Fizika terminlər lüğəti

PALEOMAQNETİZM paleo... + maqnit

geol. Ferromaqnit mineralların, süxurların öz əmələgəlmə dövründə Yerin maqnit sahəsinin təsiri altında maqnitlənməsi və maqnitlənməni (qalıq maqnitlənmə) sonrakı epoxalarda saxlaması xassəsi.

P. geomaqnit sahəsinin təkamülünü öyrənməyə imkan verir.

PARAXOR para... + yun. choros – fəza, boşluq

kim. Saf maddənin (əsasən, assosiasiya etməmiş üzvi mayelərin) bəzi fiziki xassələrini əks etdirən empirik kəmiyyət.

PARAMAQNETİZM para... + maqnetizm

Maddənin maqnit xassələrindən biri.

Maddənin maqnit xassəsi xarici maqnit sahəsində özünü aparma xarakterinə görə təyin edilir. Xarici maqnit sahəsinə gətirilmiş maddə sahənin güclü hissəsinə cəzb olunarsa paramaqnit maddə, xassə isə P. adlanır. P.-i elmə M. Faradey daxil etmişdir (1845).

PASKAL

Beynəlxalq vahidlər sistemində təzyiq və mexaniki gərginlik vahidi.

Pa ilə işarə olunur. P., 1 n qüvvənin 1 m2 səthə göstərdiyi təzyiqdir.

PİKNOMETR yun. pyknós – sıx + ...metr

elektr. Qaz, maye və bərk cismin sıxlığını təyin etmək üçün xüsusi formalı şüşə qab.

İş prinsipi P.-dəki cismin çəkisinin ölçülməsinə əsaslanır.

PİONLAR

Maddənin quruluşu məlum olmayan ən kiçik hissələri; elementar zərrəciklər.

PİROMETRİYA yun. pýr – od + ...metriya

Temperaturun ölçülməsi üçün metodlar qrupu.

P. metodları ilə sənayedə və laboratoriya şəraitində soba və digər qızdırıcı qurğuların, metal ərintilərinin, alovun, qızmış qazların, plazmanın və s.-nin temperaturunu təyin edirlər.

PLANETOLOGİYA planetlər + ...logiya

astr. Astrofizikanın Günəş sistemi planetlərinin fizikasını öyrənən bölməsi.

Yer haqqındakı elmlərdə (bəzən astronomiyada) daha çox işlədilir.

POLİMORFİZM¹ yun. polýmorphos – müxtəlif, cürbəcür

kim., geol. Bəzi maddələrin bir neçə formada atom kristal quruluşu ala bilməsi qabiliyyəti.

Bu quruluşlardan (termodinamik fazalardan) hər biri polimorf modifikasiya adlanır və ancaq müəyyən xarici şəraitdə (temperatur və təzyiq) davamlı olur.

POLİMORFİZM² yun. polýmorphos – müxtəlif, cürbəcür

biol. Bir növ daxilində xarici görünüşünə görə kəskin fərqlənən və keçid formaları olmayan fərdlər.

Belə formalar ikidirsə, bu hadisə dimorfizm adlanır. Bir və yaxud müxtəlif populyasiyadan olan fərdlərin xarici görünüşündəki fərqlər də P.-ə daxildir.

POLİTROP poli... + yun. trópos – dönmə, istiqamət

İxtiyari termodinamik diaqramda politropik prosesi təsvir edən xətt.

P.-un tənliyi ideal qaz üçün pVⁿ=const şəklindədir (p – qazın təzyiqi, V– həcmi, n isə P. əmsalıdır).

POLYAROİD

İşığı polyarlaşdıran nazik pərdə; işıq süzgəci.

Mexaniki təsirdən və rütubətdən qorumaq məqsədi ilə P. şüşə, yaxud şəffaf plastmas lövhələr arasında yerləşdirilir. İşıq P.-dən keçdikdə şüanın qoşa sınması baş verir. Tam polyarlaşmış adi və qeyri-adi şüalardan biri kəskin udulur, digəri isə P.-dən udulmayaraq keçir.

POZİTRON lat. posi (tivus) – müsbət + (elek)tron;e+

Elektrik yükü müsbət (+e), kütləsi me+ = me = 0,51 Mev olan elementar zərrəcik.

Lenton qrupuna daxildir, antizərrəciyi elektrondur.

PROTİUM

Hidrogenin kütlə ədədi 1 olan sabit izotopu. P. atomunun nüvəsinə proton deyilir.

PUAZ fr. poise

SQS vahidlər sistemində dinamik özlülüyün vahidi.

pz və ya P ilə işarə olunur. Fransız həkimi və fiziki J. L. M. Puazeylin şərəfinə adlandırılmışdır.

PULSAR ing. pulsars; pulsating – pulsasiya edən, radioemission (radioşüalanma) və sourses (mənbə) sözlərinin ixtisarı

Zəif kosmik şüalanma mənbəyi.

İlk P.-ı B. Britaniya alimləri kəşf etmişlər (1967).