Jurnalistika terminləri lüğəti

imic

ing. image – obraz, təsvir

Hər hansı şəxsin, təşkilatın, məhsulun, xidmət nö­vü­nün müəyyən əhali qrupu arasında ­məq­səd­­­yönlü fəaliyyət nəticəsində for­ma­­­­laş­dırılan obrazı.

İ. KİV-də piar, reklam və təbliğat yolu ilə, insanların psi­xolo­giyasına digər üsullarla təsir gös­tər­məklə yaradılır.

imicmeyker

ing. imagemaker < image – obraz, təsvir + make – yaratmaq

İctimai xadimin, siyasətçinin, iş, yaxud sənət ada­mı­nın populyarlığını artırmaq üçün onun müsbət obrazını formalaşdırmaqla məş­ğul olan mütəxəssis.

İ. reklam və media ­tex­nologiyaları da daxil olmaqla müxtəlif sahələrdə bilikləri, bacarıqları ilə seçilir.

impakt-faktor

lat. impuctus < impingo – qarşıda sədd, qəsd + lat. factor – edən, yaradan

Elmi jurnalların səmərəliliyini, nüfuzunu ölçmək və müqayisə etmək üçün göstərici.

imploziya

ing. in – daxilə + lat. plaudere – əl çalmaq

1. Daxilə yönəlmiş partla­yış.

İ. termini həm texnika, geologiya, astronomiya, psixologiya elmlərində, həm də mediada (əsas mahiyyətini («daxilə yö­nəlmə») saxlamaqla) fərqli izahlara malik­dir.

2. İnformasiyanın həcminin art­ması, sıxlaşması nəticəsində onun öz mənasını itirməsi prosesi.

Bu prosesə çox zaman «məna İ.-sı» deyilir. İ. – faktik olaraq mə­lumatın fərdi şüur tərəfindən qavranılma qabiliyyətini itirməsi, onun məğzinin de­yil, formasının, kommunikasiya faktorunun özünün önə çıxmasıdır. Dünyada informasiya sıxlığı (partlayışı) elə bir du­manlı mühit yaradır ki, burada detallar, mənalar artıq gözdən itir, kanadalı filosof Marşall Maklüenin məşhur aforizmində ifadə olun­duğu kimi, kommunikasiya vasi­təsi özü məlumat rolunu oynayır.

3. Real dünya ilə xəyali aləm arasında sərhədlərin silinməsi nəticəsində həyatın xüsusi estetik qavrayış forması.

improvizasiya

lat. improvisus – gözlənil­məyən, qəfildən, ani

1. İfa və ya çıxış zamanı əvvəlcədən nəzərdə tutulmayan gedişlər, mətndə gözlənilməz dəyişikliklər.

2. Müəyyən bir hadisəyə əvvəlcədən hazır­laşmadan, dərhal verilən reaksiya.

3. Bə­dahətən ifa edilən musiqi, söylənilən şeir və s.

Uğurlu İ. insandan istedad, zəngin müşahidə, iti ağıl, bədii təfəkkür, söz sənəti sirlərinə dərindən bələd olma kimi xüsu­siyyətlər tələb edir.

indeks

lat. index – göstərici, siyahı

1. Hərf, rəqəm, digər simvollardan ibarət şərti işa­rələr sistemi.

İ. rabitə sistemində poçt ünvanının, nəşriyyat sistemində çap məh­sullarının təsnifatını aparmağa imkan verir, onların tapılmasını asanlaşdırır. İndeks eyni zamanda müəyyən elementin sistemdə yerini göstərir.

2. Hər hansı ­sa­hədə inkişaf və ya dəyişmənin nisbi ­gös­təricisi.

İ. ob­yektlərin, elementlərin mü­­hüm keyfiy­yətlərini müqayisəli şəkildə əks etdirir.

3. Verilənlər bazasında məlumat axtarışının sürətləndirilməsinə xidmət edən obyekt.

4. Ad və ünvanların siyahısı, reyestri.

indeksləşdirmə

1. Hər hansı informa­si­yanın, məhsulun, elementin şərti olaraq hərf, rəqəm və ya simvollarla işarələnməsi.

2. Axtarış sistemlərində: sənədin forma və məzmununun işarələnməsi, onun yığcam təsvir edilməsi prosesi.

İ. nəticəsində hər sənəd özünəməxsus açar sözə (söz­lərə) malik olur və lazımi məlumatın ax­tarışı prosesi sürətlənir.

infoqrafika

lat. informatio – məlu­mat­lan­dırma, izah + yun. grápho – yazıram

Məlumatların auditoriyaya qrafik şəkildə çatdırılması, vizuallaşdırılması.

Bu, infor­masiyanın anlaşıqlı olması və tez qavra­nılması məqsədi güdür.

informasiya

lat. informatio – məlumat­lan­dırma, izah

Tarixindən, təqdimat for­masından və təsnifatından asılı olmayaraq istənilən fəaliyyət nəticəsində yaradılan, yaxud əldə olunan fakt, rəy, bilgi, xəbər, digər xarakterli məlumat.

informasiya aclığı

1. Cəmiyyətdə kəs­kin informasiya çatışmazlığı.

Kollektiv surət­də dərk edilən İ.A., adətən, hər han­sı hadisə, yaxud konkret mövzu ilə əlaqə­dar olur; məsələn, təbii fəlakət zamanı dövlət or­qanları və KİV-in əhalini vaxtında xə­bər­dar etməməsi, təlimat­lan­dırmaması İ.A.-na səbəb olur, bu da şayiələrin artması ilə nəticələnir.

2. İnsanın informasiyaya olan daimi ehtiyacı, habelə bu ehtiyacı ödə­mək imkanı məhdudlaşan zaman ke­çirdiyi hiss.

İnsanlar qismən birbaşa ün­siyyət, daha çox texniki vasi­tələrlə (mobil telefon, kompüter və s.) ardıcıl informasiya mübadiləsinə alışırlar. Tədricən prosesin özü məlumatın xarak­terindən, növündən də mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu pro­sesdə hər hansı səbəbdən fasilə yaran­dıqda İ.A. hiss ­olunur. Psixoloqlar İ.A.-nı sensor dep­riva­siyasının forması hesab edirlər. Sensor dep­rivasiyası – insanın his­siyyat orqanları xarici təsirdən məhrum edilərkən onun düşdüyü həyəcanlı vəziy­yət, haldır.

informasiya agentliyi

Operativ xəbərləri toplamaq və yaymaq sahəsində ixtisas­laşan kütləvi informasiya vasitəsi.

İ.A.-nin əsas vəzifəsi qəzetləri, jurnalları, te­leviziya və radio kanallarını, habelə digər isti­fadə­çiləri ən yeni xəbərlərlə təmin et­mək­dir. Belə agentliklər həm açıq (inter­netdə ödə­nişsiz), həm qapalı (yalnız abu­­­­­­­­­­­­­nəçilər üçün), həm də qarışıq (qismən ödənişsiz, qismən abunəçilər üçün) re­jimdə fəaliyyət göstərə bilər. Azər­baycan qanun­veri­ciliyində KİV redaksiyası, naşiri və yayıcısı statusu İ.A.-nə də şamil edilir. Agentliklərin xəbər və materialları digər KİV-də yayı­larkən mütləq mənbəyə istinad edilməlidir.

informasiya axtarış dili

informasiya axtarış sistemi

informasiya azadlığı

informasiya bəhanəsi

Hər hansı prob­­lemə bu və ya digər dərəcədə aidiyyəti olan, mövzunu həmin problemə yönəlt­mək üçün istifadə edilən hadisə, fakt.

Mə­sələn, keyfiyyətsiz dərmandan zə­hərlənmə hadisəsi ölkədə dərman biznesini araşdırmaq üçün İ.B. yarada, yaxud məktəbi əla qiymətlərlə bitirmiş abitu­riyentin qəbul imtahanından kəsilməsi bu məktəbdə tədrisin vəziyyəti barədə söz açmaq üçün ipucu verə bilər.