Məsəllər, deyimlər

ÖKÜZÜ ÖLDÜRÜB ADI ÜSTÜNDƏN GÖTÜRMƏK

►Hünər, şücaət göstərib ad almaq və ya özünü sübut etmək.

İfadə qədim türk xalqlarının yazılı abidələrindən qaynaqlanır.

Qәdim dövrdə yetkinlik yaşına çatmış oğlanlar uşaqlığını geridə qoyub qəbilə üçün dəyərli olduqlarını sübut etməli və yeni ad almalı idilər. Amma türk xalqlarında gәnclik adını almaq asan deyildi, bunun üçün mütlәq qәhrәmanlıq və şücaət göstәrmәk lazım gəlirdi: çox vaxt meydanda öküz və ya qızmış buğa ilə tәkbәtәk döyüş tәlәb olunurdu.

Bu baxımdan «Kitabi-Dәdә Qorqud» boylarında uşaqlıq adını üstündәn götürmәk, yeni ad almaq üçün gәnclәrin igidlik göstәrmək adәtlәri haqqında çoxlu mәlumat vardır; məsələn, Dirsә xanın oğlu böyük bir meydanda xüsusi olaraq bәslәnib qızmış buğa ilә vuruşur vә onu öldürür. Yalnız bundan sonra Dәdә Qorqud ona ad verir vә atasına deyir: «Bayandır xanın ağ meydanında bu oğlan cәng etmişdir. Bir buğa öldürmüşdür. Sәnin oğlunun adı Buğac (xan) olsun».

Belә hallarda öldürülmüş heyvanın (öküz, buğa və s.) әti bişirilәr, tәntәnәli qonaqlıq verilәrdi. Bu qonaqlıq әvvәlki adın unudulması, şәxsin yeni ad alması şәrәfinә tәşkil olunardı.

Qәdim yunanlarda da «öküz oyunu» olmuşdu. E.ə. 1500-cü ildә Knoss sarayında çәkilmiş mәşhur bir rәsm әsәri şәrti olaraq «Akrobat vә öküz» adlandırılmışdır. Burada hücuma keçәn öküz vә onun üstündәn tullanan akrobat tәsvir olunur. Öküzlә döyüş, özü dә yumruqla tәkbәtәk öküzün qarşısına meydana çıxma qәdim yunanlarda әn maraqlı vә sevimli idman növlәrindәn hesab olunurdu.