Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

həri [həri] ədat

Dialekt. Bəli, hə. □ ..Həri, keçin, durmayın. (H.Nəzərli).

hərif [hərif] isim ərəb

1. Gözə tanış gəlməyən, şübhəli görünən tip; subyekt. □ Bu hərif kimdir?
2. Məcazi mənada: bic, çoxbilmiş, tez başa düşən, tez duyan, ayıq. □ Hərif hərifi uzaqdan tanıyar. (Atalar sözü).
3. Yüngül söyüş məqamında işlədilir. □ ..Sən də, Toğrul, xristian hərif, yaxın gəl! (C.Cabbarlı).
4. Məcazi mənada: alçaq, yaramaz (adı çəkilməyə layiq olmayan adam haqqında). □ – Nə var? – Nə oldu? – Həriflər özgə bir səngərə doldu. (S.Vurğun).
5. Oyun yoldaşı; oyundaş. □ Hərif uduzdu.
6. Klassik ədəbiyyatda sirdaş, yoldaş, munis mənalarında işlənmişdir. □ Bildim, qəmini sənin, ki çoxdur; Qəm çəkməyə bir hərif yoxdur. (M.Füzuli).
7. İdman yarışlarında iştirak edənlərdən hər biri; qarşı tərəf. □ Qara pəhləvan gördü, yox, hərif çox qüvvətlidir. (“Koroğlu”).

hərilki [hərilki] sifət

Hər il olan, hər il baş verən. □ Bahar gəlmiş Bakıya; Hərilkindən daha şən. (Z.Xəlil).

həris [həris] sifət ərəb

1. Bir şeyə həddindən artıq can atan, ona aludə olan, onun düşkünü olan, təəşşüqü olan; gözüdoymaz, düşkün. □ Həris insan.
2. Zərf kimi: bir şeyə həddindən artıq can atan, ona aludə olan, onun düşkünü olan, təəşşüqü olan.

hərisləşmə

hərisləşmək [hərisdəşməx'] feil

Tamahı, acgözlüyü daha da artmaq. □ Sahibkarların həddindən artıq hərisləşib həyasızlaşması ən avam fəhlələrdə belə yeni duyğu yaratmışdır. (M.S.Ordubadi).

hərislik [hərisdix'] isim

Bir şeyi etməyə, yaxud öyrənməyə, bilməyə göstərilən hədsiz həvəs, meyil, maraq; aludəlik. □ Qoşqarda hələ lap uşaqlıqdan soyuq suya bir hərislik vardı. (İ.Hüseynov).

hərisliklə [hərisdix'nən] zərf

Acgözlüklə, ehtirasla. □ Hərisliklə yemək.

hərki-hərkilik [hərki-hərkilix'] isim

Qayda-qanun, nizam-intizam olmadığı hal; özbaşınalıq, başlı-başınalıq, hərc-mərclik, qarışıqlıq. □ Kasıb kəndçilər firqəyə yazılardılar, fəqət işlər hələ yaxşı bir nizama düşməmişdi, hərki-hərkilik idi. (E.Sultanov).

hərləmə [hərrəmə] zərf

hərləmək [hərrəməx'] feil

1. Dairəvi şəkildə hərəkət etdirmək; fırlatmaq, dolandırmaq, hərləndirmək, aylandırmaq. □ Çarxı hərləmək.
2. Dalını qabağa, yuxarısını aşağı və ya əksinə çevirmək; döndərmək, dolandırmaq, hərləndirmək, o tərəf-bu tərəfə çevirmək. □ Buruqçu Salman kepkasını hərləyib, ona baxan gənclərə göz gəzdirir.. (S.Rəhimov).
3. Havada fırlatmaq, dolandırmaq, hərləndirmək. □ Qamçını hərləmək.
4. Məcazi mənada: dalısınca düşüb izləmək, axtarmaq. □ Yaranal güclü qoşun götürüb, Nəbini dağlarda hərləməyə başladı. (“Qaçaq Nəbi”).

hərləndirmə

hərləndirmək [hərrəndirməx'] feil

hərlənmə

hərlənmək [hərrəmməx'] feil

1. Bir şeyin ətrafında dolanmaq, fırlanmaq, aylanmaq, dövrə vurmaq. □ Bağın ətrafına hərlənmək.

2. Öz oxu ətrafında fırlanmaq, dolanmaq. □ Çarx hərləndi və getdikcə kəndir açıldı. (C.Cabbarlı).
3. Havada dövrə vurmaq. □ Sərçələr bağın üstündə hərlənir.
4. Gəzmək, dolaşmaq, dolanmaq, gəzişmək. □ Bir az bulvarda hərlənmək.
5. Məcazi mənada: gəlib keçmək, ötüb keçmək, dolanıb keçmək. □ Əsrlər hərləndi.
6. Məcazi mənada: qurdalanmaq, vurnuxmaq. □ ..Bu gecə vaxtı burada nə hərlənirsən? (“Koroğlu”).