Jurnalistika terminləri lüğəti

1. Təşkilatın, onun rəh­bə­rinin, cəmiyyətdə ictimai nüfuza və yüksək marağa malik insanların media ilə əla­qə­lə­rini həyata keçirən, buna görə məsuliyyət daşıyan şəxs.

M.K. mətbuat kon­­frans­ları, digər bu tipli tədbirlərdə jurnalistlərin suallarını cavablandırarkən təmsilçisi ol­duğu təşkilatın, yaxud şəxsin mövqeyindən çıxış edir, onların adından bəyanatlar verir, qərarlarını və mühüm məsələlərə ba­xış­larını ictimaiyyətə çatdırır.

2. Bir sıra hallarda mətbuat xidmətinin rəhbəri.

Jurnalistlərin peşə klu­bu.

Adətən, jurnalist təşkilatları və KİV tərəfindən peşə problemlərinin, mühüm ictimai-siyasi hadisələrin birgə müzakirəsi, korporativ tədbirlərin keçirilməsi, öz üzv­lərinə müxtəlif növ xidmətlərin göstə­rilməsi üçün təsis edilir. M.K.-larında jur­­nalistlərin asudə vaxtının keçirilməsi və istirahəti üçün də şərait yaradılır.

Həmçinin bax:

• mətbuat evi

Dövlət, kommersiya, siyasi, ictimai təşkilatların nümayən­də­lə­rinin, cəmiyyətdə ictimai nüfuza və yüksək marağa malik şəxslərin baş vermiş hadisəyə, onunla əlaqədar görülən tədbirlərə, yaxud yeni layihələrə dair məlumat ver­mək, münasibət bildirmək üçün mətbuat nümayəndələri ilə görüşü.

M.K., adətən, onu təşkil edən qurumun nümayəndəsinin bəyanatı ilə başlayır, sonra jurnalistlərin sualları cavablandırılır.

Həmçinin bax:

• brifinq

Seçkiqabağı təşviqat üçün müəyyən edilmiş qaydalara riayət olunmasına nəzarət məqsədilə Mərkəzi Seçki Komissiyasının nəzdində yaradılan, əsasən, jurnalistlərdən ibarət qrup.

Həmçinin bax:

• mətbuat mərkəzi
• mətbuat xidməti

1. Hər hansı strukturun daxilində daimi fəaliyyət göstərən informasiya xidməti.

2. Beynəlxalq tədbirlər, konfrans və festivallar, idman ya­rışları, yüksək səviyyəli görüşlər zamanı yaradılan müvəqqəti informasiya xid­məti.

Belə M.M.-lərinin əsas məqsədi tədbir keçirilən müddətdə jurnalistlərə əlverişli iş şəraiti yaratmaqdır.

3. Bax: mətbuat evi.

Həmçinin bax:

• mətbuat xidməti
• mətbuat qrupu

Bax: özünütənzimləmə.

Bax: özünütənzimləmə mexanizmi.

Mətbuatın özünütənzimləmə mexanizminin əsas elementlərindən biri kimi kütləvi informasiya vasitələri, ­jurnalist birlikləri tərəfindən, bəzi hallarda digər ictimai təsisatların da iştirakı ilə yaradılan qeyri-hökumət təşkilatı.

M.Ş.-nın başlıca məqsədi medianın dövlət tən­zimlənməsinin aradan qaldırıldığı, media qanunvericiliyinin liberallaşdırıldığı şə­rait­də KİV-in cəmiyyət qarşısında məsuliyyətini təmin etməkdir. Bu məqsədə nail olmaq üçün M.Ş. jurnalistlərin peşə etikası prin­siplərinə əməl etməsinə nəzarəti hə­yata keçirir, onların həmin prinsipləri pozması halları ilə əlaqədar şikayətlərə baxır və müvafiq qərarlar çıxarır, mətbuat işçilərinin peşə hazırlığının yüksəldilməsi, söz və mətbuat azadlığından sui-istifadə hallarının qarşısının alınması üçün təd­birlər görür. M.Ş.-nın eyni zamanda söz və mətbuat azadlığının qorunması kimi mü­hüm funk­siyası da var. Bunun üçün şuralar müvafiq hesabatlar, təkliflər hazırlayaraq səla­hiy­yətli orqanlara təqdim edir, dövlət təş­kilatları və ictimaiyyətlə KİV arasında etimadın möhkəmləndirilməsinə çalışır, jurnalistlərin cəlb olunduqları müna­qişə­lərin məhkəməyəqədər həlli variantlarını axtarır. M.Ş. könüllülük prinsipi əsasında fəaliyyət göstərir. Şuraya daxil olan, yaxud onun fəaliyyətini dəstəkləyən media qu­rumları öz üzərlərinə M.Ş.-nın qərarlarına əməl etmək kimi öhdəlik götürür. Bu öh­dəliklərdən kənara çıxanlara qarşı tətbiq ­olunan əsas cəza növü ictimai qınaqdır. Belə şuralar dünyanın əksər ölkələrində fəaliyyət göstərir, onlar beynəlxalq şə­bəkələrdə birləşərək təcrübə mübadiləsi aparır.

Həmçinin bax:

• özünütənzimləmə

Açıq şəkildə elan edilən və ictimailəş­diril­məsi istənilən məlumat.

M.Ü.O.İ. ingilis dilin­də yaranmış «on the record» termininin (hərfi tərcüməsi – qeydə alına, hesabata salına bilən) Azərbaycan dilində qarşılığıdır. Bu termin, bir qayda olaraq, müsahibələrdə, jurnalistlərin iştirakı ilə keçirilən təd­bir­lərdə rəsmi şəxslər tə­rə­fin­dən o halda ­iş­lədilir ki, həmin təd­bir­lərdə icti­mai­ləş­dirilməsi istənilən məlu­matlarla yanaşı, geniş yayılması arzu edilməyən informa­siya da səsləndirilir.

Həmçinin bax:

• mətbuat üçün olmayan informasiya

Konfidensial xarakter daşıyan və icti­­mai­ləşdirilməsi istənilməyən məlumat.

M.Ü.O.İ. ingilis dilində «off the record» termininin (hərfi tərcüməsi – qeydə alın­maqdan, hesabata salınmaqdan kənar) Azərbaycan dilində qarşılığıdır. Bu termini işlətməklə rəsmi şəxslər məhdud dairədə ke­çirilən görüşlərdə, müsahibələrdə ver­­dikləri məlumatın müəyyən hissəsinin ya­yılmasını istəmədikləri barədə jurna­listləri xəbərdar edirlər: diktofonlar, mikrofonlar söndürülməli, qeyd aparılmamalıdır. Lakin M.Ü.O.İ., adətən, jurnalistə konkret məq­sədlə ötürülür: ya rəsmi şəxs arada xüsusi etimad yaratmaq istəyir, ya da, əs­lində, media nümayəndəsinə həmin infor­ma­siyanı onun adı olmadan mətbuata ­çı­­­­­xar­­mağı «təklif» edir. Qismən bu səbəb­­dən Qərbdə bir çox KİV-də «M.Ü.O.İ.» adı ilə sızdırılan məlumatlardan istifadəyə yol verilmir. Lakin təhqiqat jurnalistikasında belə informasiyanın xüsusi qiyməti var: o, jur­nalistə faktlar arasında əlaqəni tap­mağa, əlavə informasiya mənbələri ax­tar­mağa kömək edir.

Həmçinin bax:

• mətbuat üçün olan informasiya

1. Müəyyən ardıcıllıq və məntiqi əla­qəyə malik sözlərdən, cümlələrdən iba­rət yazılı, yaxud şifahi nitq, başlanğıcı və sonu olan nitq parçası; məs.: çıxışın M.-i, sənədin M.-i, xəbərin M.-i.

2. Efirdə səs sırasının əsas növlərindən biri.

M. kadrarxası diktor nit­qinə, dialoq və monoloqa, şərhə ay­rıl­ır.

Həmçinin bax:

• mətn redaktoru
• məzmun

Bax: linqvistik ekspertiza.

Mətnlərin yığılması, redaktə və korrektə edilməsi üçün nəzərdə tutulmuş  kompüter proqramı.

Həmçinin bax:

• mətn prosessoru

Mətnlərin yaradılması və işlənilməsi üçün kompüter proqramları paketi, habelə bu proqramlardan istifadə edən elektron qurğu.

Həmçinin bax:

• mətn redaktoru

1. Hər hansı materialın, əsərin, sənədin mövzusu və ideyası.

2. Mətləb, məna.

Misal: «Fəxr edirəm ki, məc­muəmin ancaq şəkillərinə baxıb kənara tullamırsınız, için­də yazdığım məzmunları oxuyursunuz» (C.Məmmədquluzadə).