Словари
Jurnalistika terminləri lüğəti
şərəf
Əxlaqi, mənəvi keyfiyyətlərinə, digər insanlara, dövlətə, cəmiyyətə münasibətinə görə şəxsə verilən qiymət.
Konstitusiyaya görə, şəxsin Ş.-i dövlət tərəfindən qorunur, onun alçaldılmasına yol verilmir. Qanunlarda Ş. insanların mənəvi dəyərlərindən biri elan edilir, mülki və cinayət məcəllələri ilə müdafiə olunur, lakin anlayışın dəqiq izahına rast gəlinmir. Məhz bu səbəbdən, həmçinin kütləvi informasiya vasitələrində Ş.-in alçaldılması məsələləri ilə bağlı vahid məhkəmə təcrübəsi formalaşdırmaq üçün Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunda (2014) Ş. anlayışına hüquqi izah verilib.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətişərəf və ləyaqətin ləkələnməsi
Əxlaqi prinsiplər, istehsal-təsərrüfat, xidmət və ictimai fəaliyyətlə əlaqədar cəmiyyət, kollektiv və yaxud ayrı-ayrı şəxslər arasında vətəndaş barəsində mənfi rəy yaradan yalan məlumatların yayılması.
Şərəf və ləyaqəti ləkələyən məlumat üç xassəyə malikdir: o, insan haqqında mənfi rəy yaradır, yalan olur və başqa şəxsə (şəxslərə) bildirilməklə, yaxud KİV-də yayılmaqla ictimailəşir. Ş.L.L.-nə bu tərifi vermiş Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun qərarına görə (1999), yol verdiyi nöqsanlarla bağlı vətəndaşın tənqid edilməsi «ləkələnmə» kimi qiymətləndirilə bilməz. KİV qanunvericiliyi vətəndaşların şərəf və ləyaqətinin mediada alçaldılmasına yol vermir. Belə hallarda vətəndaşlar cavab hüququndan yararlana, təkzib tələb edə, yaxud ləkələyici məlumat yaymış tərəfin cərimələnməsi, başqa formada məsuliyyətə cəlb olunması üçün məhkəmədə iddia qaldıra bilərlər.
Jurnalistika terminləri lüğətişərh
1. Ölkə daxilində və xaricdə cərəyan edən mühüm siyasi, ictimai, iqtisadi və s. proseslərin, idman hadisələrinin, rəsmi qərar və sənədlərin mahiyyətinin operativ təhlili, izahı.
2. İstənilən hadisə, yaxud fakt haqqında rəy, tənqidi qeyd, mühakimə.
3. Analitik jurnalistika janrı.
Bu janrda yazı və verilişlərdə müəllif mövqeyi önə çıxır. Ş. auditoriyanın bir şey barədə fikrinin formalaşmasına xidmət edir. Belə materiallar iki hissədən ibarət olur: fakt və ya hadisə haqqında qısa xəbər və onun geniş izahı.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətişərhçi
Ölkə daxilində və xaricdə cərəyan edən mühüm siyasi, ictimai, iqtisadi, mədəni proseslərin, idman hadisələrinin vaxtaşırı təhlilini verən, onları auditoriya qarşısında izah edən təcrübəli jurnalist, mütəxəssis.
Adətən, tanınmış Ş.-lərin qəzetlərdə öz sütunları, televiziya və radioda gündəlik, yaxud həftəlik verilişləri olur.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətişərhsiz
1. Telejurnalistikada videosüjetin, kadrın, çap mediasında fotoşəkillərin çılpaq fakt kimi izahsız təqdim olunması forması.
İngilis dilində «No comment» kimi səslənən bu xəbərçilik forması Qərb jurnalistikasında geniş yayılıb. «Ş.» rubrikası altında ən son hadisələrdən məzmunlu, emosional, əslində, həqiqətən şərhə ehtiyacı olmayan «danışan» şəkillər və kadrlar yerləşdirilir.
2. Jurnalistlərin suallarına cavab verə bilmədikdə, yaxud bunu istəmədikdə siyasətçilərin tez-tez işlətdikləri ifadə.
Ş. ifadəsi siyasi leksikona II Dünya müharibəsindən sonra daxil olub. Bir çox mənbələrə görə («Frazeologiya lüğəti», Moskva, 2013; «Tanrı Amerikanı qorusun. Patriotik söz və ifadələrin mənşəyi», Nyu-York, 2013 və s.), onu İngiltərənin baş naziri Uinston Çörçill dəbə salıb. 1946-cı il fevralın 12-də Ağ evdə ABŞ prezidenti Harri Trumenlə görüşdən çıxanda Çörçill jurnalistlərin suallarını belə cavablandırıb: «Məncə, «Ş.» gözəl ifadədir. Mən onu dönə-dönə təkrarlayıram». Baş nazir bu ifadəni amerikalı diplomat Samner Uellsdən götürdüyünü də deyib.
Jurnalistika terminləri lüğətişərik müəllif
İki və ya daha artıq şəxsin birgə əməyi ilə yaradılmış əsərin (kitab, məqalə, ssenari, film, veriliş və s.) müəlliflərindən hər biri.
Çap materiallarının Ş.M.-ləri onu birlikdə yazmış, yaxud ayrı-ayrı tərkib hissələrini qələmə almış şəxslər, teleradio materiallarının Ş.M.-ləri onların quruluşçu rejissoru, ssenari müəllifi, quruluşçu rəssamı, quruluşçu operatoru, xüsusi olaraq əsər üçün yaradılmış musiqinin müəllifi (bəstəkar) hesab edilir.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətişərikli müəlliflik
İki və ya daha çox şəxsin birgə əməyi ilə yaradılan əsərə müəlliflik hüququ.
Bu hüquq şərikli əsərin bütövlüyündən və ya müstəqil əhəmiyyətə malik ayrı-ayrı hissələrdən tərtib edilməsindən asılı olmayaraq birlikdə şərik müəlliflərə məxsusdur. Şərikli əsərin müəlliflərinin heç birinin əsaslı dəlil olmadan digərinə həmin əsərdən istifadəni qadağan etməyə ixtiyarı yoxdur. Şərikli əsərlərə müəlliflik hüququ müəlliflərin həyatı boyu və onlardan sonuncusunun vəfatından sonra 70 il müddətində qüvvədə qalır.
Jurnalistika terminləri lüğətişərti çap vərəqi
Nəşrin və ya əlyazmanın həcminin 60 x 90 sm formatda vərəqin bir üzünə bərabər ölçü vahidi.
Ş.Ç.V.-ndən elmi, yaxud ədəbi əsərlərin həcminin ölçülməsi, habelə müxtəlif formatlı nəşrlərin həcminin müqayisəsi üçün daha çox istifadə edilir. Başqa formatda hesablanmış çap vərəqini Ş.Ç.V.-nə çevirmək üçün onu xüsusi əmsala vururlar.
Jurnalistika terminləri lüğətişifahi sorğu
Şəxsin özünü təqdim etməklə səlahiyyətli orqanların vəzifəli şəxslərinə bilavasitə, yaxud telefonla ünvanladığı informasiya sorğusu.
Əhalinin bəzi kateqoriyaları istisna olmaqla (savadsızlar, fiziki çatışmazlığı üzündən yaza bilməyənlər) Ş.S. ilə müraciət etmiş şəxsə şifahi cavab verilir.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətişou
ing. show – nümayiş etdirmə
1. Əsasən, əyləncəli xarakter daşıyan televiziya və radio proqramı, konsert, tamaşa, müsabiqə.
Televiziya və radio Ş.-ları studiyada, çəkiliş meydançasında toplaşmış iştirakçılarla, yaxud birbaşa tamaşaçı və dinləyicilərlə dialoq formasında keçirilir.
2. Sənət ulduzlarının iştirakı ilə təşkil olunmuş təmtəraqlı tamaşanın, konsertin, müsabiqənin televiziya nümayişi, radio translyasiyası.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğəti