Dictionaries
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti
BƏYLƏR azərb.
mürəkkəb adların tərkibində işlənən arxaikləşmiş bay titulu və lar kəmiyyət şəkilçisinin birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır. Bəylər (bax: ad – BƏY; LƏR) kişi adı hərtərəfli bəy olan, oturuşundan, duruşundan, rəftarından,özünü aparma tərzindən, bir sözlə, hər cəhətdən bəy olan mənasındadır.
Qeyd etmək lazımdır ki, Cənubi Qafqazın digər respublikalarında da (Beqler, Beqleri formasında) mövcud şəxs adlarındandır. Adın daşıyıcılarından Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülmüş (ölümündən sonra) Bəylər Ağayev (19691992) I Qarabağ müharibəsində Xanalılar kəndi uğrunda gedən ağır döyüşlərdə əsgərlərimizlə birlikdə düşmənin xeyli canlı qüvvəsini və hərbi texnikasını məhv etmiş, özü də qəhrəmancasına həlak olmuşdur.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiBƏYLƏRBƏYİ azərb.
Baylar adının və mürəkkəb adların tərkibində işlənən arxaikləşmiş bay (III şəxs məns. ş.) titulunun birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.
Bəylərbəyi (bax: ad BƏYLƏR; BƏY) kişi adı fövqəladə, çox böyük imtiyazlara malik bəy mənasındadır. Keçmiş dövrlərdə Azərbaycanda, eləcə də İranda vilayət hakimi, vali, başçı anlamına gəlir. Bəylərbəyi kişi adı Cənubi Qafqaz xalqlarının dilinə keçmiş adlardandır. Qonşu Qafqaz xalqlarının dilində Bəylərbəyi bu günümüzdə də Beqlerbeq kimi işlənməkdədir. Adın təhrif olunmuş forması Bəylərbəy də sonradan müstəqil kişi adı kimi rəsmiləşmişdir. Azərbaycan antroponimikasında köhnəlmiş şəxs adları sırasında olan Bəylərbəyi bu gün yalnız soyadlarda yaşayan kişi adlarındandır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiBƏYOĞLAN azərb.
mürəkkəb adların tərkibində işlənən arxaikləşmiş bay titulunun və oğlan sözünün birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.
Bəyoğlan (bax: ad – BƏY; OĞLAN) kişi adı oturuşundan, duruşundan, əməlindən bəy (ixtiyar sahibi) təsiri bağışlayan gənc oğlan mənasındadır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiBƏYSULTAN azərb.
mürəkkəb adların tərkibində işlənən arxaikləşmiş iki titulun – bay və sultan titullarını bildirən sözlərin birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.
Bəysultan (bax: ad – BƏY; SULTAN) kişi adı sultanlar sultanı, bəylər bəyi mənasındadır. Adın təhrif olunmuş forması Bəysoltan da sonradan müstəqil kişi adı kimi rəsmiləşmişdir.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiBƏYVERDİ azərb.
mürəkkəb adların yaranmasında iştirak edən arxaikləşmiş bay titulunun və verdi sözünün birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.
Bəyverdi (bax: ad – BƏY; VERDİ) kişi adı bəyin, hər şeyi idarə etmək iqtidarında olanın (Tanrının) verdiyi, bəxş etdiyi övlad mənasındadır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiBƏYZADƏ azərb.
mürəkkəb adların tərkibində işlənən arxaikləşmiş bay titulunun və zada sözünün birləşməsindən yaranmış addır.
Bəyzadə (bax: ad – BƏY; ZADƏ) kişi adı bəy oğlu, bəy nəvəsi, bir sözlə, bəy nəslindən olan, zadəgan, əsilzadə, kübar anlamlarını ifadə edir. Vaxtilə yalnız Azərbaycanda deyil, ümumiyyətlə Cənubi Qafqazda və İran üçün səciyyəvi titullardan biri də Bəyzadə olmuşdur. Məlum olduğu kimi, Azərbaycan şəxs adları sistemində tituldan formalaşmış kifayət qədər antroponim mövcuddur. Bəyzadə də bu qəbildən olan kişi adları sırasındadır. Bu gün artıq dilimizin antroponimikasında köhnəlmiş şəxs adları sırasında olan, yalnız soyadlarda yaşayan kişi adlarındandır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiBİCAN fars.
bican sözündən olub, dilimizdə əsasən iki məna ifadə edir: 1. Cansız, ruhsuz. 2. Canını qurban verən, fəda edən, əsirgəməyən, özünü qorumayan. Bican şəxs adının mənası sözün birinci mənası ilə əlaqədardır.
Bəzi mənbələrdə belə bir məlumata da rast gəlinir ki, bir zamanlar çox zəif, cansız, ölü kimi doğulan uşaqlara bu adı verirmişlər. Sonradan mənasına o qədər də fikir verilməmiş və ad məişətimizdə yayılmışdır. Tələffüzü Becan adına yaxın olduğu üçün bəzən bu iki ad eyniləşdirilir. Lakin bir məsələni də qeyd etmək lazımdır ki, Bican şəxs adında vurğu fars mənşəli birinci hecaya, yəni sözün əvvəlində gələn bi önşəkilçisinə düşür. Becan şəxs adında isə vurğu son hecaya düşür, eyni zamanda e saiti uzun tələffüz edilir.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiBİLAL ərəb.
bilal sözünün bir neçə mənası vardır: 1. Suvaran, su verən, suçu; 2. Nəm, nəmişlik; 3. Sağlamlıq; 4. Sərin meh; 5. İslanmış, islaq. Bilal şəxs adı sözün beşinci mənası ilə, yə islanmış, islaq mənası ilə əlaqədardır.
Bu gün Bilal adının daşıyıcıları əsasən orta və yaşlı nəslin nümayəndələridir. İslamda azanı ilk oxuyan səhabə Bilali Həbəşinin adındandır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiBİLƏNDƏR azərb.
bilan (bilmək feilindən f. sif.) sözü ilə fars. dar (əslində dar, daştən – malik olmaq feilinin kökü) sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmiş addır.
Biləndər kişi adı çox biliyə malik olan anlamını ifadə edir. Biləndər şəxs adı hərtərəfli məlumatlı olan şəxs, çox şeydən xəbəri olan adam, biliyi çox olan, bilici (adam), bilən adam mənasındadır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiBİNNƏTƏLİ ərəb.
Binnat və mürəkkəb adların tərkibində işlənən Əli adlarının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.
Binnətəli (bax: ad – BİNNƏT; ƏLİ) Tanrı tərəfindən bəxş edilən övlad, Tanrı tərəfindən bağışlanmış övlad anlamını ifadə edir. Adın təhrif olunmuş forması Binnətalı da sonradan müstəqil kişi adı kimi rəsmiləşmişdir.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti