Jurnalistika terminləri lüğəti

bayt

ing. byte – hissə, parça

Rəqəmsal informasiyanın saxlanması və emal olun­ması vahidi.

bekronim

ing. back – geri, arxa + yun. akros – uca + yun. onyma – ad

betakam

ing. Betacam

Studiya və stu­diya­dankənar televiziya məhsulları isteh­salın­da istifadə olunan keyfiyyətli vi­­deo­­­­yazı for­matı.

Bu format 1982-ci ildə Sony şirkəti tərəfindən hazırlanıb və 20 ildən artıq bir dövrdə televiziyada yüksək standart göstə­ricisi hesab olunub. Televiziya sənayesində, adətən, belə standarta uy­ğun videokamera, videokaset və vi­deomaqnitofonları da B. adlandırırlar. Be­tacam və Betacam SP kimi analoq tipli vi­deo­cihazlar və informasiya daşıyıcıları ilə yanaşı, rəqəmsal tipli Digital Betacam, Betacam SX, HDCAM, MPEG IMX  və HDCAM SR kimi sistemlər də meydana gəlib.

beynəlxalq jurnalist təşkilatları

1. Müx­təlif ölkələrin jurnalistlərini, ya­xud jurnalist cəmiyyətlərini birləşdirən pro­fessional qurumlar.

B.J.T. ümumdünya və regional qurumlara bölünür. Onların əsas vəzifəsi jurnalistikanın professional səviyyəsinin yüksəldilməsi, peşə etikası standartlarının qorunması, media-haki­miyyət, media-cə­miy­yət münasibətlərinin tənzimlənməsi, media biznesi sahəsində problemlərin optimal həlli yollarının ta­pılması və bu isti­qamətdə qabaqcıl təc­rübənin yayılmasıdır. Belə təşkilatlara Ümu­mdünya Qəzetlər As­sosiasiyası, Bey­nəl­xalq Jurnalistlər Fede­rasiyası, Avropa Mətbuat Şuraları Birliyi misal ola bilər.

2. Söz və mətbuat azad­lığını, jurnalist ­hü­quqlarını qlobal səviy­yədə qo­ru­yan, media qanunvericiliyinin liberal­laş­dırıl­masına çalışan beynəlxalq qurumlar, şə­bəkələr.

Belə təşkilatlar genişmiqyaslı monitorinqlər, qiymət­lən­dirmələr aparır, vaxtaşırı dünya ölkələri üzrə söz və mət­buat azadlığı reytinqləri nəşr edir. Onlara “Sərhədsiz jurnalistlər”, Jurnalistləri Mü­dafiə Komitəsi misal ola bilər.

beynəlxalq jurnalistika

1. Beynəlxalq təşkilatların informasiya siyasətini və ­qlo­­bal media sistemində mövcud tenden­siyaları, peşə etikası üzrə beynəlxalq stan­­­dartları və dünya ölkələrinin KİV haq­qın­da qanunvericiliyini araşdıran, habelə bey­nəl­xalq münasibətlər və təhlükəsizliklə bağlı məsələlərin mediada işıqlandırılması təc­rübəsini öyrənən elm sahəsi.

B.J. – jur­nalistika elminin bir qoludur.

2. Beynəlxalq münasibətlərin, dünyada baş verən qlobal si­ya­si və iqtisadi proseslərin işıqlan­dırıl­ması sahəsində ixtisaslaşmış kadrlar ­ha­­­­zırlayan ali məktəblərdə tədris fənni.

beynəlxalq jurnalistika prinsipləri

Bey­­nəl­xalq jurnalist təşkilatları tərəfindən qəbul olunmuş peşə fəaliyyəti qaydaları və etik normalar.

Bu qayda və normalar ümu­mi olaraq «Jurnalistlərin davranış prin­­sipləri haqqında deklarasiya» və «Jur­nalist­lərin peşə etikasının beynəlxalq prinsipləri» adlanan sənədlərdə öz əksini tapıb. Birinci sənəd Beynəlxalq Jurnalistlər Federa­siya­sının II konqresində (1954) qə­bul olunub və sonra (1986) təkmil­ləşdirilib. O, jur­nalist­lərdən həqiqətə xidmət, əha­linin informasiya almaq hüququnun və informasiya mənbələrinin mötəbərliyinin təmin olun­ması, doğru-dürüstlük, səhv­lərin dər­hal düzəldilməsi və tənqidə cavab imka­nının ya­radılması, informasiyanın vicdanlı üsul­larla toplanması, peşə sirrinin və infor­masiya mənbəyinin qorunması, dis­kri­­minasiyaya, faktların qəsdən təh­rifinə, şərəf və ləyaqətin alçal­dılmasına, plagiata yol verilməməsi, peşə müstə­qil­liyinin, şərə­finin və həmrəy­liyinin yüksək tutulması kimi keyfiyyətlər tələb edən 9 bənddən ibarətdir. İkinci sənəd 1983-cü ildə YUNES­KO-nun himayəsi altında dün­yanın ən bö­yük regional jurnalist təş­ki­latları tərəfindən qəbul olunub və 10 prinsipə bölünür: və­təndaşların informasiya almaq hüququ; olayların obyektiv işıqlan­dırılması; jurnalistin sosial məsu­liy­yəti; jurnalistin professional şərəfi; KİV-ə ictimai çıxış və onların işində iştirak etmək imkanı; özəl həyata hörmət və lə­yaqətin qorunması; ictimai maraqların göz­lə­nil­məsi; ümum­bə­şəri də­yər və mə­dəni müx­təlifliyə sayğı; bəşə­riyyətə təhlükə gətirən bəlalarla mü­barizə; yeni ümumbəşəri informasiya və kommuni­kasiya nizamının inkişafı. Bundan başqa, Avropa Şurası Parlament As­sam­bleyası 1993-cü ildə qəbul etdiyi qətna­məsində informasiyanın ictimai inkişafda birincidə­rəcəli rolunu nə­zərə alaraq həmin prin­sipləri detallaşdırıb və ictimai-siyasi, fəlsəfi baxımdan əsas­lan­dırıb.

beynəlxalq jurnalistika standartları

beynəlxalq standart eyniləşdirmə nömrələri

beynəlxalq xəbərlər

bədən dili

bədii qiraət

1. Radio və televiziyada ədə­bi əsərlərin, yaxud onlardan parçaların efirdə oxunması, bədii ədəbiyyatı təbliğ formalarından biri.

2. Estrada sənəti nö­vü.

B.Q.-çilər hər hansı ədəbi əsərin oxun­masında özünəməxsus artistik key­fiy­yət­ləri, emosionallıqları, aydın tələf­füz­ləri və s. xüsusiyyətləri ilə fərqlənirlər.

bədii obraz

bədii redaktə

Verilişin, dövri nəşrin, hər hansı yaradıcılıq məhsulunun mütəxəssis tərəfindən həyata keçirilən tərtibatı pro­sesi.

bədii redaktor

Bədii tərtibat prosesinə ümumi rəhbərliyi həyata keçirən, habelə bu prosesdə bilvasitə iştirak edən mütə­xəssis, yaradıcı şəxs.

B.R. tərtibat iş­lə­rinin ardıcıllığını, qaydalarını, qrafik ­ma­­­terial­­ların hazırlanma texnikası və me­­­­­tod­larını, isteh­sal ediləcək məhsulun bədii cəhətdən keyfiyyət standartlarını mü­əyyənləşdirir.

bədii şura

Bəzi teleradio yayımı təşki­lat­larında yayımın məzmununa nəzarət edən, onu izləyən və məzmunla bağlı qaydalar yaradan qurum.

Adətən, B.Ş.-lar teleradionun dilinin ədəbi dil normalarına uy­ğun­lu­ğu məsələsinə də diqqət yetirir.