Dictionaries
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti
HİKMƏTULLA ərəb.
mürəkkəb adların tərkibində işlənən Hikmat və Üllah adlarının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır. Əslində Hikmətüllah (bax: ad – HİKMƏT; ÜLLAH) şəxs adı Tanrının müdrikliyi, Allahın hikməti mənasını ifadə edir.
Adın təhrif olunmuş forması Hikmətulla da sonradan müstəqil kişi adı kimi rəsmiləşmişdir. Bu gün məişətimizdə ad yalnız Hikmətulla şəklindədir.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiHİLAL ərəb.
hilal sözündəndir.
Azərbaycan dilində təzə çıxmış bir iki günlük, bir neçə günlük aya hilal, yəni təzə ay deyilir.Aypara (bax: ad – AYPARA) mənası da vardır. Bununla, yəni aypara ilə əlaqədar şifahi xalq yaradıcılığında da, klassik ədəbiyyatda da gözəlin təsvirində qaşına hilal sözü ilə işarə edilir.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiHİMALAY sanskrit dil.
himalay sözü qar məskəni mənasındadır.
Himalay kişi adı Çin, Hindistan, Nepal və Pakistan ərazisndə ən hündür dağ silsiləsinin adıdır. Azərbaycan antroponimikasında dağ adlarından yaranmış Himalay kişi adı məişətimizdə nadir şəxs adlarındandır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiHÖCƏT ərəb.
höcat sözündəndir.
Müasir Azərbaycan dilində ümumişlək sözlər sırasında olan höcət xüsusiyyət, xasiyyət ifadə edir. Bəzi mənbələrdə alim kimi izahına rast gəlinsə də, adətən lüğətlərdə Höcət kişi adı öz dediyindən, əməlindən, xasiyyətindən əl çəkməmə, inad,inadkarlıq, tərslik, həmçinin inadkar (adam), inad, inadcıl (adam), tərs (adam), höcət (adam) kimi izah edliir. Azərbaycan dilində adətən tərs, boş yerə mübahisə edən, tərsliyindən, dediyindən dönməyən adamlar barəsində Höcat adamdır, qoçulmayın; Bu höcatliyi burax; Höcatlik eda-eda özünü hörmatdan saldı; Uçaq kimi höcatdir; San Allah, filankasa de höcatlik elamasin və s. bu kimi kifayət qədər ümumişlək ifadələr də mövcuddur. Dialektlərdə Höccət, Höjət, Höjjət, Hücət, Hüccət biçimlərində də işlənir. XX əsrin ortalarından populyarlığını itirmiş kişi adlarındandır. Adın təhrif olunmuş formaları Höccət, Hüccət də sonradan müstəqil kişi adları kimi rəsmiləşmişdir.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiHÖCCƏTƏLİ ərəb.
Höccat və mürəkkəb adların tərkibində işlənən Əli adlarının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.
Əgər bəzi mənbələrdə höcət sözünün eyni zamanda alim sözünü ifadə etməsini nəzərə alsaq, onda Höccətəli (bax: ad – HÖCCƏT; ƏLİ) kişi adı alim Əli mənasındadır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiHÖKMƏLİ ərəb.
mürəkkəb adların tərkibində işlənən Höküm və Əli adlarının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.
Hökməli (bax: ad – HÖKÜM; ƏLİ) kişi adının mənası Əlinin hökmü, Əlinin əmri, buyuruq sahibi Əli, sərəncam verən Əlidir. Azərbaycan ərazisində Hökməli kəndi Abşeron yaxınlığındadır. Mənbələrdə Hökməli kəndinin adı kəndi salmış Hökməli şəxs adı ilə əlaqələndirilir.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiHÖKÜM ərəb.
hökm sözündən olub, dilimizdə höküm kimi tələffüz edilir.
Dilimizin fonetik qanunlarına əsasən, iki yanaşı samitin ortasına sait artırılır. Sonradan səs artımı yazıda da ifadə edilmişdir. Şəxs adı da Höküm kimi formalaşmışdır. Höküm kişi adı əmr, buyuruq, sərəncam, hökumət, idarə etmək mənasındadır. Bu gün Höküm kişi adı populyarlığını itirmiş adlardan olsa da, Azərbaycan antroponimikasında tərkibində adın iştirak etdiyi Hökümə (bax: ad – HÖKÜMƏ), Hökməli (bax: ad – HÖKMƏ- Lİ), Hökmulla (bax: ad – HÖKMULLA) və s. kimi mürəkkəb şəxs adları mövcuddur.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiHÖKMULLAH ərəb.
mürəkkəb adların tərkibində işlənən hökm və Üllah sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.
Hökmullah (bax: ad – HÖKÜM; ÜLLAH) kişi adı Allahın əmri, Allahın buyurduğu mənalarını ifadə edir. Adın təhrif olunmuş forması Hökmulla da sonradan müstəqil kişi adı kimi rəsmiləşmişdir. Bu gün ad yalnız Hökmulla şəklindədir.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiHÖRMƏT ərəb.
hörmat sözü müasir Azərbaycan dilində ümumişlək sözlərdəndir.
Böyüklərə, yaşlılara və ya xidmətinə, ləyaqətinə görə kimə isə göstərilən hörmət, ehtiram, sayğı, eləcə də şərəf, şan, heysiyyət anlamlarını ifadə edir. Bu gün Azərbaycan antroponimikasında müştərək şəxs adları sırasında olan Hörmət adının daşıyıcıları, əsasən, orta və yaşlı nəslin nümayəndələridir.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğətiHÖRMÜZ İran mənş.
Hörmüz adına “Avesta”da rast gəlinir. Atəşpərəstliyə görə, farslarda Ahura Məzda şər allahı Əhrimənə qarşı mübarizə aparan xeyir tanrısının adlarından biridir.
Tarixdən məlumdur ki, Hörmüz Sasanilər sülaləsinə mənsub olmuş İran şahlarından birinin adı olmuşdur. Ərəblər arasında Kəsra adı ilə tanınan Nuşirəvanın oğludur. Hörmüzün sarayda “türk şahzadəsi” adı ilə çağırılan anası Xəzər xaqanının qızı olmuşdur. Atası Nuşirəvanın ölümündən sonra (579-590) 11 il şah taxtında oturan Hörmüz Bəhram Çubinin üsyanı zamanı taxtdan salınmışdır. Hörmüz həmçinin Fars körfəzində yerləşən adalardan birinin adıdır. İran tarixində 1050-1600-cü illərdə Hörmüz dövləti də mövcud olmuşdur. Azərbaycanda Hörmüz kişi adı N.Gəncəvinin “Xosrov və Şirin” əsərində əsas surətlərdən olan Xosrovun atasının, ədalətli şah surətinin adındandır.
Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti