Словари
Jurnalistika terminləri lüğəti
kommunist mətbuat nəzəriyyəsi
Medianın əsas rolunu kommunizm ideallarının təbliğində, hakim partiyanın məqsədlərinə və ideologiyasına xidmət etməkdə görən nəzəriyyə.
K.M.N.-nə görə, KİV, ilk növbədə, kollektiv təbliğatçı, təşviqatçı və təşkilatçıdır. Cəmiyyəti idarə etmək üçün mühüm alətlərdən biri kimi onlar hakimiyyətin tabeliyində olmalı, dövlət tərəfindən maliyyələşdirilməlidir. Sinfi ziddiyyətlərin aradan qaldırıldığı şəraitdə media qabaqcıl təcrübəni yaymalı, əhalini partiyanın tapşırıqlarını yerinə yetirməyə səfərbər etməli və bu yolda maneələri tənqid atəşinə tutmalıdır. K.M.N. dörd əsas mətbuat nəzəriyyəsi sırasında avtoritar konsepsiyaya malik ikinci ideyalar sistemidir.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətikompakt disk
ing. Compact Disc – yığcam disk
Audio və audiovizual informasiyanın, mətnin rəqəmsal formatda saxlanmasını təmin edən kiçikhəcmli optik informasiya daşıyıcısı.
Qısa şəkildə CD yazılır və «sidi» kimi tələffüz olunur. İnformasiyanın K.D.-ə yazılması və onun oxunması lazer vasitəsilə həyata keçirilir. İlk K.D.-lər 1980-ci ildə Philips və Sony kompaniyaları tərəfindən hazırlanıb, 1982-ci ildə satışa çıxarılıb. Onlar 120 mm-lik diametrə və 74 dəqiqəlik musiqi tutumuna malik olub. Bethovenin 9-cu simfoniyasının ən uzun ifası 74 dəqiqə çəkdiyi üçün məhz belə format seçilib. K.D.-lərin 25 illiyi münasibətilə yaydığı press-relizdə Philips bu faktı təsdiqləyib və ildə orta hesabla 8 mlrd. disk satıldığını elan edib.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətikompilyasiya
lat. compilatio – qarət
Müəllif tərəfindən müstəqil araşdırma və təhlil aparılmadan başqa müəlliflərin əsərlərindən köçürmə, habelə bu üsulla yaradılmış əsər, yazılmış məqalə.
K.-nın plagiatdan başlıca fərqi onun bir deyil, bir çox mənbədən köçürmələrdən ibarət olmasıdır. Buna görə də kompilyativ əsərlərdə, adətən, faktlar dağınıq, fikirlər arasında əlaqə zəif olur.
Jurnalistika terminləri lüğətikomponent
lat. componens – daxil olan
Bir şeyin tərkib hissəsi, onu əmələ gətirən bölünməz element.
Mediada janr, mətn, dizayn, təsvir, kadr və s. ayrı-ayrı K.-lərə bölünür; məsələn, başlıq, epiqraf, başlıqaltı, lid, haşiyə, sonluq, illüstrasiya və s. materialın K.-lərini təşkil edir.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətikompozisiya
lat. compositio – tərtib, birləşmə, əlaqə
1. Əsərin, hər hansı materialın məzmununu və bədii formasını təşkil edən komponentlərin məcmusu və qarşılıqlı әlaqәsi.
K.-nın vacib aspektlərindən biri hadisə və obrazların əsərə müəyyən məntiqi ardıcıllıqla daxil edilməsidir. Məhz buna görə professional səviyyədə hazırlanmış materiallarda hər bir epizodun, hətta ən kiçik obrazın öz yeri var. İlk baxışdan əsas süjetlə bağlılığı olmayan haşiyələr belə K.-nın qurulmasında müəyyən rol oynayır.
2. Bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqəli komponentlərdən tərtib olunmuş əsər, yaradıcılıq məhsulu.
Jurnalistika terminləri lüğətikompüter
lat. computare – hesablamaq
Konkret tapşırıqlar və müəyyən proqramlar əsasında mürəkkəb əməliyyatlar icra edən, irihəcmli məlumatları qısa müddətdə işləyib araşdıran elektron qurğu; elektron hesablama maşını.
Terminin izahı ilk dəfə 1897-ci ildə Oksford lüğətində verilib: «mexaniki hesablama qurğusu». Elektron hesablama maşınlarının tarixçəsi isə 1940-cı illərdən başlayır.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətikompüter qrafikası
Təsvirlərin kompüterdə işlənilməsi, formalaşdırılması, illüstrasiyaların sintezindən ibarət fəaliyyət sahəsi, üsul, habelə bu üsulla yaradılmış təsvir, illüstrasiya.
K.Q.-ndan jurnalistikada, nəşriyyat işində, elmdə, reklamçılıqda, animasiyada əyani təsəvvürü gücləndirmək, təsvirin anlaşıqlığını artırmaq, bədii və texniki tərtibatı yaxşılaşdırmaq məqsədilə geniş istifadə olunur.
Jurnalistika terminləri lüğətikompüter proqramı
Konkret məsələnin həllinə, əməliyyatın icrasına nail olmaq üçün müəyyən ardıcıllıqda kompüterə verilən təlimatlar və əmrlər toplusu.
Müəlliflik hüququnun obyekti olan K.P. termininin müvafiq qanunvericilikdə xüsusi izahı var: «maşınla oxunan formada ifadə edilən, müəyyən məqsədə və ya nəticəyə nail olmaq üçün kompüteri hərəkətə gətirən sözlər, kodlar, sxemlər və başqa şəkildə təlimatların məcmusu». K.P.-na onun hazırlanması prosesində əldə edilən ilkin materiallar və yaradılan audiovizual təsvirlər də daxildir.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətikonfessional jurnalistika
lat. confessio – dini sitayiş, məzhəb
Müəyyən dini təlimin maraqlarını ifadə və müdafiə edən, faktları, hadisələri, prosesləri həmin təlimin dəyərlər sistemini əsas tutaraq araşdıran jurnalistika sahəsi.
K.J. – dini jurnalistikanın bir qoludur. Bu sahədə çalışan jurnalistlər, adətən, konkret konfessiyanın qızğın tərəfdarları, onun ideologiyasının fəal təbliğatçıları olurlar.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğəti