Jurnalistika terminləri lüğəti

yaddaş

1. İnformasiyanın qorunub sax­lanılması üçün qurğu, kompüterin mühüm hissəsi.

Kompüterdə istifadə olunan ­proqramlar, yerinə yetirilən əməliyyatlar, işlənilən informasiyalar buraya yazılır. Y.-ların müxtəlif növləri var. Onları iki qrupa bölmək olar: daxili Y. qurğuları, xarici Y. qurğuları. Daxili Y. daimi, operativ və keş Y.-dan ibarətdir. Daimi Y.-da (ingiliscə ROM – Read Only Memory) kompüterin əsas proq­ram təminatı saxlanılır, bu proqramları dəyişmək olmaz, yalnız oxumaq müm­kün­dür. Operativ Y. (ingiliscə RAM – Random Access Memory) cari əməliyyat zamanı istifadə olunan, kompüter söndürüldükdə orada saxlanılan bütün verilənlərin silindiyi Y.-dır. Keş Y. prosessorla əsas Y. arasında kiçik tutuma və yüksək işləmə sürətinə malik qurğudur. Keş Y.-ın dövri yenilənməsi tələb olunmur, buna görə ona statik Y. da (SRAM) deyilir. Xarici Y. qurğuları isə kom­püterdən ayrı saxlanıla, daşıdığı informa­siya dəfələrlə silinib yenidən yazıla bilən güclü, adətən, yüksək tutumlu Y. növləridir (fləş Y.-lar, DVD ROM-lar, ZİP Y.-lar və s.). 

2. Kompüterin daxili və xarici yaddaş qurğularının tutumu, saxlaya biləcəyi informasiyanın maksimum həcmi.

Daxili Y. nə qədər böyük tutuma malikdirsə, kompüter bir o qədər güclü sayılır və əksinə.

yaddaşça

Peşə fəaliyyətinin hər hansı ­sa­­hə­sinə aid qısa qaydalar, prinsiplər top­lu­su­­nun dərc edildiyi sənəd, kitabça.

Jur­­­na­list­­lər­dən bu prinsipləri daim yadda sax­­lamaq tələb olunduğu üçün onlara Y. deyilir.

yahoo

irland yazıçısı Conatan Sviftin «Qulliverin səyahətləri» əsərində «kobud, in­ki­şafdan qalmış insan» mənasında işlədilən «Yahoo» sözündən

İstifadəçilərə müx­təlif xidmətlər təklif edən populyar internet-portal, axtarış sistemi.

yalan məlumat

Məlum həqiqətə uyğun olmayan informasiya, iddia.

Y.M. – ­möv­cud olmayan fakt, obyekt, hadisə haq­qın­da informasiyadır və əksər hallarda bilə­­rək­dən, qəsdlə yayılır. Buna görə də, adətən, media qanunvericiliyində və jur­nalistlərlə bağlı məhkəmə praktikasında Y.M.-la səhv (həqiqət olmadığı bilinmədən, qərəzsiz ya­yılan) məlumat arasında fərq qoyulur.

yanan xəbər

Yüksək operativliyə malik, sürətlə köhnələn məlumat.

Y.X. ən qısa müddət ərzində ictimailəşdirilməsə, öz də­yərini itirir.

yaradıcılıq

Unikallığı ilə seçilən maddi və mənəvi sərvətlər yaratmağa yönəldilmiş insan fəaliyyəti.

Məhz unikallıq Y.-ı digər maddi və mənəvi sərvətlər istehsal edən fəaliyyət formalarından fərqləndirir. Y.-ın psixoloji (proses) və fəlsəfi (mahiyyət) as­pektləri var, onların öyrənilməsi ilə bu iki elm sahəsi ilə yanaşı, bir çox başqa elm­lər (ədəbiyyatşünaslıq, dilçilik, jurnalistika, mədəniyyətşünaslıq və s.) də məşğul olur. Jur­nalist Y.-nın digər Y. növlərindən (ədə­biy­yat, təsviri incəsənət və s.) başlıca fərqi onun eyni zamanda həm fərdi, həm də kol­lektiv başlanğıca malik olmasıdır.

yaradıcılıq azadlığı

yayıcı

Redaksiya, yaxud naşir­lə müqa­vi­lə bağlamaqla, digər qanuni əsaslarla çap kütləvi informasiya vasitəsi məhsullarının yayımını həyata keçirən fiziki və ya hüqu­qi şəxs.

yayılma

1. Məlumatın şifahi, yazılı və di­gər üsullarla başqa şəxsə (məlumatın aid olduğu şəxs istisna olmaqla) və ya şəxslər qrupuna bildirilməsi, kütləviləşdirilməsi.

2. İnformasiya-axtarış sistemlərində sax­la­nılan məlumatların istifadəçiyə çatdırıl­ması.

yayılması qadağan olunan materiallar

Kütləvi informasiya vasitələrində dərc olunmasına, nümayiş etdirilməsinə, səs­lən­dirilməsinə qanunla yol verilməyən və ictimailəşdirilməsinə görə məsuliyyət nə­zərdə tutulan materiallar.

yayım

1. Səsli və görüntülü proqramların elektromaqnit dalğaları ilə açıq, yaxud kodlaşdırılmış şəkildə müəyyən məsafəyə ötürülməsi prosesi.

Y. peyk, kabel və ya yerüstü texniki qurğular vasitəsilə həyata keçirilə, ötürülən proqramlar isə xüsusi cihazlarla istənilən sayda tamaşaçı və din­lə­yici tərəfindən qəbul edilə bilər. Y. əhatə dairəsinə görə daxili (öz ölkəsinin əhalisi üçün) və xarici (başqa ölkələrin əhalisi üçün), texniki əlamətinə görə efir Y.-ı, naqil Y.-ı (kabel televiziyası, radio translyasiya şəbəkəsi) kimi qruplara bölünür.

2. Çap məhsul­la­rının (qəzet, jurnal və s.) isteh­lakçıya çat­dı­rılması prosesi.

yayım cədvəli

Teleradio proqramlarının siyahısını, adını, ardıcıllığını və efirə getmə vaxtını göstərən sənəd.

yayım firması

Çap məhsullarının isteh­lakçılara çatdırılması ilə məşğul olan şir­kət.

yayım formatı

yayım haqqı