Jurnalistika terminləri lüğəti

xarab telefon prinsipi

Şifahi məlumatın şəxsdən-şəxsə ötürüldükcə, yazılı mate­ri­alın redaktə olunduqca daha çox təhrifə məruz qaldığını ehtiva edən prinsip.

Bu­na görə jurnalistikada informasiyanın ilkin mənbədən alınmasını, yazıların mümkün qədər az redaktə mərhələlərindən keçiril­məsini tələb edən qaydalar mövcuddur. «Xarab telefon» oyunu jurnalistlərin peşə hazırlığı prosesində fəal istifadə olunan psixoloji testlərdən biridir. Misal: «Bir çox qəzet­lərdə məqalənin redaktə pro­se­sində əldən-ələ keçməsi «xarab telefon» oyununu xa­tırladır: hər mərhələdə material həqi­qətdən daha çox uzaqlaşır» (Devid Rendall, «Universal jurnalist»).

xarici xəbərlər

Ölkədən kənarda baş ve­rən, dünyada ciddi rezonans doğuran mü­hüm hadisələr haqqında məlumatlar.

xarici kütləvi informasiya vasitəsi

Xa­ricdə təsis olunmuş, həmçinin təsisçisi və ya redaksiyasının daimi yeri ölkənin ­hü­­­dud­larından kənarda yerləşən media ­qu­­­ru­mu.

X.K.İ.V.-nin ölkədə müxbir mən­­­­­­­­­­tə­­qəsi, nümayəndəliyi, nümayəndəsi ola, yayımı həyata keçirilə bilər. Belə KİV-in ölkədə hüquqi statusu, yayım qaydası müvafiq dövlətlərarası müqavilələrlə və daxili qanunvericiliklə tənzimlənir. Azər­baycanda ölkə ərazisində təsis edilmiş, la­kin tə­sis­çi­lərinin 1/3 hissəsindən çoxu xa­rici dövlətin hüquqi şəxsiləri və vətən­daş­la­rından iba­rət olan, yaxud nizamnamə ka­pitalının (səhm­lərinin) 30 faizindən çoxu onların əlin­də cəmləşən media qurumları da X.K.İ.V.-nə bərabər tutulur: onların fəa­liy­yəti dövlət­lər­arası müqavilələrlə tənzim­lənir.

xarici mənbə

xarici müxbir

Başqa ölkənin media qurumunu təmsil edən, işlədiyi dövlətdə müva­fiq qaydada akkreditədən keçmiş jur­nalist.

xarici siyasət sahəsində sirr

xarici şəbəkə

İki və daha artıq yerli ərazi şəbəkəsinin uzaq məsafədən telefon xət­ləri, yaxud radio dalğaları ilə birləşmə­sindən yaranmış geniş şəbəkə.

Belə şə­­bəkələrə ekstranet də deyilir.

xarici yayım

xatırlatma anonsları

Teleradio verilişinin yayımı zamanı radionu yeni açmış dinlə­yicilər və kanalı yeni çevirmiş tamaşaçılar üçün verilişin adı, mövzusu, qısa məzmunu ba­rədə elanlar.

Veriliş reklam blokları ilə kəsildikdə çox vaxt hər blokun əvvəli və (və ya) axırına da belə xatırlatmalar salınır.

xeyriyyəçi

Hər hansı proqramın, nəşrin hazırlanması, layihənin reallaşdırılması üçün kütləvi informasiya vasitəsinə, jurna­list təşkilatına təmənnasız yardım göstərən şəxs, yaxud təşkilat.

xeyriyyəçilik

Hər hansı proqramın, nəşrin hazırlanması, layihənin reallaşdırılması üçün kütləvi informasiya vasitəsinə, jurna­list təşkilatına təmənnasız yardım göstər­məkdən ibarət olan fəaliyyət.

Belə fə­a­liyyətin X. kimi qiymətləndirilməsi üçün müəyyən şərtlərə əməl edilməlidir: yardım göstərən tərəflə KİV arasında qarşılıqlı asılılıq əlaqələri olmamalıdır; yardım mü­qabilində KİV-in üzərinə hər hansı öhdəlik qoyulmamalıdır, yardım seçki kampa­niya­sında iştiraka yönəldilməməlidir.

xəbər

1. Baş verən hadisələr haqqında ye­ni alınmış, diqqətəlayiq məlumat.

X.-i qalan məlumatlardan fərqləndirən əsas cəhətlər məhz bunlardır: yenilik və dəyər­lilik. X., adətən, ölkədə və dünyada gedən müasir proseslərlə, son hadisələrlə bağlı olur. Lakin keçmişdə baş vermiş, təzə mə­lum olan faktlar da X. əhəmiyyəti kəsb edə bilər.

2. Ən mühüm, ictimai əhəmiyyət kəsb edən yeni fakt və hadisələr barədə ope­rativ, yığcam jurnalist materialı, bu materialın janrı.

X. şöbələri, X. de­par­tamentləri KİV-in özəyini təşkil edən struktur vahid­ləridir.

xəbər axtarış sistemi

Virtual aləmdə da­ğınıq şəkildə mövcud olan böyük həcm­də informasiya kütləsinin çeşidlənməsini, ­süz­gəc­­dən keçirilməsini, strukturlaşmasını və sax­lan­ılmasını təmin edən, onların isti­fa­dəçilər tərəfindən axtarılıb tapılmasına imkan verən kompüter sistemi.

xəbər lenti

Gün ərzində baş vermiş mü­hüm hadisələr haqqında xəbərlərin saytda və ya qəzet səhifəsində müəyyən ardı­cıl­lıqla sıralanmış toplusu.

X.L. – xəbər­lərin təqdimat üsullarından biridir.

xəbərləmə

Baş verən əhəmiyyətli hadi­sə­lər barədə cəmiyyəti davamlı olaraq məlu­mat­landırma.