All dictionaries

Üfüqün dörd əsas cəhətindən biri.

O, Cənub qütbü yerləşən istiqaməti göstərir və şimala əks cəhətdir. İxtisar edildikdə C, kompas və beynəlxalq xəritələrdə S kimi işarələnir. Azimutu 180°-yə bərabərdir.

Cənub yarımkürəsində 66°33’ cənub paraleli.

Yer kürəsinin xəritələrində əks olunan beş əsas paraleldən biridir. Qütb gecə-gündüzləri hadisəsinin başlandığı coğrafi enlikdir. C.Q.D.-ndən cənuba tərəf olan ərazi Antarktika adlanır.

See also:

• Cənub qütbü

Yerin xəyali fırlanma oxunun Cənub yarımkürəsində onun səthi ilə kəsişdiyi nöqtə.

Antarktida materikində 2800 metr yüksəklikdə yerləşir. Yerin iki coğrafi qütbündən biridir. C.Q.-nə ilk dəfə 1911-ci il dekabrın 14-də Norveç tədqiqatçısı Rual Amundsen çatıb.

See also:

• Yerin fırlanma oxu
• Şimal qütbü

Bax: Oğlaq tropiki.

Cənubi Afrika üzərində (ekvatorla cənub tropiki arasında) quruda havanın qızması nəticəsində əmələ gələn qapalı alçaq təzyiq (754 mm) sahəsi.

C.A.D. ekvatorial barik depressiyanın bir hissəsi olub ancaq qışda (Cənub yarımkürəsinin yayında) özünü büruzə verir.

Cənubi Amerikanın tropik enlikləri üzərində yanvar ayında (Cənub yarımkürəsinin yayında) qapalı alçaq təzyiq (756 mm) sahəsi.

See also:

• barik depressiya

See also:

• barik depressiya

Atlantik okeanının cənub hissəsində çoxillik atmosfer təzyiqi xəritələrində aşkar nəzərə çarpan qapalı yüksək təzyiq (yanvarda 765 mm, iyulda 768 mm) sahəsi.

C.A.A. Cənub yarımkürəsində subtropik enliklərdə bütün il ərzində atmosferin daimi hərəkət mərkəzlərindən biridir. C.A.A.-nun öz mərkəzi isə Müqəddəs Yelena adası yaxınlığında yerləşir.

See also:

• antisiklon

Hind okeanının cənub hissəsində atmosferin çoxillik təzyiq xəritələrində aşkar nəzərə çarpan qapalı yüksək təzyiq (yanvarda 765 mm, iyulda 770 mm) sahəsi.

C.H.O.A. Cənub yarımkürəsində subtropik və tropik enliklərdə bütün il ərzində atmosferin daimi hərəkət mərkəzlərindən biridir. C.H.O.A.-nun öz mərkəzi isə Mavriki adası yaxınlığında yerləşir.

See also:

• antisiklon

Sakit okeanın cənub-şərq hissəsində atmosferin çoxillik təzyiq xəritələrində aşkar nəzərə çarpan qapalı yüksək təzyiq (yanvarda 764 mm, iyulda 766 mm) sahəsi.

C.S.O.A. Cənub yarımkürəsində subtropik və tropik enliklərdə bütün il ərzində atmosferin daimi hərəkət mərkəzlərindən biridir. C.S.O.A.-nun öz mərkəzi isə Pasxa adası yaxınlığında yerləşir.

See also:

• antisiklon

Üfüqün aralıq cəhətlərindən biri, cənubla qərb arasında yerləşən cəhət.

İxtisar edildikdə C-Q, kompas və beynəlxalq xəritələrdə S-W kimi işarələnir. Azimut dərəcəsi 225°-dir.

Üfüqün aralıq cəhətlərindən biri, cənubla şərq arasındakı cəhət.

İxtisar edildikdə C-Ş, kompas və beynəlxalq xəritələrdə S-E kimi işarələnir. Azimut dərəcəsi 135°-dir.

Hava kütlələrinin Cənub yarımkürəsinin tropik yüksək təzyiq sahəsindən (25-30^° c.e.) ekvatora doğru axını.

C.-Ş.P. ilboyu müşahidə edilir. Hind okeanı üzərindən keçdiyi üçün yağıntı gətirir.

See also:

• passat

Bax: yarımkürə.

1. Dünya okeanında daimi və dövri su axını.

Böyük su kütlələri müəyyən istiqamətdə hərəkətə gəlir və C. yaradır. Dünya okeanında suyun hərəkətə gəlmə səbəblərinə daimi küləklərin okean və dəniz səthinə təsiri, güclü yağıntı və buxarlanma nəticəsində səthin relyefinin dəyişməsi, qabarma və çəkilmə yaradan qüvvələr, atmosfer təzyiqinin dəyişməsi və s. aiddir. Ətraf sahələrdə suların temperaturu ilə müqayisədə isti və soyuq C.-lar fərqləndirilir. İsti C.-lar ekvatordan qütblərə doğru (məsələn, Qolfstrim), soyuq C.-lar qütblərdən ekvatora doğru (məsələn, Labrador) hərəkət edir.

2. Atmosferdə daimi və dövri hava axını.

See also:

• okean axınları