Все словари

batma

batmaq [batmax] feil

1. Şiş tərəfi ilə bir yerə sancılmaq, girmək, soxulmaq (ucu iti şeylər haqqında). □ Ayağıma mıx batdı. Barmağıma iynə batdı. Tikan olub ayağa batınca, gül ol yaxaya sancıl. (Atalar sözü).
2. Məcazi mənada: batan kimi, girən kimi hiss olunmaq; sancmaq. □ Gözümə elə bil bir şey batır. Qulağıma sanki bir şey batıb.
3. Suyun dibinə dalmaq, cummaq, düşmək; qərq olmaq, suda boğulmaq. □ Dalğıc suya batıb gözdən itdi. Suda batmaq. Dənizdə batan saman çöpündən yapışar. (Atalar sözü).
4. Yapışan, özlü, qəliz, qatı bir şeyin içinə girib çıxmamaq. □ Araba getmədi əsla qabağa; Deyəsən batmış idi bir batağa. (A.Səhhət). Eşşək eşşəkliyi ilə palçığa bir dəfə batar. (Atalar sözü).
5. Məcazi mənada: bir şeyin həddindən artıq çoxluğunu göstərir. □ İşin içində batmaq. Kağızların içində batmışam, çıxa bilmirəm. Borca batmaq.
6. Örtülmək, bir şeyin altında, yaxud arasında qalıb görünməmək, görünməz hala gəlmək, itmək. □ Xırda daxmalar meşənin içində batıb gedir.
7. Qürub etmək, gözdən itmək. □ Gün batdı.
8. Məhv olmaq, zay olmaq, puç olmaq, heçə çıxmaq, hədər getmək, yox olmaq, əldən çıxmaq, itmək. □ Bütün qoyduğum əmək batdı. Bütün günüm batdı. Onun bütün pulları batdı.
9. İflas etmək, müflis olmaq, heç bir şeyi qalmamaq.
10. Məcazi mənada: ölmək, qırılmaq, tələf olmaq, məhv olmaq. □ Bütün mal-qara batdı.
11. Yox olmaq, yerlə bir olmaq, məhv olmaq. □ Zəlzələdən bütün şəhər batdı.
12. Çökmək, çuxura düşmək. □ Ordları batmaq. Gözləri batmaq.
13. Əsəri, izi, nişanəsi qalmamaq, yox olub getmək. □ Adı batmaq. İzi batmaq.
14. Bulaşmaq, bulanmaq. □ Palçığa batmaq. Kağız mürəkkəbə batıbdır.
15. Başdan-başa örtülmək, basmaq. □ Cütçü batıb qan-tərə, yer şumlayır; Şumladığı torpaqları tumlayır. (M.Ə.Sabir).
16. Tutulmaq. □ Səsi batmaq. Qulağı batmaq.
17. Qalib gəlmək, üstün gəlmək, gücü çatmaq. □ Hətta nikolaylara batan olubsa da, fazillərin sözünü danışmağa bir kimsə cürət eləməyib. (C.Məmmədquluzadə).
18. Təsir etmək. □ Bu uşaqlara heç bir söz batmır.

batman¹ [batman] isim

Arxaizm. Azərbaycanın müxtəlif yerlərində müxtəlif ağırlıqda (əsasən, 20 girvənkə ağırlığında) olan köhnə çəki ölçüsü. □ Min batman varın olunca, bir batman ağlın olsun. (Atalar sözü)

batman² [batman] isim fransız

İncəsənət. Baletin xüsusi növü.

batmanlıq [batmannıx] sifət

Bir batman çəkisində olan; bir batman tutumunda olan; bir batman tutan. □ Batmanlıq yük. Batmanlıq qazan.

batman-tərəzi [batman-tərəzi] isim

1. Ağır şeyləri çəkməyə məxsus böyük tərəzi; qapan.
2. Uşaqların əylənmək üçün iki başında oturaraq, üzərində qalxıb düşdükləri tir; basqıncaq.

batmış [batmış] isim

Söyüş, qarğış, təhqir mənasında. □ Yəni batmış o qədər çirkindir ki, adam qorxa da bilər? (Ü.Hacıbəyli)

bavər [bavər] fars

Bavər etmək (qılmaq) – inanmaq. □ Evi yandı yalançının, – derlər; Ona bir kimsə etmədi bavər. (M.Ə.Sabir)

bay¹ [bay] sifət

Arxaizm. Dövlətli, zəngin, varlı, bəy; böyük. □ Bay ilə yoxsul bənəm, yolçu ilə yol bənəm. (İ.Nəsimi)

bay² [bay] nida

Təəccüb, heyrət, çaşqınlıq və s. hissləri bildirir (bəzən təkrar şəklində işlənir). □ Bay! Sən hara, bura hara! Bay! Bu kimdir? Bay, haçan gəlmisən?

bayağı [bayağı] sifət

1. Ən adi, ən sadə, çox bəsit; çeynənmiş. □ Bayağı fikir.
2. Qaba, şit, ləyaqətsiz. □ Bayağı zövq. Bayağı söz. Bayağı ifadə.

bayağılaşdırıcı [bayağılaşdırıcı] isim

Bir nəzəriyyəni, fikir və s.-ni təhrif olunacaq dərəcədə sadələşdirən, qabalaşdıran, bayağı şəkildə göstərən adam. □ Marksizmi bayağılaşdırıcılar.

bayağılaşdırıcılıq [bayağılaşdırıcılıx] isim

Bayağılaşdırma işi.

bayağılaşdırılma

bayağılaşdırılmaq [bayağılaşdırılmax] feil

Təhrif olunacaq dərəcədə sadələşdirilmək, bəsitləşdirilmək, qabalaşdırılmaq; bayağı şəkildə göstərilmək. □ Müəllifin fikri bayağılaşdırılmışdır.

bayağılaşdırma

bayağılaşdırmaq [bayağılaşdırmax] feil

Təhrif olunacaq dərəcədə sadələşdirmək, bəsitləşdirmək; bayağı şəkildə göstərmək. □ Nəzəriyyəni bayağılaşdırmaq. Fikri bayağılaşdırmaq.