Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti

Şəxs adındakı xan titulu ilə əlaqədar Əlixan (bax: ad – ƏLİ; XAN) kişi adı hökmdar Əli, idarə edən Əli, xan Əli anlamlarını ifadə edir. Adın təhrif olunmuş forması Alxan da sonradan müstəqil kişi adı kimi rəsmiləşmişdir.

Azərbaycan antroponimikasında İslam dini ilə əlaqədar şəxs adları sırasında olan Əlikram (bax: ad – ƏLİ; İKRAM) kişi adı hörmətə, ehtirama layiq Əli mənasındadır. Adın təhrif olunmuş forması Əlikram da sonradan müstəqil kişi adı kimi rəsmiləşmişdir. Bu gün ad Əlikram şəklindədir.

Bax: Əliikram.

Əliisa (bax: ad – ƏLİ; İSA) kişi adı İslam dinində müqəddəs sayılan şəxslərin – Həzrət Əlinin və İsa Peyğəmbərin adlarından yaranmış antroponimdir. Dilimizin fonetik qanunlarına əsasən, iki sözün birləşməsindən (birinci söz saitlə bitib, ikinci söz saitlə başlayarsa) əmələ gələn adlarda yanaşı gələn saitlərdən birinin düşməsi nəticəsində Əliisa adı bu gün Əlisa formasındadır.

Bax: Əliisa.

Əliqardaş (bax: ad – ƏLİ; QARDAŞ) kişi adı Əliyə qardaş olan, Əliyə çox yaxın olan mənasındadır.

Azərbaycan antroponimikasında İslam dini ilə əlaqədar şəxs adları sırasında olan Əliqulu (bax: ad – ƏLİ; QULU) Əlinin xidmətində duran, Əlinin qulu olan (adam) anlamlarını ifadə edir.

Azərbaycan antroponimikasında İslam dini ilə əlaqədar şəxs adları sırasında olan Əliməhəmməd (bax: ad – ƏLİ; MƏHƏMMƏD) kişi adı müsəlman aləmində müqəddəs hesab edilən iki şəxsin – peyğəmbərin və Xilafətin dördüncü xəlifəsi Əlinin adı ilə əlaqədardır. Adın təhrif olunmuş forması Əliməmməd də sonradan müstəqil kişi adı kimi rəsmiləşmişdir. Bu gün ad, əsasən, Əliməmməd biçimindədir. Adın daşıyıcılarından biri də tarixi şəxsiyyətlərdən olan İrəvan xanı Əliməhəmməd xan olmuşdur. İrəvan xanlığının tarixində Əliməhəmməd xanın hakimiyyəti 1784-1805-i illərə təsadüf edir.

Bax: Əliməhəmməd.

mürəkkəb adların tərkibində işlənən Əli və fars. Mardan adlarının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır. Əlimərdan (bax: ad – ƏLİ; MƏRDAN) kişi adı mərd insanlardan, mərd kişilərdən olan Əli mənalarını ifadə edir.

Adın daşıyıcılarından siyasi və dövlət xadimi, publisist alim Əlimərdan bəy Topçubaşov (1862-1934) Azərbaycan Demokratik hökumətində Xarici İşlər naziri, Azərbaycan parlamentinin üzvü olmuş, ilk iclasda sədr seçilmişdir. İki qardaş xalq arasında əlaqələr yaratmaq tapşırığı ilə Türkiyədə olan Əlimərdan bəy Versal sülh konfransında iştirak etmək üçün göndərilən Azərbaycan nümayəndə heyətinə başçılıq etmək tapşırığını alan kimi İstanbuldan birbaşa Fransaya yola düşmüşdür. 1920-ci ildə Azərbaycanda kommunist rejimi qurulduqdan sonra vətənə qayıtmamışdır. Parisdə mühacir həyatı yaşayarkən müntəzəm olaraq nəşr etdirdiyi kitablarda dünya ictimaiyyətinə bolşevik Rusiyasının Azərbaycan xalqına qarşı müstəmləkə siyasəti yürütdüyünü çatdırmışdır.

Azərbaycan antroponimikasında İslam dini ilə əlaqədar şəxs adları sırasında olan, Xilafətin dördüncü xəlifəsi Əlinin və şiəlikdə X imam Nağının adlarının birləşməsindən yaranmış Əlinağı (bax: ad – ƏLİ; NAĞI) kişi adı pak, saf Əli anlamındadır. Adın təhrif olunmuş forması Ənnağı da sonradan müstəqil kişi adı kimi rəsmiləşmişdir. XX əsrdə, əsasən, Ənnağı şəklində mövcud olan ad bu gün artıq Azərbaycan antroponimikasında köhnəlmiş şəxs adları sırasında olub, yalnız soyadlarda yaşayan kişi adlarındandır.

Bax: Əlinağı.

Alilik, ucalıqla əlaqədar adın türk dillərində keçmiş Sultan Türkiyəsində, eləcə də Misirdə və müsəlman Şərqində yüksək titulla birləşməsindən yaranmış Əlipaşa (bax: ad – ƏLİ; PAŞA) kişi adı paşa Əli, çox böyük hörmət və nüfuz sahibi Əli mənasındadır.

Əlipənah (bax: ad – ƏLİ; PƏNAH) kişi adı Əliyə sığınan, Əliyə pənah gətirən anlamındadır. Adın məşhur daşıyıcılarından Əlipənah Şıxbaba oğlu vaxtilə daşoyma sənətinin el ustası, el sənətkarı kimi ad qoymuşdur. Bakı ətrafında bir neçə məscidin memarlığında daşoyma işlərində iştirak etmişdir. Bunlardan günümüzə gəlib çatmış, üstündəki ərəbcə kitabəsində “Usta Əlipənah” adı olan Buzovna məscidini, Nardarandakı Cümə məscidinin memarlığı və daşoyma işlərini göstərmək olar.

Əlisultan (bax: ad – ƏLİ; SULTAN) kişi adı məzmununda yüksəklik, ucalıq, alilik olan iki adın birləşməsindəndir, sultan Əli, hökmdarlar hökmdarı Əli mənasındadır.