Məsəllər, deyimlər

QILINC MÜSƏLMANI

►İslam dinini zorla, qılınc gücünə qəbul etmiş bir çox xalqlara, o cümlədən Azərbaycan türklərinə münasibətdə işlədilən ifadə.

İfadə VII−X əsrlərdə islam dininin bir çox ölkələrdə zorla, qılınc gücünə yayılması ilə bağlı meydana gəlmişdir.

Məlumdur ki, әrәb işğalına qәdər Azərbaycan türkləri atəşpərəst idilər. İslam dini tarixi Azərbaycan ərazisində zorla, qılınc gücü ilə VIII−IX əsrlərdə qəbul etdirilmişdir. Təxminən 100 il çəkən bu ağır proses Azərbaycanın Ərәb xilafәtinin tərkibinә qatılmasından sonra tamamlanmışdır. Hətta həmin istiladan sonra da əhalinin müqavimәti nəticəsindә islam dini bu ərazilərdə çox lәng yayılırdı. Tarixboyu işğalçı ərəblərә vә onların dininә qarşı etiraz çıxışları baş vermişdir. Yerli əhali qılınc müsəlmanı olmaqdansa, sidqi-ürәklә atәşpәrәst olub və atәşpәrәst kimi dә ölmәk istәyirdi.

Əsrlər keçsə də, islam dini köklü şəkildə özünə yer edib həyat tərzi və ideologiya kimi möhkəmlənsə də, şüurlara hopsa da, «qılınc müsəlmanı» ifadəsi xalqların dilindən çıxmamışdır.

QIRXINCI FƏNDİ BU GÜNƏ SAXLAMIŞDIM

►Bəzi «dostlarla» ehtiyatlı hərəkət etməyi, sirlərini başqasına verməməyi aşılayan ifadə.

İfadə Firdovsinin «Şahnamə»sinin qəhrəmanlarından biri olan məşhur pəhləvan Rüstəm-Zalın adı ilə bağlı əhvalatdan qaynaqlanır.

Şərqdə qüdrətli pəhləvan kimi tanınan Rüstəm-Zal yanında bir neçə şagird saxlayıb onlara pəhləvanlıq qaydalarını öyrədirdi. Bir müddət məşğul olduqdan sonra onlara bütün fəndləri öyrətdiyini bildirib sərbəst pəhləvanlıq etmələrinə icazə verir. Lakin onun şagirdlərindən biri şahın yanına gələrək deyir:

− Mən Rüstəm-Zalın işlətdiyi bütün fəndləri bilirəm, gücüm də ondan artıqdır. Rüstəm-Zalla güləşib onu yıxa bilərəm. Mən ölkənin birinci pəhləvanı olmaq istəyirəm.

Şah gənc pəhləvanın sözlərinin düzgünlüyünü yoxlamaqdan ötrü meydan qurub camaatı toplamağı və sonra Rüstəm-Zalı çağırıb gənc pəhləvanla güləşməyi əmr edir. Rüstəm şagirdinin nankorluq edib onun yerini tutmaq iddiasında olduğunu görərək bir söz demir, meydana girib güləşməyə başlayır. Dərhal da gözəl bir fənd işlədib gənc pəhləvanın kürəyini yerə vurur. Gənc pərt olur, lakin ayağa qalxıb Rüstəm-Zalla höcətləşməyə başlayır.

− Sən mənə öyrətdiyin otuz doqquz fəndin içərisində beləsi yoxdur. Bəs bu fəndi nə üçün mənə öyrətməmisən? − deyə onu məzəmmət edir.

Rüstəm-Zal cavabında deyir:

− Düzdür, mən bu qırxıncı fəndi sənə öyrətməmişəm, çünki onu bu gün üçün saxlamışdım. Belə etməsəydim, sən, yəqin ki, mənim öyrətdiyim fəndlərlə mənim özümə zərbə vuracaqdın.

Bununla əlaqədar atalar sözü də var: «Ustadına kəm baxanın gözlərinə qan damar».

QIRMIZI XƏTLƏ KEÇMƏK

►Hər hansı əsərin və ya çıxışın, yaxud müəyyən edilmiş bir fəaliyyətin əsas ideyası olmaq; xüsusi seçilmək, üstünlük təşkil etmək.

İfadə Hötenin «Bənzər xasiyyətlər» (1809) romanından götürülmüşdür.

Romanda baş qəhrəmanın nəyə simpatiyası olduğu gündəlik boyu dolğun təsvir olunur və o, ingilis donanmasının kanatlarında olan qırmızı iplərlə müqayisə edilirdi: «...Ottiliyanın bütün gündəliyi boyu simpatiya və bağlılığın qırmızı ipləri uzanır...»

Deməli, bu ifadənin ortaya çıxması ingilis donanmasının tarixi ilə bağlıdır. 1776-cı ildən admirallığın əmrinə görə, ingilis donanmasında kanatları oğurluqdan qorumaq üçün fabriklərdə bütün kanatın uzunluğu boyunca qalın ipdən bir qırmızı material çəkirdilər, daha doğrusu, hörürdülər. Həmin qırmızı ipi açmaq olmurdu, ipdən lap kiçik bir hissə kəsilsə idi, yenə də onun donanmaya aid olduğu bilinirdi.

Yazıda, çıxışda, bədii əsərdə «qırmızı xətlə keçmək» əsas ideyanı, fikri vurğulamaq məqsədi daşıyır.

QIRMIZI XƏTTİ KEÇMƏK

►Hamının qəbul etdiyi qaydanı, qoyulmuş ümumi qadağanı pozmaq, yanlışlığa yol vermək.

İfadənin XVIII əsrdə I Pyotr zamanında Rusiyada şəhər quruculuğu ilə bağlı meydana çıxdığı ehtimal edilir.

Həmin dövrdə şəhərsalma işlərində tətbiq olunan qırmızı xətlərin mahiyyəti ondan ibarət idi ki, şəhərsalma planının gerçəkləşdirilməsi zamanı müəyyən edilmiş ərazilərə heç kim toxunmasın. Yəni şəhərsalma strukturunun əsas karkas elementləri sayılan küçə-yol şəbəkəsi və bu şəbəkənin xanalarında yaranan məhəllələr qırmızı xətlərlə cızılırdı. Heç kimin bu xətləri keçməyə və ya onu dəyişməyə ixtiyarı yox idi, çünki onlar bu ərazilərin sərhədlərinin qoruyucuları sayılırdı.

Beləliklə, «qırmızı xətt» anlayışı tədricən şüurlarda sərhədlərin bir növü kimi qəbul edilir, böyük əraziləri bir-birindən ayırırdı. Qeyd etdiyimiz kimi, bu xətlər, ilk növbədə, şəhərsalma qaydasının və layihə hazırlanmasının əsas elementlərindən birinə çevrilirdi. Məhz bu elementin köməyi ilə ərazinin planlaşdırma kompozisiyası, küçələrin və digər açıq yerlərin məkan xüsusiyyətləri müəyyənləşdirilirdi. Başqa sözlə, bu xətlər təkcə planlaşdırmanın hüquqi sərhədlərini deyil, həm də müəyyən məhdudiyyətləri özündə əks etdirirdi.

Bu ifadənin qarşılığı kimi dilimizdə «qurşaqdan aşağı vurmaq», «cızığından çıxmaq», «ağını çıxarmaq» kimi deyimlər də işlədilir.

QIRMIZI XORUZU BURAXMAQ

►Yandırmaq, alovlandırmaq, yanğın törətmək.

İfadə slavyan xalqlarının folklorundan qaynaqlanır.

Slavyanlar üçün xoruz tarixən alovun rəmzi olub. Bu, xalq düşüncəsində kök salmış bəzi ehtimallarla bağlıdır. Qədim dövrlərdə kəndlilərin saxladığı, iri cins xoruzların qırmızı odlu lələkləri olurdu, xüsusən quyruğundakı lələklər külək əsərkən alovun dilinə bənzəyirdi. Kəndlilər isə düşünürdülər ki, fırtına vaxtı qırmızı xoruz buludların içindən şimşəklə bərabər çıxaraq onların daxmalarının samandan olan damının üstünə tullanır və yanğın baş verir. Ona görə də təbii yanğını həmişə qırmızı xoruzla əlaqələndirirdilər.

Real həyatda çox nadir hallarda əvvəlcədən planlaşdırılmış yanğınlar olurdu, o zaman camaat yanan yeri nəzərdə tutaraq belə deyirdi: «Onun üstünə qırmızı xoruz buraxıblar».

QIZIL BUĞA

►Pulun, var-dövlətin çoxluğunu, zənginliyi və firavanlığın olduğunu bildirən ifadə.

İfadə «İncil»də Misirdən qaçan israillilərin səhrada qızıldan buğa düzəldib ondan imdad istəmələri ilə bağlı əhvalatdan qaynaqlanaraq yayılmışdır.

«İncil»ə görə, Misirdən qaçandan sonra israillilər səhrada gəzib-dolaşır, ərzaq, sığınacaq və eyni zamanda vəziyyətdən çıxış yolu axtarırdılar. Çıxış yolunu isə onda gördülər ki, qızıl-zinət əşyalarından buğa düzəldib ona tanrı kimi sitayiş etməyə başladılar. Belə nəql olunur ki, məhz bu buğa heykəlciyi sayəsində onlar Misir əsarətindən tam xilas ola biliblər.

Əslində, buğa lap qədimdən əksər xalqlarda müqəddəs heyvan sayılırdı. Qədim Misirdə Apis adlanan buğanı məhsuldarlıq tanrısı hesab edərək ona sitayiş eləyirdilər. Məbədlərdə Apisə həsr edilən müqəddəs buğalar saxlayırdılar. Belə buğanın ölümü ümumxalq matəminə səbəb olurdu, onu insan kimi mumiyalayır və məbəddə dəfn edirdilər. Dəfn mərasimi bitər-bitməz yeni müqəddəs buğanın seçimi ümumxalq bayramı kimi qeyd olunurdu.

«İncil»də göstərilən rəvayətdən bəri «qızıl buğa» sözləri pulun, qızılın hakimiyyətini təcəssüm edir. Bu mənada dünyanın bir çox böyük banklarının və beynəlxalq maliyyə qurumlarının qarşısında qızıl buğa abidəsinin qoyulması heç də təsadüfi deyildir.

QIZIL DÖVR (ƏSR)

►Hər hansı bir xalqın, yaxud ölkənin tarixində iqtisadiyyatın, xüsusən elm və mədəniyyətin çiçəklənmə dövrünü səciyyələndirən ifadə.

İfadə e.ə. I əsrin sonunda və b.e. I əsrinin əvvəlində yaşamış məşhur Roma şairi Ovidinin yaradıcılığından qaynaqlanaraq yayılmışdır.

Böyük şair dünyadakı həyatı dörd dövrə bölür və insanların birinci nəslini qızıla bənzədirdi. Fikrini onunla əsaslandırırdı ki, həmin dövrdə bu insanlar ədalətli və vicdanlı idilər, sevgidə əzab çəkmədən, qanunlar olmadan və qərəzsiz yaşayırdılar. Yer üzündə həmişə bahar idi, toxumlar özləri şumlanmamış sahədə bitir və yetişirdi. Süd çayları və şirə bulaqları axır, yaşıl palıdlardan isə qızılı bal damcılayırdı. Bu dövrdə insanlar sakitlik və dinclikdən həzz alır, qorxu, aclıq, cinayət, müharibə, qanun nə olduğunu bilmirdilər. Belə utopik salnamənin təsvirinə antik şairlərin yazılarında tez-tez rast gəlmək olar.

Sonra gümüş əsr başlandı, əbədi baharı dörd fəsil əvəz etdi. O zaman insanlar özləri üçün evlər tikməyə və torpağı şumlamağa başladılar. Daha sonra insanların bir-birinə qarşı mübarizə apardığı mis əsri başlandı. Ən sonda isə dəmir əsr yarandı, bu zaman həya və həqiqət yoxa çıxdı, nəticədə hiyləgərlik və yalan, məkrlilik, zorakılıq və hərislik meydan sulamağa başladı.

Müasir dövrdə də biz qızıl əsr deyəndə həyatın ən yaxşı dövrünü, nəyinsə çiçəklənmə zamanını nəzərdə tuturuq. Həmin dövr haqqında sadəlövh etiqadlar çoxdan yox olub getsə də, «qızıl dövr» frazeoloji birləşməsi indiyədək işlənir.

QIZIL QIZDIRMASI

►Birdən-birə varlanmaq, çoxlu pul qazanmaq hərisliyini, hər hansı gəlirli əməliyyat ətrafında yaranmış ictimai ajiotajı bildirmək üçün işlədilən ifadə.

İfadə XIX əsrin axırlarında Alyaska yarımadasında zəngin qızıl yataqlarının mənimsənilməsi ilə bağlı baş vermiş macəra dolu hadisələr zamanı meydana çıxaraq yayılmışdır.

Həmin dövrdə birdən-birə varlanıb böyük sərvət sahibi olmaq istəyənlərin Alyaska yarımadasına böyük axını başlamışdır. Bu adamların bir çoxu qısa müddətdə böyük sərvətə yiyələnməyə can atırdı. Əlbəttə, bu adamların sırasında macəra axtaranlar da az deyildi. Qızıl yataqları tapmaq ümidi ilə gedənlərin əksəriyyəti geriyə əliboş döndüklərindən xalq arasında bu «kampaniya» istehza ilə «qızıl qızdırması» adlandırılırdı.

İfadənin məşhurlaşmasında Çarli Çaplinin (1889–1977) ekranlarda uğurla nümayiş etdirilmiş «Qızıl qaraqızdırması» filmi də (1925) mühüm rol oynamışdır. Həmin filmdə qızıl axtarışına çıxmış insanlar kəskin tənqid atəşinə tutulur.

QIZIL OĞLAN

►Pula pul deməyən, israfçılıq edən, pozğun һәyat tərzi keçirən varlı ailələrin uşaqlarına, işsiz vә avaralara verilmiş ad.

İfadә ilk dәfә Fransada 1794-cü ilin 9 Termidorundan sonra irticaçıların başçısı Freronun әtrafına toplanmış әks-inqilabçı Paris gәnclәri barәsində deyilmişdir.

Həmin dövrdə xeyli varlanmış meşşanların uşaqları siyasәtdәn yorulduqlarını vә «һәyatdan zövq almaq» istәdiklәrini bildirirdilәr. Onlar geyimlәrindә dә, danışıqlarında da (öz nitqlәrindә «r» sәsini tәlәffüz etmirdilәr, «Parij» әvәzinә «Paij» deyirdilәr) fәrqlәnmәyә çalışırdılar.

Freron һәlә 1795-ci ildә göstәrmişdir ki, «qızıl oğlan» ifadәsini onlar һaqqında yakobinçilәr düzəltmişdilәr. Sonralar bu ifadә ümumilәşmiş vә yuxarıda göstәrilәn mәnada bir sıra dünya dillәrində, o cümlәdәn dә Azәrbaycan dilindә işlәnmәyә başlamışdır.

QIZIL ORTA

►Hәr һansı qәrar qәbul etmәkdә, xәtt-һәrәkәt tutmaqda, davranışda vә s.-də ifrata varmamağı, riskә getmәmәyi, ortaq məxrəcə gəlməyi bildirən ifadə.

İfadə yunan fәlsәfәsindәn qaynaqlanaraq yayılmışdır.

Bәzәn bu ifadә әvәzinә «etidal» işlәnir. Әrәb sözü olan «etidal» orta һalı, orta һalda olmağı, orta һәddi gözlәmәyi bildirir. Yunan fәlsәfәsindә orta һәdd «qızıl һәdd» adlandırılmışdır («Orta һәdd qızıl һәddir» – Aristotel).

Әsl, qaynar һәyatla yaşamayıb birtәһәr baş girlәyәnlәri sәciyyәlәndirәn bu sözlәr, әslindә, Qәdim Roma şairi Kvint Horatsinin (e.ə. 65–8) irәli sürdüyü başlıca һәyat fәlsәfәsinin әsas müddәalarından birini әks etdirir. İfadə Horatsinin әsәrlәrindən dünyanın bir çox dillәrinə yayılmışdır. Şair öz lirikasında bu müddәanı irәli atmaqla, əslində, müdafiә etdiyi praktik davranış və әxlaq formuluna sadiqliyini göstərmək istәmişdi.

QIZLAR BULAĞINDAN SU İÇMƏK

►Hәddi-büluğa çatmaq, yetişmək, böyümək, özünü tanımaq.

İfadə qədim xalqlarda evlənmək adətləri ilə bağlı yaranmışdır.

Qәdim qәbilәlərin bir әlamәti də qan qoһumluğu idi. Bir neçә tirədәn tәşkil edilən qәbilә üzvlәrinin zәnnincә, onlar һamısı eyni bir (ulu) babanın törәmәlәri olduğundan tirәnin (vә ya qәbilәnin) daxilindә evlәnmәk vә ya әrә getmәk qadağan һesab olunurdu. Odur ki bir qәbilәnin qızları yalnız başqa tirәnin (vә ya qәbilәnin) oğlanlarına әrә gedә bilәrdilәr. Ona görə də ərə getmәk vaxtı çatan qızlar rәmzi məna daşıyan vә adәtәn, kәnddәn, yaşayış mәskәnindәn bir qәdәr uzaqda yerlәşәn «Qızlar bulağı» adlı çeşmənin başına toplaşar, orada yuyunar, bәzənәr, özünə ömür-gün yoldaşı seçәrdilәr. Günortaya yaxın gәnc oğlanlar da bu bulağa gələrdilər. Hәr kәs әlindә gül, alma vә s. aparar, ürəyində istәdiyi, sevdiyi qıza tәqdim edərdi. Oğlanın hәdiyyəsini almamaq onu rәdd etmək sayılardı.

Dilimizdә işlәnәn «alma atmaq», «əyil dәsmalın götür», «bizә gül göndәrәn yar» vә s. ifadәlәr, hәr halda, bu cәhәtdәn maraqlıdır.

Qızlar bulağı ilә әlaqәdar olan adәtlərin izlәri dilimizdә bir sıra ifadәlәrdә yenə də yaşamaqdadır.

QİSASA QİSAS (QANA QAN)

►İntiqama, qisas almağa, əvəz çıxmağa səsləyən və ona bəraət qazandıran ifadə.

İfadә qədim qəbilələr və insanlar arasında mövcud olmuş intiqam qanunlarından qaynaqlanaraq yayılmışdır.

Əslində, ifadənin kökü daha qәdimlәrə gedib çıxır. Qәdim intiqam, qisasçılıq qanununa görә, göz çıxaranın gözü çıxarılmalı, diş sındıranın dişi sındırılmalı, xülasә, şәxs nә cinayәt etmişsә, һәmin iş onun öz başına gәtirilmәli idi. Ümumiyyətlə, qan intiqamı çox qәdim qәbilә hәyat tәrzi ilә әlaqədar olmuş, bir sıra xalqlarda özünü göstәrmişdir. Səmavi dini kitablarda, o cümlədən «İncil»də və «Quran»da da intiqam məsələsi öz əksini tapmışdır.

Mәlumdur ki, islam dini әrәblәrə mәxsus bir sıra ictimai hüquqi vә ailә-mәişәt normalarını qanun şәklinә salmışdır. Şәriәtin belә qәbul edib qanunlaşdırdığı davranış normalarından biri dә cinayәtkarın cәzalandırılması qanunudur. Bu cәzanın dörd növü müәyyәn edilmişdir ki, onların birincisi intiqam (qisas) qanunudur. Başqa sözlә, etdiyi əmәli şәxsin öz başına gәtirmәk: ölüm әvәzinә ölüm, təhqir әvәzinә tәhqir, yaralamaq әvәzinә yaralamaq və s. Özü dә bu qisası zәrәrçəkmiş özü vә ya qohumları alır, ya da bu vәzifә Allahın öhdәsinә buraxılırdı.

Xalqımızda bu adәtә qarşı «qanı qanla yumazlar, qanı su ilә yuyarlar» deyimi vardır. Bununla belə, klassik vә müasir әdәbi dilimizdә bu adәtin izləri özünü hələ də göstәrmәkdәdir.

QOÇU NƏCƏFQULUNUN KEÇİSİ

►Heç kimin tanımadığı, məclislərdə özünü sәrbәst və ərköyün aparan, hәrәkətlәrinә hədd qoymayan adamlar haqqında istehza ilə işlədilən ifadə.

İfadə XX əsrin əvvəllərində Bakıda yaşamış mәşһur qoçulardan biri sayılan Nəcəfqulunun adı ilə bağlıdır.

Deyildiyinә görә, әslən Maştağa kəndindən olan qoçu Nəcəfqulu kifayət qədər cəsur və ədalətli adam kimi tanınırmış, haqqı nahaqqa verməzmiş. Məşhur «O olmasın, bu olsun» bәdii filmindә qoçu Әsgәrin prototipi qoçu Nәcәfquludur.

Qoçu Nәcәfqulu bir də Bakı camaatının uzun müddәt yadından çıxmayan çox mәşhur keçisi ilə yadda qalıb. Deyilənə görə, Nәcәfqulunun bu keçisini o qәdәr harın böyütmüşdülәr ki, qabağına nә gәldi buynuzu ilә vurub-dağıdırdı. İllaһ da keçi bazara girәndə aləm bir-birinə dəyərmiş. Quba meydanında (indiki Füzuli meydanı) dükançılar bu «mәşhur» keçini görәn kimi dәrhal dükanı bağlayıb harasa yoxa çıxırdılar. Heç kimin keçiyə toxunmaq, onu qovmaq ixtiyarı yox idi. Belə bir addım atanı Nəcәfqulu dәrhal cəzalandırardı.

QODUQ DA BÖYÜYÜB EŞŞƏK OLACAQ

►Adına nə deyilməyindən asılı olmayaraq səviyyəsiz, nadan adamların axmaqlığını göstərmək üçün işlədilən ifadə.

İfadə el arasında yayılmış bir rəvayətlə bağlı yaranmışdır.

Bir kənddə Məhəmməd adlı kişi yaşayırmış. Çox kobud və qanmaz olduğundan kənd əhli onu «Eşşək Məhəmməd» çağırarmış. Bu isə kişinin qohum-qardaşına, xüsusən arvadına çox pis təsir edirmiş. Onlar camaata nə qədər yalvar-yaxar edib bu rüsvayçı ləqəbi Məhəmmədin üstündən götürmələrini xahiş edirlərsə də, bir nəticə vermir. Axırda kənd cavanlarından bir neçə nəfər toplaşıb Məhəmmədin yanına gəlir və şərt qoyur:

− Bir yaxşı qonaqlıq versən, bu adı sənin üstündən götürüb başqa ad qoyarıq.

Məhəmməd sevinir, təmtəraqlı bir qonaqlıq təşkil edib kənd cavanlarını və ağsaqqallarını çağırır. Yeyib-içib şadlıq edirlər, nəhayət, söhbət Məhəmmədin ləqəbindən düşəndə hörmətli qonaqlardan biri deyir:

− Qardaşlar, Məhəmmədin üstündən «eşşək» ləqəbini götürək deyə bu qədər xərc çəkib qonaqlıq vermişdir. Mən onun üzərindən bu ləqəbin götürülməsini və onun əvəzində ona «qoduq» ləqəbi verilməsini təklif edirəm!

Hamı bu fikirlə razılaşır. Qonaqlar dağıldıqdan sonra Məhəmməd sevinərək o biri evə arvadının yanına gəlir və əhvalatı ona danışır. Arvadı Məhəmmədə qulaq asdıqdan sonra deyir:

− Ay kişi, başına kül olmasın, daha nəyə sevinirsən, qoduq da axırda böyüyüb eşşək olacaq da.

Ona görə də bizim günlərdə düçar olduğu vəziyyətdə elə bir böyük dəyişiklik olmadığı halda nahaq yerə sevinib şadlanan adamların axmaqlığını göstərmək məqsədilə bu məsəldən istifadə olunur.

QORDİ DÜYÜNÜ

►Həddindən artıq çətin, qarışıq, xeyli dolaşıq, çox mürəkkəb olan bir şey, həlli müşkül görünən bir məsələ haqqında işlədilən ifadə.

İfadə qədim yunan rəvayətlərində haqqında arabaçı və çar kimi bəhs olunan Qordinin adından qaynaqlanır.

Həmin rəvayətə görə, e.ə. IX əsrdə Frigiya çarlığında (Kiçik Asiya) baş verən daxili qarışıqlıq zamanı «növbəti çar kim olacaq» sualına kahin belə cavab verir: «Zevsin məbədinə araba ilə birinci kim gəlsə, onu da çar seçəcəyik».

Elə bu vaxt Qordi adlı bir kəndli öz arabası ilə oralara gəlib çıxır və dərhal da çar elan edilir. Qordi öz arabasını Zevsə hədiyyə edir, özü də arabasının qoşqusunu dirəyə olduqca mürəkkəb düyünlə bağlayaraq uclarını elə məharətlə gizlədir ki, açmaq mümkün olmasın. Kahin bu düyünü açanın bütün Şərqin hökmdarı olacağını elan edir. Ancaq bir neçə əsr ərzində bu düyünü açmaq üçün göstərilən cəhdlər bir nəticə vermir.

E.ə. 334-cü ildə Makedoniyalı İsgəndər yunanların nəzərində «bütün Şərqi» təcəssüm etdirən Əhəmənilər imperiyasını fəth etmək üçün Kiçik Asiyaya daxil olur, bir ildən sonra qədim Frigiyanın paytaxtı Qordiuma yaxınlaşır (hərçənd bu dövlət artıq mövcud deyildi). Qordi düyünü hələ də burada, Zevsin məbədində idi.

Şəhəri gəzib hər şeylə maraqlanan İsgəndər Qordi düyününü görəndə onun nə olduğunu soruşur. Ona bu düyünü açanın bütün Şərqi fəth edəcəyini deyirlər. İsgəndər qılıncını qınından çıxararaq bircə zərbə ilə düyünü kəsir.

«Bu məsələni mən belə həll edəcəm», – deyərək Şərqin fəthini davam etdirir. Bundan sonra «Qordi düyününü kəsmək» kəlməsi ilk baxışdan həlli mümkün olmayan məsələnin güc yolu ilə çözülməsini ifadə etməyə başladı.