Dictionaries
All dictionaries
jurnalistikanın missiyası
lat. missio – göndəriş, tapşırıq
Jurnalistikanın başlıca məqsədi, onun cəmiyyətdə əsas sosial funksiyası.
Faktik olaraq missiya – hər hansı təşkilatın, sosial institutun öz fəaliyyətinin yekunu olaraq əldə etmək istədiyi nəticədir. Çoxfunksional institut kimi jurnalistika bir sıra konkret məqsədlərə xidmət edir, vəzifələr daşıyır. Lakin jurnalist fəaliyyətinin mərkəzində ümumi, vahid bir məqsəd dayanır: gerçəkliyi əks etdirməklə, insanları doğru-dürüst məlumatlandırmaqla onların bütövlükdə cəmiyyətlə optimal münasibətlər qurmasına şərait yaratmaq. Bu, J.M.-dır. Bununla belə, J.M. anlayışının fərqli yozumları, müxtəlif izahları mövcuddur. Bir sıra hallarda J.M.-nı onun vəzifələri ilə (kommunikasiya vasitəsi, ictimai nəzarət forması və s.) eyniləşdirir, yaxud, ümumiyyətlə, jurnalistikanın hər hansı missiya deyil, konkret funksiyalara malik olduğunu iddia edirlər: çünki «missiya» daşıyıcısı olduğu subyektdən ayrı təsəvvür edilə bilməz, müxtəlif sistemlərdə (nəzəriyyələrdə) funksiyalar dəyişdikcə missiya da dəyişə bilər.
See also:
Jurnalistika terminləri lüğətijurnalistikanın sosiologiyası
Medianın fəaliyyətinin sosial aspektlərini, onun auditoriya ilə qarşılıqlı münasibətlərinin qanunauyğunluqlarını, formalarını tədqiq edən elm sahəsi.
J.S. bir tərəfdən ictimai şüurun və ictimai rəyin formalaşmasına, qərarların qəbulu prosesinə medianın təsirini öyrənir, digər tərəfdən isə KİV-in kontentinə, davranışına auditoriyanın əks-təsirini araşdırır. Bunun üçün, əsasən, sosioloji metodlardan (mətnlərin kontent-analizi, üzbəüz müsahibə, sorğu, eksperimentlər və s.) istifadə edilir. J.S. həm sosiologiyada, həm də jurnalistikada fənn olaraq bir çox ali məktəblərin tədris proqramına daxildir. Bu elm sahəsi məhz sosiologiyanın qolu kimi XIX əsrdə formalaşmağa başlayıb, lakin «mətbuatın sosiologiyası» terminini ilk dəfə 1910-cu ildə alman alimi Maks Veber işlədib.
Jurnalistika terminləri lüğətijurnalistin peşə borcu
Cəmiyyətin tələbləri və gözləntiləri ilə əlaqədar jurnalistin professional vəzifə və öhdəlikləri, habelə onun bu öhdəlikləri dərk etməsi.
Peşə borcu – peşə etikası sistemində mühüm kateqoriyalardan biridir və KİV əməkdaşının öz professional fəaliyyətində şüurlu surətdə əməl etməli olduğu mənəvi-hüquqi qaydaların məcmusundan yaranır; məsələn, Azərbaycan jurnalistlərinin peşə davranışı qaydalarında informasiya mənbələrini qorumaq, əldə etdiyi məlumatların həqiqətə uyğunluğunu yoxlamaq, redaksiya sirrini yaymamaq və s. J.P.B. sayılır.
See also:
Jurnalistika terminləri lüğətijurnalistin peşə ləyaqəti
Jurnalistin cəmiyyətdəki mövqeyini və nüfuzunu dərk edərək öz mənəvi və professional keyfiyyətlərinə verdiyi qiymət.
Jurnalistin peşə prinsiplərinə şəxsi sədaqəti, korrupsiya münasibətlərindən kənar dayanması onun peşə ləyaqətinin əsas göstəricilərindəndir. J.P.L. – peşə etikası sistemində ən mühüm anlayışlardan biridir; məsələn, Azərbaycan jurnalistlərinin peşə davranışı qaydalarına görə, redaksiya tapşırığı qanunlara və peşə əxlaqına zidd olduqda KİV əməkdaşının həmin tapşırıqdan imtina etmək hüququ var; redaktə zamanı jurnalistin fikirləri təhrif olunubsa, o həmin materialın öz imzası ilə verilməsindən imtina edə bilər və s.
See also:
Jurnalistika terminləri lüğətijurnalistin peşə şərəfi
Jurnalistin professional səviyyəsinə, əxlaqi və mənəvi keyfiyyətlərinə, habelə öz peşə borcuna münasibətinə uyğun olaraq cəmiyyətin ona verdiyi qiymət.
Fəaliyyətinin nəticələri göz qabağında olan və asanlıqla fərdi qaydada qiymətləndirilə bilən bir sıra professional sahələrdə (vəkil, hakim, həkim, müəllim), o cümlədən jurnalistikada «peşə şərəfi» anlayışı «peşə ləyaqəti» ilə sıx bağlıdır və ümumiyyətlə, peşənin ictimai nüfuzunu formalaşdıran mühüm etik kateqoriyadır.
See also:
Jurnalistika terminləri lüğətijüri
fr. jury < lat. juro – cəlb edirəm
Hər hansı müsabiqənin qalibini, mükafatın sahibini müəyyənləşdirən mütəxəssislərdən ibarət şura, münsiflər heyəti.
J., adətən, müsabiqənin keçirildiyi sahədə yüksək peşəkarlığa, yaxud cəmiyyətdə böyük nüfuza malik müstəqil ekspertlərdən tərtib olunur.
Jurnalistika terminləri lüğətijanr
fr. jenre – tip, növ
Müəyyən məzmun və forma xüsusiyyətlərinə görə tarixən formalaşmış əsər tipi.
İstənilən əsər müəyyən meyar və prinsiplər əsasında bu və ya digər janra aid edilir. Hər bir ədəbi növün (lirik, epik, dramatik) öz klassik janrları vardır. Müəyyən kanonların və bədii ehkamların ciddi gözlənildiyi qədim dövr ədəbiyyatı ilə müqayisədə yeni dövrdə janrlar arasında sərhəd bir qədər yayğın xarakter alır. Müəlliflər klassik janrların müxtəlif modifikasiyalarını yaratmışlar ki, buna janr tipləri də deyilir. Məsələn, dramatik janr olan komediyanın vodevil, fars, operetta kimi növləri yaranmışdır.
See also:
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətijarqon
fr. – boşboğazlıq, cəfəngiyyat
Yalnız müəyyən ictimai qrupun və ya peşə adamlarının istifadə etdiyi leksika.
Məişətdə işlənən “göy” (dollar əsginası), “manıs” (toylarda çıxış edən musiqiçi) sözləri jarqona aiddir. Eyni peşəyə mənsub adamların işlətdiyi jarqon sözlər terminlərdən fərqli olaraq yalnız danışıq dilində işlədilir. Jarqonun bir qismi mövcud dildəki sözlərin başqa məna kəsb etməsi nəticəsində yaranır. Bununla yanaşı, əcnəbi dillərdən alınaraq jarqona çevrilmiş sözlər də vardır. Bədii ədəbiyyatda jarqondan surətləri səciyyələndirmək, onların müəyyən sosial qrupa aid olduğunu vurğulamaq məqsədilə istifadə olunur.
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti