Jurnalistika terminləri lüğəti

elektron kitabxana

Elektron materiallar, mətnlər və nəşrlərin toplanaraq saxlandığı informasiya resursu; virtual kitabxana. E.K. ödənişlı və ya ödənişsiz əsaslarla fəaliyyət göstərir, qapalı və ya açıq olur.

Qapalı E.K.-lara yalnız müəyyən təşkilatın üzvləri (məs.: universitet tələbələri, akademiya əməkdaşları), yaxud haqqı ödənilmək şərti ilə abunəçilər daxil ola bilərlər. Abunə ya­zılmadan istifadə üçün açıq pulsuz E.K.-lar da çoxdur, orada, əsasən, klassik əsərlər, elmi-populyar ədəbiyyat və s. saxlanılır.

elektron qəzet

elektron jurnal

elektron KİV

Məzmunu yalnız elektron formatda və elektron daşıyıcılarda  möv­cud olan kütləvi informasiya vasitələri.

İlk E.KİV – radio, ənənəvi hesab olunan digər E.KİV isə televiziyadır. XX əsrin son­larından etibarən bu anlayışın sərhədləri geniş­lən­məyə, internet (informasiya por­talları, saytlar və s.) də E.KİV-ə aid edil­məyə başladı. Onların çap KİV-dən əsas üstünlüyü auditoriya ilə daha operativ əlaqə yarada bilmək, istehlakçıların bir neçə qav­rayış orqanına eyni zamanda təsir gös­tərmək bacarığında, interak­tivliyin­də­dir. Kanadalı media mütəxəssisi Marşall Mak-Luen E.KİV-i insanların görmə və eşitmə orqanlarının «davamı» adlandırır. İnfor­masiyanın auditoriyaya çatdırılma forma­ları arasındakı fərqə baxmayaraq, E.KİV-in əsas fəaliyyət prinsipləri çap KİV-in fəa­liyyət prinsipləri ilə üst-üstə düşür, jurnalistikada bütün peşə davranışı nor­maları onlara eyni dərəcədə şamil edilir.

elektron media

elektron nəşr

Yalnız elektron formatda və elektron daşıyıcılarda mövcud olan qeyri-dövri, yaxud dövri nəşr.

Qeyri-dövri E.N.-lərə kitablar, hesabatlar, referatlar, se­mi­narların materialları və s. misal ola bilər. Dövri E.N.-lər dedikdə isə, əsasən, elektron qəzet və jurnallar nəzərdə tutulur. İdeya, forma və məzmunca, fəaliyyət prin­siplərinə görə onlar ənənəvi qəzet və jurnallardan az fərqlənir. Lakin dövri E.N.-lərin tirajı olmur, oxucular onlara internet vasitəsilə çıxış əldə edirlər. Belə qəzet və jurnallar həm də interaktivliyi, operativliyi ilə seçilir. Dünya jurnalistikasında ənənəvi qə­zet və jurnalların E.N.-lərlə əvəzlənməsi tendensiyası sürətlənir. Çünki dövri E.N.-lər xeyli ucuz başa gəlir və kiçik məsrəflə daha geniş auditoriyaya çatdırıla bilir. Çox zaman belə nəşrlər abunə yolu ilə yayılır. Amma açıq E.N.-lər də az deyil.

elektron məktub

elektron poçt

İnternet şəbəkəsində elektron məlumatların ötürülməsi və alın­ma­sını təmin edən texnologiya, habelə bu tex­nologiya üzrə istifadəçilərə göstərilən xid­mət növü.

Termin ingilis dilində «elec­tronic mail» (email, e-mail) ifadəsinin hərfi tərcüməsindən yaranıb. Bir çox ele­ment­lə­rinə, o cümlədən istifadə etdiyi ter­minlərə (poçt, poçt qutusu, çatdırılma və s.), özəl­lik­lərinə (sadəlik, etibarlılıq və s.), iş prin­sipinə görə E.P. adi poçt sisteminə bənzəyir. Lakin E.P. adi poçtdan müqayisə­olunmaz dərəcədə yüksək sürətlə işləyir, eyni zamanda çoxlu sayda ünvanla əlaqə saxlamaq imkanı verir və s.

elektron sənəd

İnformasiya sistemində istifadə üçün elektron formada təqdim edilən və elektron imza ilə təsdiq olunmuş ya­zılı məlumat.

Qanunvericiliyə görə, sə­nə­din notarial qaydada təsdiqi və (və ya) dövlət qeydiyyatı tələb edildiyi hallar istisna olmaqla E.S. kağız daşıyıcıda sə­nədə bərabər tutulur.

elektron ünvan

element

Məqalənin, verilişin, filmin, təs­vi­rin, yaxud hər hansı yaradıcı layihənin bir ünsürü, cəhəti.

E. – bütövün ən kiçik, bö­lün­məz tərkib hissəsidir.

elita

fr. elite – seçilmiş, ən yaxşı

Cəmiy­yətin sosial strukturunda idarəçilik ­funk­­­­­siyalarını yerinə yetirən, elmin və mə­­də­­niyyətin inkişafını təmin edən ən yuxarı təbəqə.

E. real hakimiyyət, ­ida­rəçilik ­və təsir mexanizmlərinə malik ­in­sanların ­bir-biri ilə əlaqəli, dayanıqlı iş­birliyidir. Hər­ bir E. cəmiyyətin həyatında yeni davranış ­mo­dellərinin (stereotiplərin) yaradılması ­pro­s­esini reqlamentləşdirir. Strukturuna görə E. kənardan təsirlərə tam açıq (“de­mok­ratiyanın hakimiyyəti”), yaxud kənar mü­da­­­xilələrə tam qapalı ­(“avtoritar cə­miy­yət”) ola bilər. E.-nın key­fiyyəti malik ­ol­duğu imtiyazlar və üs­tün­lüklər fonunda öz mü­rəkkəb funksiyalarını yerinə ye­tir­mək qa­biliyyəti ilə ölçülür. Fəaliyyət sahə­sinə görə siyasi, iqtisadi, elmi, mədəni, hərbi və s. E.-lar fərq­lən­dirilir. KİV-in E.-larla, ilk növ­bədə, siyasi E. ilə qarşılıqlı mü­nasibətləri, əsasən, me­dianın ictimai rəyə təsir gücü və cə­miy­yətdə nüfuzundan ası­lıdır. Buna uy­ğun olaraq media ilə siyasi E.-nın mü­na­si­bətləri müxtəlif modellər üzrə qurulur: lobbiçilik; konstruktiv dialoq; ha­kimiyyət orqanlarının və nüma­yən­də­lə­rinin KİV-in idarəçiliyində qismən iştirakı; korrupsiya; siyasi hakimiyyətin medianın fəaliyyəti üzə­rində tam nəzarəti və s.

elitar media

Siyasi gündəmin formalaş­masına, qərarların qəbul edilməsi pro­se­sinə, habelə digər media orqanlarının fə­a­liyyət prinsiplərinə təsir gücünə malik KİV qrupu.

elmi məqalə

Elmi araşdırmaların nəticə­lərini əks etdirən bitkin müəllif əsəri.

elmi nəşr

Nəzəri və eksperimental elmi araşdırmaların nəticələrini, həmçinin tarixi sənədləri və əsərləri dərc edən mətbu orqan.

E.N.-lər ixtisaslaşmış jurnallardan, dövri məcmuələrdən, almanaxlardan və s.-dən ibarətdir. Onların arasında qə­zetlərə az rast gəlinir – bunlar, bir qayda olaraq, elmi cə­miyyətlərin, dövlət or­qan­larının nəşr et­diyi həftəlik, yaxud aylıq qəzet­lərdir. E.N.-lərin auditoriyasını, əsa­sən, müxtəlif elm sahələrində çalışan peşə­karlar təşkil edir. Lakin bəzi elmi-kütləvi nəşrlər özlərinə böyük auditoriya toplayır.