Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti

İNŞAALLAH ərəb.

inçaallah (əslində inçaAllah) sözündəndir.

Ərəb dilində olan İnşaallah sözü türk xalqlarının dillərində çoxişlənən ifadələrdəndir. Azərbaycan dilində də tez-tez istifadə edilir. “Allah qoysa”, “Allah istəyən olsa”, “Allahın iradəsi olarsa” mənalarında xeyir-dua, dilək təbiridir. İnşaallah ailələrdə çoxdan intizarında olduqları, Allahın köməyi, Tanrının yaratdığı, vücuda gətirdiyi həsrətlə gözlənilən uşağa qoyulan adlardandır. Bir də alqış mənasındadır. İnşaalah kişi adı Allah qoysa böyüyacak, valideynlarinin baçını uca edacak kimi mənalar ifadə edir. Adın təhrif olunmuş forması İnşalla da sonradan müstəqil kişi adı kimi rəsmiləşmişdir. Bu gün ad, əsasən, İnşalla şəklindədir. Azərbaycanın cənub bölgələrində geniş yayılmış şəxs adları sırasındadır.

İNŞALLA

İNTİQAM ərəb.

intiqam sözü dilimizdə düşməndən qisas alma, pislik gördüklərinə əvəzini qaytarmaq, yəni pislik etmək arzusu və işi, qisas, qisas alma, hayıf çıxma, hayıf alma, öc, əvəz çıxma mənalarındadır.

XX əsrdə məişətimizdə geniş yayılmış İntiqam kişi adı bu gün müşahidəediləcək dərəcədə azalmış kişi adları sırasındadır.

İNTİZAM ərəb.

intizam sözü dilimizdə nizam və qayda, səliqə, tərtib, həmçinin hər hansı bir qaydaya, üsula məcburi olan möhkəm qayda, qanun, nizamlı anlamlarını ifadə edir.

Azərbaycanda İntizam adının daşıyıcıları, əsasən, yaşlı nəslin nümayəndələridir.

İNTİZAR ərəb.

intizar sözü dilimizdə həsrət, səbirsizliklə, nigarançılıqla gözləmə anlamını ifadə edir.

İntizar klassik poeziyada ən çox rast gəlinən söz və ifadələrdəndir. XX əsrdə məişətimizdə geniş yayılmış adlardandır. Azərbaycan antroponimikasında müştərək şəxs adları sırasında olan İntizar bu gün unudulmaqdadır.

İRFAN ərəb.

irfan sözü dilimizdə bilik, bilgi, məlumat, mədəniyyət, maarif mənalarını ifadə edir.

“Quran”da rast gəlinən kəlmələrdəndir. İrfan İslamda ilahi sirlərdən, həqiqətdən xəbərdar olmaq mənasındadır. Azərbaycan antroponimikasında müştərək şəxs adları sırasında olan İrfan adının daşıyıcıları bu gün, əsasən, orta və yaşlı nəslin nümayəndələridir.

İRŞAD ərəb.

irçad sözü dilimizdə doğru yol göstərmə, doğru yola istiqamətləndirmə, qəflətdən oyatma, öyüd vermə mənasındadır.

İSA

ibrani. Yexotua sözünün ərəbcələşdirilmiş forması olan İsa sözü dilimizə ərəb dilindən keçmə sözlərdəndir. Yunanlarda ad İisus şəklindədir. Yəhudilərin dininə görə, İsa xristianlığın müqəddəs kitabı – “İncil” verilən peyğəmbərin adıdır.

İSABABA

ibrani.mürəkkəb adların tərkibində işlənən İsa və azərb. Baba adlarının birləşməsindən əmələ gəlimiş şəxs adıdır.

İSABALA

ibrani.mürəkkəb adların tərkibində işlənən İsa və azərb. Bala adlarının birləşməsindən əmələ gəlimiş şəxs adıdır.

İSABƏY

ibrani. mürəkkəb adların tərkibində işlənən İsa adı və azərb. arxaikləşmiş bay titulunun birləşməsindən əmələ gəlimiş şəxs adıdır.

İSAXAN

ibrani. mürəkkəb adların tərkibində işlənən İsa adı və azərb. arxaikləşmiş xan titulunun birləşməsindən əmələ gəlimiş şəxs adıdır.

İSAQ türk.

əslində isaq yaz, yay gecələrində həzin səslə oxuyan quşların birinin adıdır.

İsaq-musaq quşunun adına xalq ədəbiyyatı nümunələrində olduğu kimi, yazılı ədəbiyyatda da rast gəlinir. Məlum olduğu kimi, dilimizdə defislə yazılan mürəkkəb sözlərin bir qismi ikinci tərəfi heç bir məna kəsb etməyən sözlərdən yaranmışdır. İsaq-musaq sözü də belə sözlərdəndir. Mənbələrdə isa(q)-musa(q) şəklində yazıldığından, İsa və Musa peyğəmbərlərin adı ilə əlaqələndirilməyə də rast gəlinir. Beləliklə, İsaq İsa peyğəmbərin adı ilə əlaqədar şəxs adlarındandır.

İSBAT ərəb.

isbat sözündəndir.

İsbat kişi adı sübut, əsaslandırma, sübuta yetirmə, sübut etmə mənasındadır. Azərbaycan antroponimikasında köhnəlmiş şəxs adları sırasında olan İsbat bu gün yalnız soyadlarda yaşayan kişi adlarındandır.

İSFAHAN fars.

İsfahan (əslində Esfahan) toponimlərdən formalaşmış şəxs adıdır.

İsfahan kişi adı Asiyanın qərbində yerləşən, Şərqin ən qədim ölkələrindən hesab edilən, ölkəmizin cənub qonşusu İran Respublikasının ərazisində yerləşir, muzey şəhəri adlanır.Dilimizə tərcümədə hərbi düşərgə mənasındadır. Çünki qədim dövrlərdə İranın ən qədim ordugahı – hərbi düşərgəsi burada yerləşmişdir. İsfahan İranın Tehrandan və Məşhəddən sonra ərazisinə və əhalisinin sayına görə üçüncü şəhərinin adındandır. Qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycanın klassik muğamlarından biri də İsfahan adlanır. Azərbaycanda İsfahan kişi adını daşıyanlar, əsasən, yaşlı nəslin nümayəndələridir. Adın təhrif olunmuş forması İsfan da sonradan müstəqil kişi adı kimi rəsmiləşmişdir.