Lüğət seçin
Jurnalistika terminləri lüğəti
brifinq
ing. briefing < brief – qısa, azmüddətli
Jurnalistləri hər hansı hadisə, məsələ ilə əlaqədar məlumatlandırmaq üçün təşkil edilən qısamüddətli tədbir, görüş.
B. dövlət, kommersiya, siyasi, ictimai təşkilatlar tərəfindən çağırılır, adətən, onların rəsmi nümayəndələrinin yığcam informasiya verməsi ilə məhdudlaşdırılır, jurnalistlərin sualları cavablandırılmır, yaxud belə suallara çox az vaxt ayrılır.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətibroşür
fr. brochure, brocher – tikmək
Yumşaq üz qabığı olan kiçikhəcmli (5–48 s.) çap əsəri, bir şeyi təbliğ etmək məqsədi güdən kitabça.
B.-lərdən kiçikhəcmli əsərlərin çapı, yaxud mal və xidmətlər haqqında informasiyanın istehlakçıya çatdırılması, onların reklamı üçün istifadə olunur. B. – qeyri-dövri çap məhsuludur, bukletdən həcminin nisbətən genişliyi, səhifələrinin tikilməsi ilə fərqlənir. Elektron formatda B.-lər də (e-broşür) mövcuddur.
Jurnalistika terminləri lüğətibuklet
fr. bouclette – halqa, burum
Paralel xətlər üzrə bir neçə dəfə qatlanmış, mətn və təsvirlərdən ibarət birsəhifəlik çap məhsulu.
B.-lər, adətən, reklam xarakteri daşıyır, maksimum A4 formatında olur. Daha iriölçülü reklam-informasiya materialları prospekt adlanır.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətibulud texnologiyası
Müxtəlif sistemlərdə saxlanılan proqram və məlumatların yüksək sürətlə mübadiləsini və emalını həyata keçirərək onların vahid resurs şəklində istifadəsinə şərait yaradan texnologiya.
İstifadəçi şəbəkədə axtardığı informasiyanın toplanmasında və emalında iştirak edən avadanlıqlar kompleksinin daxili strukturunu görmür, onun vahid server olduğunu düşünür. Əslində isə bu prosesə müxtəlif mərkəzlərdə, hətta qitələrdə yerləşən serverlər qrupu cəlb edilə və informasiya onların yaratdığı «bulud topası»nda emal oluna bilər. B.T.-nın struktur yaradan müxtəlif tipləri var. Elektron poçt xidməti də B.T.-na əsaslanır. Bu texnologiyanın başlıca üstünlüyü onun çoxşaxəliyində, əhatə etdiyi resursların genişliyindədir.
Jurnalistika terminləri lüğətibulvar mətbuatı
Başlıca məqsədi məlumatlandırmaq deyil, əyləndirmək olan və əsasən, küçələrdə, köşklərdə satılan qəzetlər.
Yarandıqları illərdə (XIX əsrin ikinci yarısı) abunəçiləri olmadığı, məhz küçələrdə (bulvarlarda) satıldıqları üçün onlar belə adlandırılıb. B.M. ucuz, çoxtirajlı, alabəzək, sensasion olur, adətən, iri və rəngli manşetlərlə çıxır. Əksər hallarda B.M. terminini «sarı mətbuat» və «tabloid» anlayışlarının sinonimi kimi təqdim edirlər. Lakin tabloidlərdən fərqli olaraq B.M. formatdan asılı deyil. Eyni zamanda «sarı mətbuat» nümunələrinə uyğun gələn bütün xüsusiyyətləri özündə əks etdirməklə yanaşı, bulvar nəşrləri daha bəsit kontenti, əyləncəyə, şayiələrə daha çox meyilliliyi və keyfiyyətcə daha aşağı səviyyəsi ilə onlardan seçilir. Bu növ media məhsullarının yaradılması ilə məşğul olan KİV əməkdaşlarının fəaliyyət sahəsinə isə bulvar jurnalistikası deyilir.
Jurnalistika terminləri lüğətibülleten
lat. bulla – möhürlü sənəd
1. Baş verən ən mühüm hadisələr haqda qısa məlumatlardan ibarət olan operativ nəşr, informasiya agentliklərinin, xəbər saytları və portallarının əsas məhsulu; televiziya və radioda, əsasən, bir mövzuya həsr olunmuş ayrıca xəbər buraxılışı.
B.-lər bir mövzuya həsr olunur, yaxud tematik bölmələrə ayrılır (siyasət, iqtisadiyyat, mədəniyyət, idman və s.). Onlar, əsasən, elektron formatda hazırlanır və yayılır, çox vaxt onlayn rejimdə yenilənir.
2. Təsis edildiyi təşkilatın maraq və bilik dairəsinə aid xəbərləri, habelə problemləri işıqlandıran, öz məqsədli auditoriyası olan dövri nəşr.
Elmi mərkəzlərin, universitetlərin aylıq və rüblük nəşrləri belə B.-lərə misal ola bilər.
Jurnalistika terminləri lüğətibüro
fr. bureau < burat – mahud
Media orqanının eksklüziv və operativ xəbərlər toplamaq məqsədilə auditoriyanın maraq dairəsində olan ölkələrdə yaratdığı nümayəndəlik, filial.
B.-nu daha çox böyük agentliklər, televiziya şirkətləri, transmilli nəşrlər yaradır. Adətən, onun əməkdaşları yerli jurnalistlər arasından seçilir.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğəticanlı yayım
Teleradio verilişlərinin, xəbərlərin əvvəlcədən lentə alınmadan birbaşa efirə ötürülməsi.
Televiziya yeni yaranan dövrdə yayım yalnız canlı aparılırdı. Yaradıcılıq və texniki baxımdan birbaşa C.Y. radio və televiziya jurnalistlərindən yüksək professionallıq tələb edir.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğəticavaba cavab
Hər hansı materialda hüquqları pozulmuş, yaxud hüquqlarının pozulduğunu iddia edən şəxsin həmin materialla əlaqədar göndərdiyi cavaba müəllifin və redaksiyanın şərhi, cavabla bağlı təkzibi.
KİV haqqında qanunvericiliyə görə, cavab dərc olunan (efirə gedən) buraxılışda onu şərh və ya təkzib etməyə yol verilmir. C.C. yalnız kütləvi informasiya vasitəsinin sonrakı buraxılışlarında yerləşdirilə bilər.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğəticavab hüququ
Kütləvi informasiya vasitəsində fiziki və hüquqi şəxsin şərəfini, ləyaqətini ləkələyən böhtan və təhqir xarakterli məlumatlar yayıldıqda, fikirləri təhrif olunduqda həmin şəxsin, yaxud onun nümayəndəsinin eyni KİV-də təkziblə çıxış etmək hüququ.
C.H. belə məlumatlar yayıldığı gündən bir ay müddətində qüvvədə olur. Qanunvericiliyə görə, mətbu nəşrlər cavabı daxil olduğu gündən sonrakı nömrədə «Təkzib» başlığı altında dərc etməli, radio və televiziya kanalları isə onu müvafiq verilişin növbəti buraxılışında oxumalıdır. C.H.-ndan istifadə etmək istəyən şəxsə (onun nümayəndəsinə) efirdə çıxış imkanı da yaradıla bilər. Redaksiya cavab mətnində heç bir dəyişiklik etməməlidir, lakin bu mətn cavabı verilən məlumatın həcmindən iki dəfədən artıq olmamalıdır.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğəticavabın rədd edilməsi
Hər hansı materialda hüquqları pozulmuş, yaxud hüquqlarının pozulduğunu iddia edən şəxsin həmin materialla əlaqədar göndərdiyi cavabı yaymaqdan kütləvi informasiya vasitəsinin imtina etməsi.
Cavab rədd edildikdə KİV redaksiyası bu barədə onu göndərmiş şəxsə 3 gün müddətində məlumat verməli və qərarını əsaslandırmalıdır. Qanunvericilikdə C.R.E.-nə yalnız aşağıdakı hallarda yol verilir: cavab məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarına ziddirsə; imzasızdırsa; həmin məlumat barədə KİV-də artıq təkzib verilmişdirsə; cavabın mətni cavabı verilən məlumatın həcmindən iki dəfədən çoxdursa; məlumatın yayılmasından 1 aydan çox müddət keçmişdirsə.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğəticərimə
Hər hansı hüquq pozuntusuna görə yayımçılar, redaksiya, jurnalist tərəfindən dövlətin, yaxud zərərçəkənin xeyrinə ödənilən maddi vəsait, cəza növü.
Adətən, KİV yalnız məhkəmənin qərarı ilə cərimələnə bilər. Lakin bəzi ölkələrdə özünütənzimləmə orqanları (mətbuat şuraları, şikayətlər üzrə komissiyalar), həmçinin yayım şuraları, federal yayım komissiyaları kimi müstəqil dövlət qurumları da KİV-i C. etmək hüququna malikdir.
Jurnalistika terminləri lüğətiGRP [ci-ar-pi] abreviatura
ing. GRP, Gross Rating Point – ümumi reytinq göstəricisi
Reklam təsirinin miqyasını – onu izləmiş televiziya auditoriyanın ölçüsünü müəyyənləşdirən marketinq göstəricisi.
GRP reklam nümayiş etdirilən zaman ekran qarşısında olan tamaşaçıların auditoriyanın ümumi sayına nisbətinə görə faizlə hesablanır. Çox vaxt media professionalları GRP anlayışının əvəzinə eyni məna kəsb edən TRP [ti-ar-pi] terminindən istifadə edirlər. TRP (target rating points) ingilis dilindən tərcümədə «məqsədli reytinq göstəricisi» deməkdir.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğəti