllüslərin bəzisi müəllifin əsl adı və soyadının ünsürünü özündə əks etdirir. Bəzi təxəllüslər isə şəxsin adı və ya soyadı ilə heç bir şəkildə əlaqəli olmur. Şəxsin adı və soyadı ilə əlaqəli olanlar dil kalkaları, anaqramlar, tərsinə çevrilmiş ad və familiyalar, paronimlər, antonimlər və s. yollarla yaranır. P.-nın araşdırmaları onu göstərir ki, təxəllüslərin yaranma yolları olduqca müxtəlifdir.
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətipsixoloji portret
Obrazın xarici görkəmi ilə daxili aləminin vəhdətdə təsviri.
P.P. qəhrəmanın ruhi durumunu əks etdirir, oxucunun diqqətini insanın xarici görünüşünün elə detallarına yönəldir ki, onlar qəhrəmanın fikirləri, hiss və həyəcanları haqqında informasiya daşıyır. P.P.-in iki növü var:
1) personajın xarici görünüşünün daxili aləminə uyğunluğunu nəzərə çarpdıran portret;
2) personajın xarici görünüşünün onun daxili aləmi ilə ziddiyyətini əks etdirən portret.
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətipublisistika
lat. publicus – ictimai, ümumi
Müasir ictimai-siyasi prosesləri və aktual problemləri əks etdirən yaradıcılıq növü.
Hər bir xalqın ədəbiyyatında publisistik ədəbiyyat mətbuatın yaranması ilə başlayır. Azərbaycan ədəbiyyatında P.-nın tarixi 1875-ci ildə “Əkinçi” qəzetinin nəşri ilə başlayır. XIX әsrin sonu – XX әsrin әvvәllәrindә mәtbuat orqanlarında H.Zәrdabi, F.Köçәrli, N.Nәrimanov, C.Mәmmәdquluzadә, Ö.F.Nemanzadә, Ü.Hacıbəyli vә b. fәal publisistlәr kimi çıxış ediblәr. P. ideoloji mübarizә vasitәsi olduğundan publisistik әsәrlәrdә tendensiyalılıq, polemika, emosionallıq әsas yer tutur. Publisistik janrlarda bədii əsərlərə xas elementlər (satira, bədii ifadə vasitələri və s.) təzahür etdiyindən bu termin bəzən “bədii P.” kimi də işlədilir.
Həmçinin bax:
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətipublisistik janrlar
Publisistika yaradıcılıq növünə aid olan janrlar.
P.J. çox zaman ədəbiyyatla jurnalistikanın ortaq janrları kimi qəbul olunur. Bura esse, felyeton, oçerk, pamflet, icmal, resenziya və s. aid edilir. P.J. ədəbi-bədii janrlardan faktlara, gerçəkliyə daha çox bağlılığı, məntiqi rasionallığı ilə fərqlənir.
Həmçinin bax:
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətipunktuasiya
lat. punctum – nöqtə
Dildə mövcud olan durğu işarələri sistemi və yazıda onlardan istifadə qaydaları.
Punktuasiya cümlənin sintaktik quruluşunu və intonasiya xüsusiyyətlərini əyaniləşdirir, yazılı mətnin rahat qavranmasına və düzgün, ifadəli oxunmasına xidmət edir. Cümlə ilə bağlı olduğuna görə punktuasiya dilciliyin sintaksis bölməsi ilə əlaqədə oyrənilir.
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti