Jurnalistika terminləri lüğəti

ideya müəllifi

idman nəşri

Əsasən, idman həyatını, bu sahədə yenilikləri və mövcud problemləri işıqlandırmaq üzrə ixtisaslaşmış qəzet və ya jurnal, digər çap məhsulu.

idman proqramı

İdman həyatını, bu sahədə yenilikləri və mövcud problemləri işıqlan­dıran teleradio verilişi, yaxud veriliş­lərinin məcmusu.

ifadə azadlığı

Hər kəsin öz fikrini sərbəst ifadə edə bilmək hüququ.

ixtisar

Mətnin qısaldılması, media məh­sulunun həcminin azaldılması.

İ. çap sahəsinə, vaxta qənaət etmək, mətnin keyfiyyətini artırmaq məqsədilə həyata keçirilir. İdeoloji, siyasi səbəblərlə bağlı olan İ. isə senzuranın bir formasıdır. KİV haqqında qanunvericilikdə, bir çox peşə etikası kodekslərində materialların, redaksiyaya məktubların məzmununa xələl gəti­rən, onu təhrif edən İ.-lara yol verilmir.

ixtisaslaşma

1. İxtisas qazanma, ixtisasa yiyələnmə.

2. Kütləvi informasiya vasitə­sinin konkret bir sahəyə, peşəyə, mövzuya marağı, yaxud demoqrafik göstəriciləri ilə seçilən əhali qrupunu daimi hədəf audi­toriyası seçməsi.

Bu heç də həmişə audi­toriyanın darlığı, məhdudluğu anla­mı­na gəlmir; məsələn, arıçılıqla məşğul olanlar üçün jurnala böyük şəhərdə abunəçi tapmaq çox çətindirsə, mobil rabitə sa­həsində yeniliklər üzrə ixtisaslaşmış saytın potensial auditoriyası internet istifadə­çilərinin sayı qədərdir.

3. Jurnalistin kon­kret bir sa­hədə xüsusi bilik və ba­ca­rıqlara yiyə­lə­nərək, əsasən, bu sahəyə aid ha­di­sələri, prosesləri işıqlandırması.

İ. mate­ria­lın keyfiyyətinin yüksəldilməsini təmin edir və analitik janrlarda çıxış edən media əmək­daşları üçün xüsusilə vacibdir.

ixtisaslaşmış kütləvi informasiya vasitələri

1. Əsasən, konkret bir sahə, pe­şə, maraq dairəsi ilə əlaqədar yenilikləri ­işıq­landıran və problemləri əks etdirən media vasi­tələri.

2. Əhalinin demoqrafik göstə­­rici­lərinə görə fərqlənən qrupunu hədəf auditoriyası seçmiş media va­sitə­ləri.

iqtibas

ər.

iqtisadi jurnalistika

İqtisadi yenilikləri, prosesləri və problemləri işıqlandıran, ya­xud araşdıran geniş jurnalistika sahəsi.

İ.J. çox geniş sahəni, ən müxtəlif möv­zuları (bank, maliyyə, turizm, nəqliyyat, energe­tika, kənd təsərrüfatı və s.) əhatə etdiyi və hər mövzuda spesifik biliklər tələb olun­duğu üçün burada jurnalistlərin ixtisas­laşma səviyyəsi daha dərin və çoxşaxəlidir. Əksər hallarda İ.J. ilə məşğul olan media işçilərindən əlavə təhsil tələb edilir.

iqtisadi informasiya

İqtisadi yeniliklər, proseslər və problemlər haqqında xəbər­lər, şərhlər, rəylər.

iqtisadi senzura

iqtisadi sirr

Dövlət tərəfindən xüsusi mü­hafizə olunan və mətbuatda açıqlanması qadağan edilən iqtisadi xarakterli mə­lu­matlar.

illüstrasiya

lat. illustratio < illustrare – işıq­landırma, aydın şəkildə göstərmə

Mət­nin məzmununa aid şəkil, rəsm.

İ.-lar materialın cəlbediciliyini və inandırıcılığı artırır, mətnin qavrayışını asanlaşdırır, ona əlavə izah verir. Lakin bir sıra hallarda İ.-dan manipulyasiya məqsədilə – audito­riyanı aldatmaq və ya çaşdırmaq üçün istifadə ­olunur; məsələn, etnik münaqişə tərəf­lərindən birinin qəddar­lığından yazar­kən sübut kimi tamamilə başqa yerdə və şə­raitdə çəkilmiş İ. mətnə daxil edilir. Etik kodekslərdə belə saxta­karlıqlara birmənalı qadağa qoyulur. Azər­baycan jurna­list­lə­rinin peşə davranışı qay­da­la­rında hətta simvol xarakteri da­şıyan İ.-lardan (foto­montaj, qrafika və s.) istifadə zamanı da onların sənədli olma­dığını qeyd etmək tələbi irəli sürülür.

ilkin mənbə

Faktlara birbaşa sübut təq­dim edən sənəd, yaxud şəxs, hadisənin bila­vasitə şahidi.

Jurnalistikada ən eti­barlı informasiya məhz İ.M.-dən alınan mə­lumat hesab olunur və dərsliklərdə, peşə etikası kodekslərində media işçilərinə mümkün qədər belə qaynaqlarla işləmək tövsiyə edilir. Rəsmi qərar, iclasların ste­noqramları, siyasətçinin bəyanatı, prosesin iştirakçısı, hadisə yerindən reportaj ha­zırlayan jurna­list İ.M. rolunu oynaya bilər.

imeyl

ing. e-mail < e(lectronic) – elektron + mail – poçt