Словари
Jurnalistika terminləri lüğəti
tabloid
ing. tabloid – kiçikölçülü, sıxılmış
Qeyri-ənənəvi ölçüləri (A3 formatından kiçik), illüstrasiyaların çoxluğu, mətnlərin həcmcə yığcamlığı, sərlövhələrin iriliyi və cazibədarlığı ilə seçilən qəzet tipi.
T. qəzetlər daha çox sensasiya xarakterli yazılara, əyləncəli materiallara və şou-xəbərlərə yer verdiyi üçün onları çox vaxt «bulvar qəzetləri» ilə eyniləşdirirlər. Lakin T.-lərin əsas fərqləndirici xüsusiyyətini onların məzmunu deyil, ölçüsü, qeyri-standart dizaynı və yazılarının yığcam üslubu təşkil edir. Belə nəşrlər arasında kifayət qədər ciddi mövzulara toxunan və ictimai rəyə əhəmiyyətli təsir qüvvəsinə malik qəzetlər də var. T. termininin yaranması İngiltərənin Burroughs Wellcome & Co dərman şirkətinin fəaliyyəti ilə bağlıdır. 1880-ci illərin sonlarında bu şirkət sıxılmış dərman tozundan ibarət «T.» adlandırılan həblər satırdı. Tədricən həcmi sıxılmış digər məhsullar, XX əsrin ilk illərindən kiçikölçülü qəzetlər də belə adlandırılmağa başladı. T. qəzetlərin bütün ölkələr üçün ümumi olan formatı yoxdur. İngiltərədə bu nəşrlər 28 x 43 sm, Kanadada – 26 x 36,8 sm, Norveçdə 28 x 40 sm standart ölçülərə malikdir.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətitabloid jurnalistikası
ing. tabloid – kiçikölçülü, sıxılmış
Sensasiya xarakterli materialların, kriminal xəbərlərin və əyləncəli mövzuların üstünlük təşkil etdiyi jurnalist fəaliyyəti sahəsi.
T.J.-na həm də yığcamlıq, mətnin sadəliyi xarakterikdir. Bu tip jurnalistikanın formalaşması məhz tabloid qəzetlərlə bağlı olduğu üçün o belə adlanır. T.J.-nın yaradıcısı The Evening News (1894), Daily Mail (1896), The Daily Mirror (1903) və digər məşhur nəşrlərin əsasını qoymuş ingilis qəzet maqnatı Alfred Hamsvort hesab olunur. 1901-ci il yanvar ayının 1-də amerikalı naşir Cozef Pulitser The New-York World qəzetinin bir sayını buraxmağı Hamsvorta həvalə etmişdi. Hamsvort qəzetin ölçüsünü kiçiltmiş və bütün materialları maksimum 200 sözədək qısaltmışdı. Təqdimatda o yazırdı: «The World bu gün XX əsrə – vaxta qənaət əsrinə daxil olur. Əmin edirəm ki, mənim sıxlaşdırma sistemim, yaxud T.J. vasitəsilə hər il yüzlərlə iş saatına qənaət ediləcək».
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətitabloid televiziyası
ing. tabloid – kiçikölçülü, sıxılmış
Sensasiya xarakterli materiallara, kriminal xəbərlərə, şou-ulduzların iştirakı ilə verilişlərə və əyləncəli mövzulara üstünlük verən televiziya kanalı.
T.T.-nda efir vaxtının çox hissəsi əyləncəli tok-şoulara, yumoristik verilişlərə, bəsit müsabiqələrə ayrılır.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətitabu
polinez. tabu – qadağa
Müəyyən hərəkətlərə, mövzulara, sözlərə qoyulan ciddi qadağa.
Bütün yaradıcılıq sahələrində olduğu kimi, jurnalistikada da T. termini, əsasən, mənfi mənada işlədilir və hər hansı mövzunun işıqlandırılmasına, bəzi şəxslərin tənqidinə hakimiyyət dairələri, yaxud təsisçi, sponsor, redaksiya tərəfindən qoyulmuş siyasi qadağa təki qavranılır. Lakin həkimlər və vəkillər kimi, jurnalistlər üçün də peşə etikası kodekslərinin müəyyənləşdirdiyi, birmənalı olaraq yolverilməz hesab edilən məhdudiyyətlər – T.-lar mövcuddur. Faktların qəsdən təhrif olunması, informasiya mənbəyinin konfidensiallığı prinsipinin pozulması belə T.-lardandır.
Jurnalistika terminləri lüğətitayms nyu roman
ing. Times New Roman
Yazılışı və oxunuşu asan olan, çoxişlənən kərtikli şrift qarnituru.
Bu qarnituru Londonda The Times qəzetini keyfiyyətsiz çapa görə davamlı tənqid edən mətbəə mühəndisi Stenli Morison və rəssam Viktor Lardent yaradıblar. İlk dəfə 1932-ci ildə həmin qəzetdə istifadə olunmuş T.N.R.-ın əsas üstünlüyü onun fərqli dizaynında, asan oxunmasında və yığcamlığına görə səhifədə az yer tutmasındadır.
Jurnalistika terminləri lüğətitavtologiya
yun. tauto – eyni şey + yun. logos – elm, təlim
Yazıda və ya danışıqda mənaca eyni, yaxud çox yaxın olan söz və fikirlərin təkrarı.
T. özündə yeni informasiya daşımır, bəzən ifadənin emosionallığını artırır və mətndə asanlıqla ixtisar oluna bilir. Məntiqdə T. arqumentləşdirmə formasından və məzmun fərqindən asılı olmayaraq mənaca həmişə həqiqət sayılan müddəa kimi izah edilir. Məşhur «Dolanaram başına» mahnısının «Sev ki, sevən mərd olar, sevməyən namərd olar» misraları məntiqi T.-ya klassik misaldır.
Jurnalistika terminləri lüğətitexnika
yun. techne – ustalıq, bacarıq
1. Media məhsullarının istehsalı və yayımını, habelə informasiya xidmətlərinin göstərilməsini təmin edən avadanlıqların, sistemlərin, vasitələrin məcmusu.
Geniş anlamda bəşəriyyətin əldə etdiyi təcrübə və biliklərin maddi təcəssümü olan T.-nın əsas vəzifəsi əməyi yüngülləşdirmək, əmək məhsuldarlığını yüksəltmək məqsədilə insanın istehsal funksiyalarını qismən və ya tamamilə əvəz etməkdir. T.-nın inkişafı ənənəvi media məhsullarının istehsal prosesini təkmilləşdirməklə yanaşı, yeni KİV növlərinin, jurnalistika sahələrinin yaranmasını şərtləndirən əsas amilə çevrilib. Radio, televiziya, internet məhz bu inkişafın nəticələridir.
2. Üslub, ifadə tərzi.
Media əməkdaşının professionallıq səviyyəsi, özünəməxsus bacarıqları onun yazı və ifa T.-sında öz əksini tapır.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğəti