Jurnalistika terminləri lüğəti

Teleradio verilişlərinin yayımı üçün nəzərdə tutulmuş tezlik zolağı (diapa­zonu), habelə bu verilişlərin ötü­­­­rül­məsi üçün zəruri olan texniki vasitələrin cəmi.

Yayımçının istifadə etdiyi yayım üsulu və ötürdüyü materialların xarak­terindən asılı olaraq həyata keçirilən bölgü sistemi.

Y.N. proqram konsepsiyasının tər­kib hissəsidir və dövlət tərəfindən ya­yım­çıya verilən lisenziyada (xüsusi razı­lıq­da) öz əksini tapır: televiziya yayımı, radio yayımı, əlavə informasiya yayımı, qapalı teleradio şəbəkəsi yayımı və s. Mahiy­yət etibarilə Y.N. çox geniş anlayışdır, ona görə bir çox hallarda fərqli mənalarda da işlə­dilir; məsələn, bəzi rəsmi sənədlərdə, dərs­­­­liklərdə analoq yayım və rəqəmsal yayım, digər­lərində konkret mövzunu əha­tə edən və konkret auditoriyaya ünvanlanan proqramlar (musiqi, ədəbi-dram və s.) da Y.N.-lə­ri adlandırılır.

Teleradio proqramlarını və əlavə informasiyaları müəyyən tezliklərdə ötürən elektromaqnit dalğaları.

Həmçinin bax:

• yayım

Teleradio yayımçısının teleradio məhsullarını uzaq məsafəyə ötür­mək üçün istifadə etdiyi və xüsusi razılıq (lisenziya) əsasında müəyyənləşdirilmiş radiotezliklər, ötürücü qurğular, xətlər, cihaz­lar və qəbuledici stansiyaların məc­musu.

Televiziya və radio yayımçılarının fəaliyyətini tənzimləmək, yayım zamanı ictimaiyyətin maraqlarını qorumaq, televiziya və radio yayımı haqqında qanun­vericiliyə əməl edilməsinə nəzarəti həyata keçirmək səlahiyyətləri olan qu­rum.

Adətən, Y.Ş. müstəqil dövlət ­orqa­nı kimi təsis olunur, onun formalaş­dırılması və rotasiyası qaydaları, səlahiyyət dairəsi, istifadə etdiyi nəzarət mexanizmləri qa­nun­la müəyyənləşdirilir.

Həmçinin bax:

• dövlət tənzimləməsi

Bu tezlik ­dia­pazonlara – zolaqlara bölünür və hər zolaqda bir proqramın siqnalları ötürülür. Həmin zolaq Y.T.-ni təşkil edir. Tezliklər məhduddur, strateji əhəmiyyət daşıyır və buna görə dövlət tərəfindən xüsusi razılıq (lisenziya) əsasında verilir. Y.T. telera­­­diokompaniyanın yayım proqramı kon­sepsiya­sının tərkib hissəsi kimi onun li­­­­sen­ziyasında öz əksini tapır, lisenziya ləğv olunduqda şirkət tezlikdən istifadə hü­qu­qunu itirir.

Efir və ya kabel yayımını xüsusi icazə (lisenziya) əsasında həyata ke­çirən qurum.

Efir və ya ka­bel yayımı təşkilatının yaratdığı və ya onun vəsaiti hesabına başqa təşkilatın hazır­ladığı veriliş.

Teleradio yayımını həyata keçirmək üçün yayımçılara dövlət orqanları tərəfindən verilən xüsusi icazə və bu icazəni təsdiq edən sənəd.

Həmin sə­nəd yayımçılara tezliklə yanaşı, ötürücü qurğular, xətlər, cihazlar və qəbuledici stansiyalardan da istifadə etmək imkanı yaradır. Y.Ü.L. (xüsusi icazə) müsabiqə əsasında, sə­nədin üzərində göstərilmiş müddətə verilir. Bu müddətdə lisenziyanın qayda və şərtləri pozularsa, məhkəmənin qərarı ilə onun qüvvəsi müvəqqəti olaraq dayandırıla və ya ləğv edilə bilər.

Yayımın həyata keçirilməsi yolları və bunun üçün istifadə olunan, tex­niki əlamətlərinə görə fərqlənən vasitə­lər.

Y.­Ü.-na görə kabel, peyk, efir, efir-kabel, internet və s. televiziyası, ra­di­osu fərq­ləndirilir. Y.Ü. telera­dio­kom­paniyanın ya­yım proqramı konsepsiyasının tərkib hissəsi kimi onun lisenziyasında öz əksini tapır.

Səsli və ya görüntülü proqramları tərtib edən, hazırlayan, aldığı lisenziya əsa­sında onların yayımını həyata keçirən hü­quqi, yaxud fiziki şəxs.

Y.D. proqram kon­sepsiyasının tərkib hissəsidir və dövlət tə­rə­findən yayımçıya verilən lisenziyada (xüsusi razılıqda) öz əksini tapır. Azər­bay­canda əsas Y.D. dövlət dilidir. Adətən, te­le­kompaniyaların verilişlərinin 80–90%-i, radio şirkətlərinin verilişlərinin 90–100%-i bu dildədir. Verilişlərini xarici auditoriyaya ünvanlayan teleradiokompaniyalar istisna təşkil edir. Yayımçılar efirdə istifadə olunan dövlət dili və xarici dillərin ayrı-ayrılıqda həcmi barədə tənzimləyici dövlət orqanına vaxtaşırı məlumat verirlər.

Həmçinin bax:

• dövlət tənzimləməsi

Televiziya və radio ka­nalının gün, həftə, ay ərzində efirə çıxma, verilişlərini yayımlama ardıcıllığı.

Y.D. proqram konsepsiyasının tərkib hissəsidir və dövlət tərəfindən yayımçıya verilən li­senziyada (xüsusi razılıqda) öz əksini tapır. Ümummilli və transmilli teleradioşirkətlər, həmçinin yerli teleradiokompaniyaların bir çoxu fasiləsiz dövriliyə malikdir.

Televiziya və radio kana­lının gün, həftə, ay ərzində efirdə olduğu, verilişlərini yayımladığı müddət.

Y.H. proq­ram konsepsiyasının tərkib hissəsidir və dövlət tərəfindən yayımçıya verilən li­senziyada (xüsusi razılıqda) öz əksini tapır. Bu həcm saatla ölçülür, orijinal və başqa is­tehsalçıların proqramları, ölkədə və xa­ricdə hazırlanmış proqramlar, istifadə edilən dil­lər, reklam və qeyri-reklam ma­terialları üz­rə ayrıca hesablanır və gös­tə­ricilər barədə vaxtaşırı tənzimləyici dövlət orqanına mə­lumat təqdim olunur; mə­sələn, Azərbaycan qanunvericiliyinə görə, reklamın və tele­ticarətin ümumi həcmi gün ərzində ya­yımlanan verilişlərin ümumi həcminin 20%-dən çox ola bilməz.