Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti

İFFƏT ərəb.

iffat sözü dilimizdə saflıq, təmizlik, irz, ar, namus, həya, əxlaq mənalarını ifadə edir.

Azərbaycan antroponimikasında İffət müştərək şəxs adları sırasındadır.

İFTAR ərəb.

iftar sözündəndir.

İslam dini ilə əlaqədar İftar kişi adı oruc açma, oruc açdıqda yeyilən yemək mənasını ifadə edir.XX əsrin ortalarına qədər məişətimizdə geniş yayılmış kişi adlarındandır.

İFTİXAR ərəb.

iftixar sözü dilimizdə fəxr, fəxr etmə, öyünmə, şərəf hesab etmə anlamlarını ifadə edir.

İftixar kişi adı XX əsrin sonuna kimi məişətimizdə geniş yayılmış adlar sırasında olsa da, bu gün artıq müşahidəediləcək dərəcədə azalmış kişi adlarındandır.

İGİD türk.

igid sözü bir işdə, döyüşdə qoçaqlıq, cəsarət, qəhrəmanlıq, mərdlik göstərən, bahadır, cəsur, qoçaq mənasındadır.

Dilimizdə cəsurluq, qorxmazlıqla bağlı bir çox antroponimlər mövcuddur. İgid kişi adı da bu adlar sırasındadır. Adın təhrif olunmuş forması İgit də sonradan müstəqil kişi adı kimi rəsmiləşmişdir.

İGİT

İGİDƏLİ türk mənş.

İgid və ərəb. mürəkkəb adların tərkibində işlənən Əli sözlərinin birləşməsindən yaranmış şəxs adıdır.

İXTİYAR ərəb.

ixtiyar sözü dilimizdə bir neçə mənada işlənir: 1. Öz arzusu və iradəsi; öz arzusu və iradəsi ilə hərəkət etmə; 2. Haqq, səlahiyyət, hüquq, bəyənmə, seçmə; 3. Könüllülük; 4. Güc, qüvvət; 5. Qoca, ahıl. İxtiyar kişi adı öz arzusu və iradəsi ilə hərəkət etmə anlamındadır.

İxtiyar kişi adı XX əsrin sonuna kimi məişətimizdə geniş yayılmış adlar sırasında olsa da, bu gün müşahidəediləcək dərəcədə azalmış kişi adlarındandır.

İKRAM ərəb.

ikram sözündən olub, dilimizdə hörmət, sayğı, əzizləmə, hörmət göstərmə, ehtiram, kərəm etmək, eləcə də hədiyyə və ya bəxşiş şəklində hörmət, mənalarını ifadə edir.

İkram kişi adı bu gün də məişətimizdə geniş yayılmış şəxs adları sırasındadır.

İKRAMƏDDİN ərəb.

İkram ad-din İslam dini ilə əlaqədar kişi adlarındandır.

İkraməddin kişi adı dinin hörməti, dinin ehtiramı mənasındadır.

İQAMƏT ərəb.

iqamat sözündən olub, dilimizdə sakin olma, oturma, bir yerdə yaşamaq üçün qalma, qərar tutma, eləcə də dəbdəbəli yaşayış yeri anlamlarındadır.

İqamət Azərbaycan antroponimikasında müştərək şəxs adları sırasındadır.

İQBAL ərəb.

iqbal sözündəndir.

İqbal kişi adı bəxt, tale, bəxti gətirmə, taleyi uğurlu olma, işi düz gətirmə, xoşbəxtlik mənalarındadır.

İQDAM ərəb.

iqdam sözündən olub, dilimizdə bir işə əzmlə, səbatla təşəbbüs göstərmək, irəliləyiş, təşəbbüs, başlama mənalarını ifadə edir.

İqdam məişətimizdə unudulmaqda olan kişi adları sırasındadır.

İQLİM yunan.

klima sözünün ərəbcələşdirilmiş biçimidir. Dilimizə ərəb dili vasitəsilə keçmiş iqlim sözü diyar, ölkə, məmləkət, həmçinin bir ölkənin, bir yerin meteoroloji şəraitinin (havası, suyu və s.) xüsusiyyətləri, ab-havası, ab-hava, xoş xasiyyət anlamlarını ifadə edir.

İQRAR ərəb.

iqrar sözündən olub, dilimizdə ifadə etmə, dil ilə söyləmə, şüur, dil ilə təsdiq etmə, etiraf, qərarlaşdırma, yerbəyer etmə, sözündə möhkəmlik, əhdində vəfalı olma, səbat, sədaqət, vəfa, həmçinin təsdiq, etiraf, qəbul, qərar, qənaət, hökm anlamlarını ifadə edir.

Qeyd etmək lazımdır ki, bu gün iqrar ümumişlək sözlərdən olmasa da, poeziyada tez-tez rast gəlinən ifadələrdəndir. Məcazi mənada əhdində vəfalı, sədaqətli, sözünə əməl edən, sözündən, vədindən dönməyəndir. İqrar kişi adı sözün məcazi mənası ilə əlaqədardır. Adın daşıyıcılarından Azərbaycanın qədim tarixi üzrə yeni elmi məktəbin yaradıcılarından biri, tarix elmləri doktoru, professor, Azərbaycan EA-nın akademiki, Əməkdar Elm Xadimi İqrar Əliyev (1924-2004) ilk dəfə qədim Şumer, Assur, Babil, İran, o cümlədən digər Qədim Şərq mənbələrini elmi dövrləşdirməyə cəlb etmişdir. Azərbaycan Elmlər Akademiyasında qədim dövr tarixi üzrə ilk elmlər doktoru olan İ.Əliyev 150-dən çox nəşr olunmuş əsərin, о cümlədən, 10 monoqrafiyanın müəllifidir. İqrar kişi adı bu gün məişətimizdə nadir adlardan hesab edilir.

İLAHİ ərəb.

ilahi sözündən olub, dilimizə İslam dini ilə əlaqədar daxil olmuş kəlmələrdəndir. İlahi sözü dilimizdə Allaha məxsus, Allaha aid, Allah tərəfindən, eləcə də qeyri-maddi, qeyri-cismani, ruhani, mənəvi (Tanrı, Yaradan, Allah mənasında) mənalarını ifadə edir.

İlahi dilimizdə Allaha müraciət forması kimi daha çox istifadə olunur. Məftun olunan, tayı-bərabəri olmayan, xariqüladə kimi məcazi mənaları da mövcuddur. İlahi kişi adı məişəti- mizdə nadir şəxs adları sırasındadır.