Словари
Jurnalistika terminləri lüğəti
ödənişli yayım
1. Teleradio verilişlərinin yalnız müqavilə əsasında və abunə haqqı hesabına qəbul edilməsi mümkün olan kodlaşdırılmış siqnallarla qapalı yayımı.
2. Sifarişçilərin, o cümlədən seçkilər, referendumlar və digər siyasi kampaniyalar zamanı namizədlərin (partiyaların, blokların) ödədikləri haqq hesabına həyata keçirilən açıq teleradio yayımı.
Misal: «Seçki Məcəlləsi ödənişli yayım vaxtının məbləğini yalnız dövlət tabeliyində olan teleradio şirkətləri üçün məhdudlaşdırır» (osce.org).
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətiödənişsiz yayım
1. Teleradio verilişlərinin heç bir müqavilə imzalanmadan və haqq ödənilmədən müvafiq avadanlığa malik bütün insanlar tərəfindən qəbul edilməsi mümkün olan kodsuz siqnallarla açıq yayımı.
2. Sifarişçilərin, o cümlədən seçkilər, referendumlar və digər siyasi kampaniyalar zamanı namizədlərin (partiyaların, blokların) materiallarının heç bir haqq tələb olunmadan açıq teleradio yayımı.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətiön plan
lat. planum – müstəvi
1. Televiziya və kino kadrında, fotoşəkildə əks olunmuş məkanın şərti bölgüsü zamanı müşahidə nöqtəsinə ən yaxın hissə.
Ö.P.-da olan obyektlər, insanlar, yer müşahidəçiyə (tamaşaçıya) digərlərindən daha yaxın görünür.
2. Məcazi mənada: ən vacib, diqqəti daha çox cəlb edən yer, mövqe; məs.: ön plana çıxan məsələ.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətiötürücünün gücü
Ötürücünün anten sisteminə göndərdiyi radiotezlik dalğasının gücü.
O.G. vatt ilə ölçülür və siqnalın əhatə dairəsi, ilk növbədə, ondan asılıdır. Teleradio şirkətləri yayıma xüsusi icazə (lisenziya) almaq üçün dövlət orqanlarına ərizələrində istifadə edəcəkləri Ö.G.-nü də göstərməlidir və bu məlumat lisenziyada öz əksini tapmalıdır.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətiötürücü stansiya
lat. statio – dayanma yeri
Mərkəzi məntəqədən səs, təsvir siqnallarını qəbul edib nizamlayan və daha uzaqda yerləşən məntəqəyə, yaxud birbaşa istehlakçının avadanlığına göndərən aralıq stansiya.
Ö.S. elektromaqnit siqnallarının qəbulu və (və ya) ötürülməsi üçün istifadə edilən radioelektron cihazların və mühəndis qurğuları sisteminin cəmləşdirildiyi müəssisədir.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətiötürücü televiziya kamerası
lat. camera – otaq
Çəkiliş obyektinin optik təsvirini qəbul edən və onu videosiqnala çevirən elektron qurğu.
Ö.T.K ilə videosiqnalı lentə alan, yaxud rəqəmli videoməlumat kimi yaddaşına köçürən qurğu birlikdə videokamera təşkil edir. Studiya Ö.T.K.-ları verilişlərin studiyada çəkilməsi üçün, sənaye Ö.T.K.-ları isə kənar obyektlərdə, məsələn, su altında, kosmik fəzada çəkilişlər aparmaq üçündür.
Jurnalistika terminləri lüğətiövladlığagötürmə sirri
Övladlığagötürənlərin, onlar öldükdə isə qəyyumluq və himayə orqanlarının razılığı olmadan övladlığagötürmə haqqında yayılması qadağan edilmiş məlumatlar.
Azərbaycanın Konstitusiya Məhkəməsinin qərarına görə, Ö.S.-ni yayma dedikdə bu faktın övladlığagötürənin iradəsi ziddinə yazılı və şifahi formada, o cümlədən media vasitəsilə digər şəxslərə və ya övladlığa götürülənin özünə bildirilməsi başa düşülür. Ö.S. qanunla mühafizə olunur. Həmin sirrin qorunması məqsədilə övladlığagötürmə barədə işlərə məhkəmə qətnaməsinin elan olunması da daxil olmaqla qapalı iclaslarda jurnalistlərin iştirakı olmadan baxıla bilər.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətiözəl nəşrlər
Vətəndaşların və (və ya) qeyri-dövlət müəssisələrinin təsis etdikləri çap kütləvi informasiya vasitələri.
Azərbaycanda Ö.N. ölkə ərazisində daimi yaşayan vətəndaşlar və (və ya) yerli hüquqi şəxslər tərəfindən yaradıla bilər. Xarici ölkələrin hüquqi və fiziki şəxslərinin Azərbaycanda Ö.N. təsis etməsi isə dövlətlərarası müqavilələrlə tənzimlənir. Qanuna görə, «xarici dövlətin hüquqi şəxsi» dedikdə nizamnamə kapitalının (səhmlərinin) 30 faizindən, yaxud təsisçilərinin 1/3 hissəsindən çoxu xarici dövlətlərin hüquqi şəxslərinə və vətəndaşlarına məxsus olan təşkilatlar, müəssisələr başa düşülür.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətiözünütənzimləmə
Kütləvi informasiya vasitələrinin fəaliyyət prinsiplərinin, jurnalistlərin davranış qaydalarının peşəkar dairələr tərəfindən müəyyənləşdirilməsi və onlara könüllü əməl olunması prosesinin nəzarətə götürülməsi.
Ö. yalnız qanunların media sahəsində ümumi məqsəd və vəzifələri müəyyənləşdirdiyi, onlara çatmaq üsullarını seçməyi isə bu sahədə fəaliyyət göstərənlərin öhdəsinə buraxdığı şəraitdə səmərəlidir. Mahiyyət etibarilə Ö.-nin başlıca funksiyası KİV-in müstəqilliyini qorumaq, hakimiyyətlə münasibətlərini tənzimləmək və cəmiyyət qarşısında məsuliyyətini təmin etməkdir. Ö. sisteminin bünövrəsində jurnalist təşkilatları və media orqanlarının geniş öhdəliklərlə qəbul etdiyi peşə etikası standartları durur.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətiözünütənzimləmə mexanizmi
yun. mechane – maşın
Medianın peşəkar dairələr tərəfindən müəyyənləşdirilmiş fəaliyyət prinsipləri, jurnalistlərin davranış qaydaları və onlara könüllü əməl olunmasına nəzarət sistemi.
Bu sistemin əsasını peşə etikası standartları təşkil edir: fəaliyyət prinsipləri və davranış qaydaları məhz orada əks olunur. Həmin standartlar əhatə dairəsindən asılı olaraq redaksiya kollektivləri, jurnalist təşkilatları, qurultaylar tərəfindən təsdiqlənir, onlara əməl olunmasına nəzarət üçün üsullar, qurumlar yaradılır. Redaksiyadaxili standartlara redaksiya şuraları və ombudsmanlar, ümumölkə və ya beynəlxalq standartlara isə mətbuat şuraları, xüsusi komissiyalar, onların birlikləri nəzarət edir. Nəzarət üsulları tənbehdən, ictimai qınaqdan, bəzi hallarda (əsasən, redaksiya daxilində) müəyyən cəza tədbirlərindən ibarətdir. Ö.M. yalnız medianın müstəqilliyinin və peşəkarlığının deyil, bütövlükdə demokratiyanın mühüm şərtlərindən biridir. Medianın Ö.M.-nin ilk institutları (etika kodeksləri) hələ XX əsrin əvvəllərində yaranıb. Lakin bir sistem kimi o, 1940-cı illərdən, ABŞ-da «mətbuat azadlığının perspektivlərini araşdırmaq» üçün Çikaqo universitetinin prezidenti Robert Hatçinsin rəhbərliyi ilə yaradılmış komissiyanın («Hatçins komissiyası») «Azad və məsuliyyətli mətbuat» hesabatı yayıldıqdan sonra formalaşmağa başlayıb. Hesabatda deyilirdi: «… kütləvi kommunikasiya vasitələrinin təmərküzləşməsi demokratiyaya təhlükə həddinə çatırsa, demokratiya bu problemi onların parçalanması yolu ilə həll edə bilmirsə, həmin vasitələr özünütənzimləməyə keçməlidir, əks təqdirdə hökumətin nəzarətinə götürüləcək. Amma onların hökumətin nəzarətinə keçməsi ilə biz totalitarizmdən başlıca müdafiə zəmanətimizi itirəcək, totalitarizmə doğru ciddi addım atmış olacağıq». Komissiyanın tövsiyəsinə uyğun olaraq ABŞ-da İnformasiya üzrə Milli Şura yaradıldıqdan sonra eyni proses sürətlə bütün dünyada yayıldı.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğəti