Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti

DAĞ azərb.

dağ sözündəndir. Məlum olduğu kimi, dağ sözünü eşidərkən dilimizdə bu sözlə bağlı ağlımıza ilk olaraq ululuq, müdriklik, əzəmətlilik və s. kimi xüsusiyyətlər gəlir. Dağ sözünün dilimizdə bir neçə mənası vardır: 1. Yerin hündür, dik, yamaclı və zirvəli hissəsi; 2. Yaylaq, dağüstü düzənlik, uca, yer, dağlıq yer; 3. mac. Çox möhkəm, sarsılmaz bir şey haqqında; 4. Çoxluq, böyüklük, ucalıq kimi təşbeh bildirir (çox zaman kimi qoşması ilə birlikdə işlənir). Fars dilində dağ sözü damğa, qızdırılmış dəmirlə qoyulmuş iz, həmçinin qaynamaqda olan, qaynar mənasındadır.

Maraqlıdır ki, dağ sözünün fars dilində ifadə etdiyi mənalar dilimizdə də tamamilə eynidir. Məsələn, kiminsa alina dağ basmaq (qız- dırılmış dəmirlə iz qoymaq), ürayima yaman dağ basdı (dərd mənasında) kimi ifadələr dilimizdə çox işlənir. Qədim türklərdə Dağ antroponiminə rast gəlinir. Oğuz kağanın oğlanlarından birinin adı Dağ/Tağ olmuşdur. Dağ mürəkkəb şəxs adlarının tərkibində də işlənir. Məsələn, Dağlar, Dağbəyi və s. Həmçinin müasir Azərbaycan antroponimikasında mövcud mürəkkəb şəxs adlarının tərkibində işlənən dağ türklərin əski çağlardan tapındığı, inam yeri olmuş varlıqdır. Həm də məişətimizdə dağ adlarından yaranmış şəxs adları da geniş yayılmışdır. Məsələn, Elbrus (bax: ad – ELB- RUS), Alp (bax: ad – ALP), Qoşqar (bax: ad – QOŞQAR) və s. Burada dağın əski çağlardan xalqımızın tapındığı, inam yeri olduğu varlıqlardan biri olduğu da nəzərə alınmalıdır. Onomastik vahidlərdə rast gəlinən Dağ sözün həqiqi mənası ilə əlaqədar olmayıb, əzəmətli, sarsılmaz, çox möhkəm, çoxluq, böyüklük, ululuq, intəhasızlıq, eləcə də ağırlıq, qəm, kədər, dərd, qüssə kimi məcazi mənalar ifadə edir. Dilimizdə Dağ kimi kiçi birdan-bira alimizdan getdi; Arxasında dağ kimi dayanmıçam; Onun ürayinda o boyda dağ var, na etsin və s. kimi dağ sözünün məcazi mənada işləndiyi ümumişlək ifadələr də mövcuddur.