Jurnalistika terminləri lüğəti

pablik rileyşnz

ing. public relations (PR) – ictimai əlaqələr

Hər hansı şəxs, məhsul, xidmət növü, yaxud təşkilat haqqında müs­bət ­ic­timai rəy formalaşdırmağa yö­nəldilmiş ­fə­aliyyət, kommunikativ təd­bir­lər komp­leksi.

P.R. həm media, həm də bir­­­başa ün­siyyət vasitəsilə, sponsorluq, ­xey­riyyəçilik və s. üsullarla həyata keçirilir. Biznesdə P.R. marketinq kommu­nika­si­yaları növlərindən biridir. O, idarəçilik ­funk­­­siyaları ilə (xüsusilə böhran və­ziy­yət­lərində), reklam fəaliyyəti ilə sıx bağlıdır.

pablisiti

ing. publicity – ictimailik, aşkarlıq

Mediada ardıcıl çıxışlar və reklamların köməyi ilə hər hansı məsələnin ictimai­ləş­dirilməsi, auditoriyanın diqqətinin mü­əy­yən şəxsə, məhsula, təşkilatın fəaliyyətinə yönəldilməsi.

pafos

yun. pathos – hiss, ehtiras

Hislərin emosional formada, təmtəraqlı ifadə üslubu.

P. ritorik (bəlağətli) kateqoriyadır, insanın ünsiyyət vaxtı, yaxud yazısında bir qədər süniliklə xarakterizə olunan xüsusi ruh yüksəkliyi, coşqunluq, ehtiras, rəğbət, kədər nümayiş etdirməsidir.

paket

PAL [pal] abreviatura

ing. Phase Alternating Line – «fazanın sətirlər üzrə dəyişməsi» ifadəsində söz­lərin baş hərflərindən ibarət abreviatura

palatino

İntibah dövrü İtaliya kalliq­raf­larının yazıları əsasında yaradılmış şriftlər qrupu.

P. şriftləri ucu enli qələmlə yazılır, zərif cizgilərlə nisbətən qalın cizgilər bir-birini əvəzləyir, buna görə onlar gözəl gö­rünüşə malik olur. Bu şriftləri 1948-ci ildə alman dizayneri Hermann Zapf tərtib edib və XVI əsr kalliqrafı Giambatista Palatino­nun şərəfinə belə adlandırıb.

pamflet

ing. pamphlet < fr. palme feuillet < lat. palme folium – əldə tutulan yarpaq

Həcmcə böyük olmayan, kəskin ruhda ya­zılmış, adətən, siyasi məzmunlu satirik mə­qalə.

P. bütövlükdə ictimai quruluşun, ayrı-ayrı şəxslərin, siyasi qrupların ifşasına həsr oluna bilər. Belə xarakterli publisistik əsərlərə hələ antik ədəbiyyatda rast gə­linsə də, janr kimi P. Renessans dövründə for­malaşıb (Rotterdamlı Erazm, Fransua Rable və b.). Avropada və Amerikada P. termini daha çox fərqli mənada işlədilir: «kağız üz­lüklü kiçik nəşr, buklet» (Collins lüğəti, Britaniya); «konkret mövzuya həsr olunmuş üzlüksüz, yaxud kağız üzlüklü nazik ki­tabça» (Merriam-Webster lüğəti, ABŞ) və s. Terminin etimologiyası da dəqiq deyil. Əksər mənbələrdə onun ingiliscə pamphlet (bro­şür, buklet) sözündən (məs.: «Böyük ensiklopediya lüğəti», Rusiya), digərlərində XII əsrdə latın dilində yazılmış  Pamphilus, seu de Amore şeirinin adın­dan (məs.: Oksford lüğəti, Böyük Britaniya), üçüncülərdə latın mənşəli fran­sız ifadəsi palme feuillet-dən (məs.: universal in­cəsənət, elm və ədəbiyyat lü­ğəti Londinensis ensiklo­pe­di­yası, Britaniya) gö­türüldüyü qeyd edilir.

panoram

yun. pan – hamı + yun. horama – görünüş

1. Televiziyada, kinoda, fotoqrafiyada geniş mənzərələrin çəkiliş üsulu, həmçinin bu üsulla çəkilmiş səhnə.

P. çə­kiliş kamerasının üfüqi, şaquli və ya hər iki istiqamətdə hərəkəti vasitəsilə yaradılır, effekt isə müşahidəçinin başını qaldırması, yaxud çevirməsinə uyğun olur. P. tama­şa­çıda real məkan təsəvvürü formalaşdırır, bu üsuldan, əsasən, böyük ərazinin, ya­xud çoxlu iştirakçını əhatə edən səhnələrin çə­kilişi zamanı istifadə olunur. 

2. iri, yarım­dairəvi, yaxud tamaşaçıları hər tərəfdən əhatələyən ekranda nümayiş etdirilmək üçün xüsusi aparatlarla çəkilmiş fotoşəkil, televiziya və kino filmi. 

3. Böyük, adətən, tarixi hadisələri təsvir edən, dolğun xarak­terlərlə zəngin, müxtəlif epizodlardan iba­rət əsər. 

4. Mövzuya, hadisəyə, prob­lemə geniş, hərtərəfli yanaşma tərzi və belə ya­naşma nəticəsində ortaya çıxan səhnə.

Misal: «Qara Qarayevin adını daşıyan ­bu festivallar XX əsr musiqisinin geniş panoramını… təq­dim edir» («Qobustan» jurnalı).

paparassi

ital. paparazzi – “Şirin həyat” filmindəki fotoreportyorun adından

Məş­hur adamları izləyərək onların şəxsi həyatına dair icazəsiz şəkillər çəkən və ­küt­ləvi informasiya vasitələrinə satan jurnalist-fotoqraf.

Termin italyan rejissoru Federiko Fellininin «Şirin həyat» filminin (1960) personajı fotoqraf Paparatsonun adından yaranıb, bu personajın prototipi isə tanınmış italyan fotoreportyoru Tazio Sekkiaroli olub.

parabolik anten

yun. parabole – bənzər, oxşatma + lat. antenna – dirək, dorağacı

Peyk rabitəsində elektromaqnit siq­nal­larını (dalğalarını) qəbul etmək və ya ötür­mək üçün istifadə olunan dairəvi boşqab formalı qurğu.

P.A.-ə «boşqab», «para­bolik güzgü», «peyk anteni» də deyilir. O, televiziya və radio peyk yayımında tətbiq edilir, antenin diametri yayımın uzaqlığı və bucağına görə fərqlənir.

paradoks

yun. paradoxos – gözlənilməz, qəribə

1. Gerçəklikdə mövcud olan, lakin məntiqi baxımdan izahı tapılmayan fakt, vəziyyət. 

2. Gözlənilməz, ümumi təsəv­vür­lərə, ənənələrə uyğun gəlməyən iddia, hərəkət. 

3. Məntiqi cəhətdən ayrılıqda düz olan iki və ya daha çox fikri, faktı bir araya gətirdikdə yaranan ziddiyyət.

Yarımifik yunan filosofu Kritli Epimenidesin (e.ə. VII–VI əsrlər) “Bütün kritlilər yalançıdır” ifa­dəsi (Epimenides paradoksu) tarixə məlum olan ilk paradoks sayılır. Epime­nidesin Krit­dən olub bu fikri söyləməsi açıq-aşkar ziddiyyət təşkil edir. 

4. Bir-birinə zidd iki işin eyni vaxtda görülməsi, iki fikrin yanaşı səsləndirilməsi.

parafraz

yun. paraphrasis – təsvir, nəql­etmə

Birinin dediklərinin, yaxud yaz­dıq­larının başqa sözlərlə ifadə edilməsi, eyni mənanın fərqli formada təqdim olun­ması.

paralel nəşr

Eyni vaxtda fərqli dizaynda, yaxud tərcümə olunaraq müxtəlif dillərdə çapdan çıxmış kitab, qəzet, jurnal, bülleten.

paralinqvistika

yun. para – ətrafında + yun. lingua – dil

Nitqi müşayiət edən səslə ifadə formalarını (səsin modul­ya­si­yası, yüksəkliyi, pauzalar bölgüsü), habelə sözsüz kommunikasiya üsullarını (jestlər, mimika, poza və s.) tədqiq edən dilçilik sa­həsi.

Səslə ifadə formaları və sözsüz ­kommunikasiya üsulları telejurnalistikada, bunlardan birincisi isə radiojurnalistikada informasiyanın ötürülməsi prosesində mü­hüm rol oynayır.

parametr

yun. parametron – ölçüb kəsən, uyğunlaşdıran

Prosesin, hadisənin, sistemin və texniki qurğunun hər hansı ­xas­səsini xarakterizə edən göstərici.

Mə­sələn, kompüterin operativ yaddaşının, video yaddaşının tutumu onun sürətinə təsir edən mühüm P.-lərdir.