Jurnalistika terminləri lüğəti

stereofonik səsyazma

yun. stereos – bərk, həcmli + yun. phone – səs

Səs mən­bələrinin məkanda tutduğu yer haq­qında informasiyanı fonoqramda əks et­dirən səsyazma üsulu.

Bu effektə nail olmaq üçün səs yazılarkən mikrofonlar müxtəlif nöqtələrdə quraşdırılır və hər mikrofondan gələn siqnal, adətən, iki ka­nalda ayrıca qey­də alınır.

stereofoniya

yun. stereos – bərk, həcmli + yun. phone – səs

Dinləyicidə səsin müx­təlif yerlərdən gəlməsi, yəni onun mən­bələrinin fərqli məkanlarda yerləş­məsi təsəvvürü yaradan elektroakustik səslən­dirmə üsulu.

S.-da səs yazılarkən ayrı-ayrı nöqtələrdə bir neçə mikrofon quraşdırılır, səsləndirmə zamanı isə güc­ləndiricilər müxtəlif yerlərdə qoyulur. Çoxkanallı S. prinsipindən radio və televiziyada istifadə edilir, beləliklə, verilişlərin təbiiliyi artırılır.

stereotip

yun. stereos – bərk, həcmli + yun. typos – iz, ləpir

stəkan

Qəzet səhifəsinin aşağı sol kün­cün­də yerləşdirilən bir sütunluq kiçik material.

stənd bay

ing. stand by – kənarda dayanmaq, hazır olmaq

1. Telekommunika­siya və elektronikada aparatların gözləmə ­rejimi.

2. Televiziya verilişində hər hansı hadisə və ya dönüş baş verərsə, jurnalistin prosesə müdaxilə üçün hazır vəziyyət ­al­ması.

3. Kadrın donmuş vəziyyətdə sax­la­nılması.

stəndap

ing. stand up – dayaq, dayanıqlı

1. Jurnalistin hadisə yerindən kadrda reportaj aparması, birbaşa informasiya ötür­məsi üsulu.

S. görüntüyə sənədlilik xarakteri vermək və onu daha inandırıcı etmək məq­sədi daşıyır. Jurnalistin de­diklərini əks ­et­dirən görüntüləri vermək ­im­­kanı olma­dıqda (məs.: qapalı sam­mitlərdə), süjetin bir hissəsindən di­gərinə plastik keçidə ehtiyac yarandıqda və s. hallarda da bu üsuldan istifadə edilir.

2. Canlı auditoriya qarşısında yumoristik solo-çıxış, əyləncəli proq­ram­ların geniş yayılmış janrlarından biri.

Televiziyada bir sıra populyar yumoristik proqramlar, məsələn, komedi-klablar bu janrda hazırlanır.

stil

lat. stilus – üslub

stilist

lat. stilus – üslub

1. Gözəl yazı və redaktə üslubu olan şəxs.

2. Kütləvi informasiya vasitələrində materialın dili, üslubu, təqdimat formaları üzərində işləyən redaktor.

stilistika

lat. stilus – üslub

stimul

lat. stimulus – çomaq, çubuq

Tə­kanverici amil, bir işə sövq edən hə­vəs­lən­dirici səbəb; maddi və ya mənəvi maraq.

stimullaşdırma

Bir işin yerinə yetiril­məsi üçün maddi və ya mənəvi maraq oyat­ma.

S. jurnalistləri professional sə­viy­yə­lə­rini artırmağa sövq etməyin əsas şərt­lə­rin­dəndir.

Stokholm sindromu

ing. Stockholm Syndrome

Aqressiya qurbanları, zərər­çə­kənlərlə cinayətkarlar arasında qarşılıqlı rəğbətin yarandığı şəraiti əks etdirən termin.

S.S. psixologiyada cinayətkarla zə­rərçəkən arasında travmatik əlaqənin formalarından biri kimi izah edilir. Jurna­listikada isə bu anlayışdan müəyyən tə­ləblərə nail olmaq üçün insanları girov götürən şəxslərə, terroristlərə medianın haqq qa­zandırmağa çalışdığı hallarda is­tifadə olu­nur. Termin 1973-cü ildə həbs­xanadan qaçmış bir nəfərin Stokholmda üç bank işçisini girov götürməsi hadisəsindən sonra yaranıb. Həmin vaxt girovlar İsveçin baş nazirinə zəng vuraraq caninin haqlı tə­ləb­lərini yerinə yetirməyi xahiş etmişdilər, ­xüsusi təyinatlı qüvvələrin keçirdikləri əmə­liyyat nəticəsində azad olunduqdan sonra isə onun müdafiəsi üçün öz pullarına vəkil tutmuşdular. Media da cinayətkara rəğbət ifadə edən materiallar yaymışdı.

stop kadr

ing. stop – dayanmaq + fr. cadre – sağanaq, çərçivə

1. Hərəkətdə olan ekran təsvirinin birdən-birə dayanması, donmuş vəziyyətdə qalması təəssüratı ya­radan kinematoqrafik fənd, montaj effek­ti.

Bu effekt montaj zamanı eyni kadrın ardıcıl olaraq təkrarlanması yolu ilə əldə edilir və hər hansı təsviri, epizodu vur­ğu­lamaq məqsədi daşıyır. 

2. Video­ava­dan­lıqların kadrı ekranda, displeydə hərəkətsiz vəziyyətdə saxlamağa imkan verən iş rejimi.

Bu iş rejimində avadanlıq ekrana, displeyə ötürdüyü eyni videosiqnalı ardıcıl olaraq təkrarlayır. 

3. Rejissorun çəkilişi da­yandırmaq üçün operatora verdiyi komanda. 

4. Effekt yaratmaq baxımından hadisənin, hərəkətin, prosesin ən uğurlu anını əks etdirən fotoşəkil.

Bir çox hallarda KİV-də belə təsvirlər məhz «S.K.» rubrikası altında yerləşdirilir.

Streyzand effekti

Mediada yayılmış mə­lumatı gizlətmək, yaxud onun müəllifini cəzalandırmaq cəhdinin bu məlumatın da­ha geniş yayılmasına səbəb olması.

S.E. internetin yaratdığı fenomendir. Termin 2003-cü ildən sonra ABŞ-da meydana çıxıb. Həmin il məşhur müğənni Barbara Strey­zand onun Kaliforniyadakı evinin şəklini icazəsiz çəkmiş fotoqrafı və şəklin yerləş­dirildiyi saytı (pictopia.com) məh­kəməyə vermişdi. Fotoqraf məhkəmədə bildirmişdi ki, eroziyaya uğramış torpaq­lara diqqət cəlb etmək üçün layihə yerinə yetirir və müğənninin evini deyil, həmin ərazidə oke­an sahilinin şəklini çəkib. Lakin Strey­zandın təkidi ilə şəkil saytdan çıxa­rılmışdı. Effekt gözlənilməz olmuşdu. Məh­kəməyə qədər saytda Streyzandın evinin şəklinə çox az adam maraq göstərmişdisə, prosesin ilk ayında ona 420 mindən artıq baxış ke­çirilmişdi. Sonda məhkəmə iddiası sayta bir milyondan artıq izləyici cəlb etmişdi, şəkil Associated Press agentliyinin arxivinə, ora­dan isə bir çox qəzetlərin sə­hi­fələrinə düş­müşdü.

stringer

ing. stringer < to string – dartıb gərmək, bağlamaq