Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti

TUTUBİKƏ

TUTİXANIM

fars. mürəkkəb adların tərkibində işlənən Tuti və azərb. Xanım adlarının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

Tutixanım (bax: ad – TUTİ; XANIM) qadın adı Tuti xanım anlamındadır. Tutixanım adının dəyişmiş Tutuxanım forması da sonradan müstəqil qadın adı kimi rəsmiləşmişdir. Bu gün məişətimizdə ad yalnız Tutuxanım şəklindədir.

TUTUXANIM

TÜKƏZ

ərəb. tükazban, əslində isə tükazzibani (kazaba, yalan söyləmək) sözündəndir. Ərəb dilindən söz Siz takzib edirsiniz, yalan hesab edirsiniz (“Quran”da “Ər-Rəhman” surəsinin məzmunu ilə əlaqədar olaraq) mənasındadır.

Adın sonundakı ban hissəsi banu sözünə oxşadılmışdır, beləliklə, dünyaya göz açan qız övladlara Tükəzban adı qoyulmuşdur. Məlum olduğu kimi, VII–VIII əsrlərdən etibarən Azərbaycanda sözün mənasına varmadan bir sıra ərəb sözlərini götürüb dünyaya göz açan körpələrə ad olaraq vermişlər. İslam dininə görə, övlada hər hansı bir gülməli ad qoymaq olmaz. Çünki bu adlar insanın gələcəkdə gülüş obyektinə çevrilməsinə səbəb ola bilər. Ona görə də dinimiz insanlara mənalı adların qoyulmasının tərəfdarıdır. Dilimizin antroponimik vahidlər sistemində yer almış Tükəzban qadın adı da bu qəbildən olan şəxs adları sırasındadır. Tükəzban adı ərəb dilindən tərcümədə yalan, yalanlama mənasındadır. Bu səbəbdən də övlada belə ad qoyulmamalıdır. Çox yaxşı haldır ki, Tükəzban qadın adı kimi, belə adların əksəriyyəti son otuz-qırx ildən artıq bir dövrdə övladlara verilmədiyindən köhnələrək sıradan çıxmaq üzrədir.

TÜKƏZBAN

TÜNAY

türk. tünay gecə görünən Ay, gecəni, qaranlığı işıqlandıran Ay anlamındadır.

Adın dilimizin ahəng qanununa uyğun dəyişmiş Tunay forması da sonradan müstəqil qadın adı kimi rəsmiləşmişdir. Bu gün məişətimizdə ad yalnız Tunay şəklindədir.

TUNAY

TÜNZALƏ

ərəb. tünzala güzəştə getmə, bağışlama anlamındadır.

Tünzalə qadın adının təhrif olunmuş Tunzalə forması da sonradan müstəqil qadın adı kimi rəsmiləşmişdir.

TUNZALƏ

TÜRKAN

azərb. türkan türklərin məskəni, türklərin yaşadığı yer, ölkə, həmçinin şah xanımı, məlikə, şahzadə, gözəl qadın mənasındadır.

Türkan qadın adı sözün gözəl xanım, şahzadə mənaları ilə əlaqədardır. Azərbaycan məişətinə Türkan qadın adı XX əsrin 70-ci illərindən daxil olmuşdur. Azərbaycanda türk filmlərinin nümayişi və orada çox istedadlı və yaraşıqlı aktyor Türkan Şorayın ifası kimi, adı da çox sevilmiş, məişətimizə daxil olmuşdu. Azərbaycanda bu gün də Türkan dəbdə olan qadın adlarındandır. Adın sonuna, -a şəkilçisi artırılmaqla Türkanə variantı da yaranmışdır. Türkan adının təhrif olunmuş Türkən forması da sonradan müstəqil qadın adı kimi rəsmiləşmişdir.

TÜRKANƏ

TÜRKƏN