Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti

EDİL türk.

edil sözündəndir. Edil (İtil/İdil/Ədil) Volqa çayının qədim adlarındandır. Edil adı bəzi lüğətlərdə nədənsə ərəb mənşəli ədl sözündən formalaşmış Ədil kişi adı ilə qarışdırılır. Onomastik lüğətlərdə etnotoponim olduğu barədə mülahizələrə də rast gəlinir. Araşdırmalarda vaxtilə Xəzərin üç paytaxt şəhərindən birinin adının Edil olması barədə məlumatlar mövcuddur. Bu gün Türkiyənin Qars vilayətində kəndlərdən birinin adı Edillidir.

Azərbaycan antroponimikasında köhnəlmiş şəxs adları sırasında olan Edil bu gün yalnız soyadlarda yaşayan kişi adlarındandır. Edilov Yelmar (1946-1994) I Qarabağ müharibəsində komandirlik etdiyi hissə qəfil hücuma keçmiş işğalçı düşmənlə üz-üzə döyüşdə qəhrəmancasına həlak olmuşdur. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı (ölümündən sonra) adına layiq görülmüş igid döyüşçülərimizdən olmuşdur.

EDİSSON

Edisson dünya şöhrətli amerikalı ixtiraçı və sahibkar Tomas Alva Edissonun (1847-1931) soyadındandır. T.A.Edisson dünyada teleqrafı, telefonu, kino aparatını təkmilləşdirmiş, elektrik lampasının sənaye üsulu ilə istehsalını təşkil etmiş şəxs kimi məşhurdur. O, həmçinin elektrovoz istehsalına başlamış, fonoqrafı kəşf etmişdir. Onun təklifi ilə telefon danışığının əvvəlində “alo” deyilmişdir. Öz ixtiraları və kəşfləri məşhur adamın soyadından yaranmış Edisson məişətimizə XX əsrin 30-cu illərindən daxil olmuş şəxs adları sırasındadır. Azərbaycanda nadir kişi adlarındandır.

EHSAN ərəb.

ehsan sözündəndir. Azərbaycan dilində sözün bir neçə mənası vardır: 1. Xeyirxahlıq, yaxşılıq, mərhəmət, kərəm yaxşılıq; 2. Bağışlanan bir şey, sədəqə, lütf bəxşiş, hədiyyə; 2. Savab kimi bir şey (yemək, pul və s.) vermək; 3. Ölmüş şəxsin xatirəsinə verilən yemək. Ehsan kişi adı sözün ikinci mənası ilə əlaqədardır.

Azərbaycan antroponimikasında övladın Yaradanın, Tanrının, Allahın bəxşişi olması mənasında kifayət qədər şəxs adı mövcuddur. Ehsan da bu qəbildən olan adlardan olub, Tanrının xeyirxahlığı, mərhəməti, lütfü, bəxşişi anlamlarını ifadə edir. Adın təhrif olunmuş forması Ehzan da sonradan müstəqil qadın adı kimi rəsmiləşmişdir.

EHTİRAM ərəb.

ehtiram (əslində ehteram) sözündəndir. Ehtiram kişi adı dərin hörmət, sayğı, sayma, hörmət etmə, xatirini əziz tutma anlamlarını ifadə edir. Bu gün Azərbaycanda əsasən yaşlı nəslin nümayəndələri arasında rast gəlinən şəxs adlarındandır.

EHTİŞAM ərəb.

ehtiçam sözündən olub, dilimizdə həddən artıq təmtəraq, gözqamaşdırıcı dəbdəbə, calal, əzəmət, təntənə anlamlarını ifadə edir. Bu gün bir sıra türk xalqlarının dilində də Ehtişam şəxs adına rast gəlinir. Azərbaycanda yalnız yaşlı nəslin nümayəndələri arasında rast gəlinən şəxs adlarındandır.

EL azərb.

el sözü camaat, tayfa, yaşayış yeri və s. anlamları ifadə edir. Qədim zamanlardan dilimizdə el/il sözünün ifadə etdiyi mənalar bu gün də qüvvəsini saxlamışdır. Bunlar, əsasən, xalq, camaat, insanlar, həmçinin dövlət, vilayət, ölkə mahal, bölgə, yer; tayfa, qəbilə, birlik və buna yaxın mənaları ifadə edir.

ELARİZ azərb.

ELBAXIŞ azərb.

EHZAN

ELBƏYİ azərb.

ELBEY

ELBRUS türk.

mürəkkəb adların tərkibində işlənən el və brus (buz/ bus/burs/brus) sözlərinin birləşməsindən yaranmış addır. Elbrus (bax: EL) kişi adı Qafqazın ən məşhur dağlarının birinin adındandır, oronimdir. Həm Qafqazda yaşayan xalqlar, millətlər, həm də başqa xalqlar müəyyən dövrlərdə bu dağa müxtəlif adlar vermişlər. Həmin adlar rəvayətlərdə, əfsanələrdə qorunub, günümüzə qədər gəlib çatmışdır. Mənbələrdə Elbrus adının Yalbuz®Yelbus®Elburs®Elbrus kimi formalaşdığı ehtimal olunur. Elbrus Böyük Qafqazın yan sıra dağlarının ən hündür zirvəsi olub, “yalı buz olan, yalı buz örtülü, buz örtülü” mənasındadır.

Azərbaycanlılar qədim dövrlərdə Elbrus dağını Yalbuz (buz dağı, buz yalı) adlandırmışlar. Hazırda İranın azərbaycanlılar yaşayan cənub hissəsində Yalbuz dağı mövcuddur. Farslar həmin dağın adını parıldayan, bərq vuran, işıldayan dağ kimi izah edirlər. Adın daşıyıcılarından Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülmüş (ölümündən sonra), Azərbaycan Silahlı Qüvvələri artilleriyasının ilk təşkilatçılarından olmuş Elbrus Allahverdiyev (1953-1993) I Qarabağ müharibəsi zamanı Ağdamın Şelli kəndi uğrunda gedən ağır döyüşlərdə düşmənə qarşı son qanına qədər vuruşub qəhrəmanlıqla həlak olmuşdur.

ELCAN azərb.

ELÇİ türk.

elçi sözü dilimizdə, əsasən, nümayəndə anlamını ifadə etsə də, bir neçə məna da ifadə edir: 1. Bir dövləti başqa bir dövlətdə təmsil edən diplomatik nümayəndə, səfir; 2. Oğlan və ya onun adamları tərəfindən evlənmək məqsədilə qız istəmək üçün qız evinə göndərilən şəxs; 3. Müəyyən məqsədlə və ya rəsmi danışıqlar üçün bir yerə göndərilən şəxs; nümayəndə; 4. mac. Müjdəçi, xəbərgətirən. Elçi kişi adı hər hansı məqsədlə müəyyən xəbər gətirən mənasındadır.

Azərbaycan şəxs adları sistemində mövcud Elçi kişi adı əslində İslam dini ilə, daha dəqiq, Məhəmməd Peyğəmbərlə əlaqədar adlar sırasındadır. İslam dinində məhz Məhəmməd Pеyğəmbər Allah tərəfindən göndərilmiş sonuncu (Хatəmul-ənbiya) еlçi hesab edilir. Bu gün artıq dilimizin antroponimikasında köhnəlmiş şəxs adları sırasında olan Elçi yalnız soyadlarda yaşayan kişi adlarındandır.

ELÇİBƏY türk.