Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti

1) Bax: qıfılbənd.

2) Meyxana deyişmələri zamanı tərəflərdən birinin qafiyəyə uyğun şeir qoşa bilməməsi, məğ­lub olması.

Bağlayıcılar lüğəvi mənaya malik olmayıb yalnız qrammatik məna daşıyır. Cümlə üzvü vəzifəsi daşımır; məs.: Ağıllı insan həmişə tələsir, amma heç bir işi tələsik görmür. Bağlayıcılar sintaktik vəzifəsinə görə iki qrupa bölünür: tabesizlik bağlayıcıları və tabelilik bağlayıcıları. Onlardan hər birinin cümlədəki funksiyaya görə öz növləri var.

See also:

• köməkçi nitq hissələri

Sual əvəzlikləri bağlayıcı sözlər kimi işləndikdə sual mənasını itirir və sintaktik funksiya daşıyır; məs.: Kim ki insanı sevər, aşiqi hürriyyət olur (M.Ə.Sabir). Nə tökərsən aşına, o çıxar qaşığına. Bağlayıcı sözlər həmişə budaq cümlədə işlənir.

See also:

• tabeli mürəkkəb cümlə
• baş cümlə
• əvəzlik

Bahariyyə qəzəl, qəsidə, məsnəvi kimi janrlarda işlənə bilər. Qətran Təbrizinin bahara aid şeirləri Şərq poeziyasında bahariyyənin ilk nümunəsi hesab olunur. Şah İsmayıl Xətainin “Dəhnamə” əsərinin baş­lan­ğıcındakı 62 beytdən ibarət parça bahariyyənin ən gözəl nümunələrindən biridir:

Qış getdi, yenə bahar gəldi,

Gül bitdi və laləzar gəldi.

Quşlar hamısı fəğanə düşdü,

Eşq odu yenə bu canə düşdü.

Bax: heca vəzni.

Tabeli mürəkkəb cümlənin qrammatik cəhətdən müstəqil olan tərkib hissəsi.

Baş cümlə tabeli mürəkkəb cümlənin qurulması üçün zəmin yaradır. Onun mürəkkəb cümlədə yeri sabit deyil: budaq cümlədən əvvəl və ya sonra gələ bilər; məs.: Hamı bilirdi ki (baş cümlə), zəhmət çə­kil­məsə, nəticə çox pis olacaq (budaq cümlə). Kim ki tənbəllik edir (budaq cümlə), istədiyinə nail olmur (baş cümlə).

See also:

• obraz
• personaj

Süjetin əsasını təşkil edən konfliktin başlandığı hissə.

Başlanğıc təhkiyəyə məntiqi ardıcıllıq və aydınlıq verir. Lakin başlanğıc hazırlıqsız, gözlənilməz mahiyyətdə də ola bilər. Belə hallarda əsər ekspozisiyasız başlanır və baş­lanğıc hadisələrin inkişafına xüsusi kəskinlik verir. F.M.Dos­toyevskinin bir çox əsərlərində belə başlanğıclar vardır.

Bax: sərlövhə.

See also:

• təzkirə

See also:

• bədii üslub
• ədəbi dil

Bədii ədəbiyyatın kökləri mifologiya ilə bağlıdır. Mahnının mərasim tamaşalarından, sözün mu­si­qi­dən ayrılması, şifahi şəkildə mövcud olan mənzum, ya mən­sur əsərin mətn şəkli alması, sonra isə daha mürəkkəb təhkiyə formalarına düşməsi bədii ədəbiyyatın təkamül yoludur.

Bədii təxəyyülün məhsulu olub həyatı obrazlı şəkildə əks etdirən nəzm və ya nəsr əsəri.

See also:

• obraz
• dram əsəri
• epik əsər
• lirik әsәr

Bax: komizm.

Bax: ideya.