Dictionaries
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti
ön söz
Kitabların əvvəlində əsərin mövzusunu, ideyasını, məqsədini, sənətkarlıq xüsusiyyətlərini izah edən yazı; müqəddimə.
Ön söz həm müəllifin özü, həm də başqaları tərəfindən yazıla bilər. Başqaları tərəfindən yazılan ön sözlərdə əsər müəllifinin yaradıcılığı da təhlil olunur.
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətiöcəşmə
Uşaqlar arasında oyun şəklində keçirilən sözgüləşdirmə.
Mükalimә şәklindә üçmisralıq nәzm parçalarıdır. Әvvәlcә bir söz deyilir, sonra həmin sözә cavab olaraq qafiyә ilә misra söylәnilir; məsələn:
– Deynən ağır.
– Ağır.
– Belin olsun yağır.
– Deynən: xala!
– Xala!
– Qazan dibi yala.
See also:
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətiöləng
Türk xalqlarına məxsus qədim şeir şəkillərindən biri; şeirləşmə.
Aşıq vә akınların deyişmәsini xatırladır, adәtәn, şәn musiqi ilә müşayiәt edilirdi. XV–XVI әsrlərdə özbәk xalqı arasında Ö. hәm şeir şәkli, hәm dә mahnı kimi geniş yayılmışdı. O, tәbiәt kultu ilә bağlı idi, buna görә dә hәmin şeirlәrdә tәbiәtin vәsfinә daha çox diqqәt yetirilirdi. Suya, yağmura müraciәt motivi Ö.-lərdə tez-tez tәkrarlanırdı:
Göydәn-göydən nә gәlәr,
Damla-damla yağmur gәlәr,
Anbarlar dolu-dolu,
Sәnәklәr sulu-sulu,
Bizdәn hәrәkәt,
Yerdәn bәrәkәt,
Göydәn yağmur
Ver, Tanrım, ver...
Ö. şeir şəklinin Abay Kunanbayev tərəfindən yaradılmış özünəməxsus forması da var ki, o, Abay öleni adlanır. 7 misralıq bu şeirin misralarından dördü yeddi-sәkkiz, qalan üçü isə üç-beş hecadan ibarәtdir.
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətiöymə
Deyişmə xarakterli şeir şəkli.
Adәtәn, iki nəfәrin dialoqu üzәrindә qurulur. Bu dialoq prosesindә tərəflər üstün cәhәtlәrini qabarıq şəkildə ifadə etməyə çalışırlar.
– Sәn bir gözәl ceyran olsan,
Düzlәrə qaçacaq olsan,
Mәn bir mahir ovçu olsam,
Sәni ovlasam, neylәrsәn?
– Sən bir mahir ovçu olsan,
Mәni ovlayacaq olsan,
Mәn bir qızıl alma olsam,
Sandığa girsәm, neylәrsәn?
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti